Προκλήσεις, προτεραιότητες και στρατηγικά ανοίγματα για την Ενωμένη Ευρώπη

Το χθεσινό State of the Union της Προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλας Φον Ντερ Λάιεν κατέδειξε την αποφασιστικότητα της Ενωμένης Ευρώπης να κινηθεί σε μία συγκεκριμένη κατεύθυνση για τους επόμενους δώδεκα μήνες. Το περιεχόμενο δεν έκρυβε τις τεράστιες εκπλήξεις, αλλά αποτυπώνει τη βούληση των ευρωπαϊκών θεσμών να θωρακίσουν το κοινό ευρωπαϊκό project με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, υπερασπίζοντας κοινές αρχές και αξίες που ασπάζονται όλα τα κράτη-μέλη. Σε ένα πολύπλοκο διεθνές περιβάλλον, με ανοιχτά πολεμικά μέτωπα, με διασυνοριακές συγκρούσεις και ότι αυτές προκαλούν, η Ευρώπη καλείται πλέον να δημιουργήσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις για μεγαλύτερη αυτονομία σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι η άμυνα, η ασφάλεια και η ενέργεια, ενώ παράλληλα κρίνεται επιτακτική ανάγκη να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της. Η Ε.Ε μπορεί και πρέπει να επενδύσει στη βελτίωση των αντανακλαστικών της σε κρίσιμα ζητήματα, όπως είναι η κλιματική αλλαγή, ενώ ταυτόχρονα οφείλει να κάνει ένα μεγάλο άλμα, καταγράφοντας το δικό της αποτύπωμα στις νέες τεχνολογίες και στην τεχνητή νοημοσύνη, παράγοντες που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό και τη θέση της στο παγκόσμιο γίγνεσθαι την επόμενη κρίσιμη μέρα. Εκτός των άλλων, η Ενωμένη Ευρώπη χρειάζεται να καλύψει και το χαμένο έδαφος ως παγκόσμιος παίκτης που μπορεί να διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις. Η ανάγκη αυτή γίνεται πιο επιτακτική από τη στιγμή που η Δύση παραμένει διαιρεμένη στην παρούσα φάση, απόρροια σε μεγάλο βαθμό της στρατηγικής του Ντόναλντ Τραμπ στην εξωτερική πολιτική. Συνεπώς, περαιτέρω στοχευμένες κινήσεις και η ανάπτυξη συμμαχιών με άλλους δορυφόρους που κινούνται στην ίδια πολιτική τροχιά αποτελούν πλέον αναγκαία συνθήκη. Το πρόσφατο κάλεσμα της Προέδρου της Κομισιόν στον Καναδά, να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος με την Ε.Ε (associate member) αποτελεί στρατηγική επιλογή που καταδεικνύει το σχεδιασμό της ηγεσίας της Ευρώπης για την ενίσχυση του διεθνούς αποτυπώματος της. Η συγκεκριμένη επιλογή αποκτά ένα ειδικό ενδιαφέρον, αφού ξεπερνά τα στενά γεωγραφικά όρια της ηπείρου και επεκτείνεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Η Ε.Ε διαμορφώνει το επέκεινα με κοινό παρονομαστή την ανεξαρτησία, την αυτάρκεια και την αυτονομία. Η επίτευξη αυτών των στόχων δεν αποτελεί μια εύκολη υπόθεση. Αντίθετα, προυποθέτει εμβάθυνση της συνεργασίας ανάμεσα στα κράτη-μέλη, περισσότερη ενσυναίσθηση των πραγματικών αναγκών των τοπικων κοινωνιών και τη δημιουργία μιας νέας σχέσης εμπιστοσύνης με την κοινωνία. Για παράδειγμα, με ποιό τρόπο θα αντιμετωπίσει η Ευρώπη την εκτίναξη των τιμών των καυσίμων, εξέλιξη που επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών; Το τρίπτυχο αυτό μπορεί μεσοπρόθεσμα να αλλάξει το κλίμα και να λειτουργήσει καταλυτικά, αφαιρώντας επιχειρήματα στα ακραία και λαϊκίστικα κόμματα που ανθίζουν τα τελευταία χρόνια από άκρη σε άκρη. Πολλά αναμένεται να κριθούν στο πεδίο της εφαρμοσμένης πολιτικής και ειδικότερα από την ικανότητα των ευρωπαϊκών θεσμών και των εθνικών κυβερνήσεων να ανταπεξέλθουν στις υψηλές προσδοκίες των πολιτών. Συνεπώς, η συζήτηση σχετικά με το επόμενο δημοσιονομικό πλαίσιο για την προγραμματική περίοδο 2028-2034 χρειάζεται να καταλήξει σύντομα σε βιώσιμες και ισορροπημένες  επιλογές που θα δώσουν μία προοπτική, αλλα και θα περιορίσουν το αίσθημα ανασφάλειας που κυριαρχεί σε ένα μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, όπως αποτυπώνεται σε σχετικές μετρήσεις.

Εν κατακλείδι, η σημερινή πραγματικότητα και οι προκλήσεις του αύριο δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για εφησυχασμό, ή για νέα λάθη και παραλείψεις. Επιβάλλουν αντίθετα εγρήγορση, σχέδιο και ετοιμότητα με στόχο ένα καλύτερο, ανθεκτικό και πάνω από όλα ελπιδοφόρο μέλλον για το κοινό ευρωπαϊκό όραμα.