Στην Κενίτρα, ο κτηνίατρος Μουσταφά Αμπιντί παρακολουθεί τους φτερωτούς ταξιδιώτες, περιθάλπει τους τραυματισμένους και συνδέει ανθρώπους από τις χώρες όπου ξεκίνησαν.
Και στην Ελλάδα υπάρχουν οργανώσεις, κτηνίατροι και εθελοντές που προσπαθούν καθημερινά να βοηθήσουν πελαργούς, άλλα πουλιά και άγρια ζώα. Η ΑΝΙΜΑ, με την περίθαλψη και την επανένταξη, η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, με την παρακολούθηση και την προστασία των πουλιών, αλλά και πολλές τοπικές πρωτοβουλίες μάς θυμίζουν πόση δουλειά χρειάζεται για να επιστρέψει ένα τραυματισμένο πλάσμα στη φύση και να βρει εκεί χώρο να ζήσει. Ας κοιτάξουμε όμως για λίγο και πιο πέρα από εμάς, στην άλλη πλευρά της Μεσογείου.
Στην Κενίτρα του Μαρόκου ζει ο Μουσταφά Αμπιντί, ένας συνταξιούχος κτηνίατρος που αφιερώνει μεγάλο μέρος του χρόνου του στους πελαργούς. Τους παρατηρεί, τους φωτογραφίζει, διαβάζει τα δαχτυλίδια στα πόδια τους και φροντίζει όσους βρίσκονται σε ανάγκη. Το βρετανικό White Stork Project, με το οποίο ανταλλάσσει πολύτιμες καταγραφές, τον αποκαλεί «φύλακα των πελαργών».
Η εθελοντική του δράση άρχισε το 2016, όταν βρήκε έναν τραυματισμένο πελαργό μέσα στην πόλη. Τον περιέθαλψε και τον απελευθέρωσε στο φυσικό καταφύγιο Σίντι Μπουγκάμπα. Ύστερα ήρθαν κι άλλοι. Γύρω από την προσπάθεια συγκεντρώθηκαν κάτοικοι που ειδοποιούν, άνθρωποι που μεταφέρουν πουλιά, συνάδελφοι που βοηθούν. Τα κοινωνικά δίκτυα έκαναν γνωστή αυτή τη δουλειά και μεγάλωσαν τον κύκλο της φροντίδας.
Στις φωτογραφίες του, εκείνο που σε σταματά πρώτα είναι το πλήθος. Πελαργοί παντού: πάνω στο γυμνό χώμα, κοντά στο νερό, ανάμεσα σε πλαστικά και απορρίμματα, με τα κτίρια της πόλης στον ορίζοντα. Πουλιά που ακολουθούν τη δυτική μεταναστευτική διαδρομή από την Ευρώπη προς την Αφρική, περνώντας από την Ιβηρική και το Γιβραλτάρ. Με τις μεγάλες φτερούγες τους εκμεταλλεύονται τα ανοδικά θερμικά ρεύματα και αποφεύγουν τις μεγάλες διαδρομές πάνω από την ανοιχτή θάλασσα.
Στην Κενίτρα, η χωματερή προσφέρει άφθονη και προβλέψιμη τροφή. Προσφέρει όμως μαζί και κινδύνους: λάστιχα που καταπίνονται, σπάγκους που μπλέκονται στο σώμα των πουλιών. Ο ίδιος ο Αμπιντί επιμένει ότι ο σταθμός αυτός λειτουργεί χάρη και στους γειτονικούς υγροτόπους και στους ανοιχτούς χώρους, όπου οι πελαργοί μπορούν να πιουν, να καθαριστούν και να αναπαυθούν. Η τροφή από μόνη της δεν αρκεί.
Το πρωί της 6ης Οκτωβρίου, τα νέα του ήταν άσχημα. Ένας κάτοικος, ο Abdou Benayad, τον ειδοποίησε για έναν πελαργό πεσμένο σε παρτέρι στο κέντρο της πόλης. Ήταν τόσο ακίνητος, γράφει ο κτηνίατρος, ώστε στην αρχή τον πέρασε για νεκρό. Όταν τον άγγιξε, διαπίστωσε ότι ανέπνεε ακόμη. Η θέση όπου βρέθηκε και η κατάστασή του τον έκαναν να υποψιαστεί βίαιη σύγκρουση με όχημα.
Στις 8.25 τον παρέλαβε. Τον μετέφερε προσεκτικά, τον έβαλε σε ήσυχο, σκοτεινό χώρο και προσπάθησε να ανακουφίσει τον πόνο του. Στις 11.16 ο πελαργός πέθανε.
Ανάμεσα σε αυτές τις δύο ώρες βρίσκεται μια προσπάθεια που δεν ευοδώθηκε. Ένας άνθρωπος που πρόσεξε το τραυματισμένο πουλί, ένας άλλος που έσπευσε να το βοηθήσει, λίγες ώρες φροντίδας. Στα σχόλια της ανάρτησης, ανάμεσα στη λύπη και στις ευχαριστίες, επανέρχεται η ίδια σκέψη: τουλάχιστον δεν έμεινε αβοήθητο.
Υπάρχουν και οι μακρόχρονες προσπάθειες. Ο Yacine, ένας άλλος πελαργός που φροντίζει, πέρασε περίπου τρεις μήνες ανάρρωσης και περισσότερες από είκοσι επισκέψεις στην κλινική Flamingo, σύμφωνα με την αφήγησή του. Πίσω από μια φωτογραφία με δεμένη φτερούγα βρίσκονται επαναλαμβανόμενες μεταφορές, περιποίηση τραυμάτων, υπομονή και συνεργασία. Η επιστροφή ενός άγριου πουλιού στις δυνάμεις του μπορεί να απαιτήσει πολύ χρόνο.
Κι έπειτα υπάρχουν τα πουλιά που φέρνουν νέα από μακριά. Οι κωδικοί στα δαχτυλίδια τους επιτρέπουν να συνδεθεί μια παρατήρηση στο Μαρόκο με μια καταγραφή στην Ευρώπη. Στις αναρτήσεις του εμφανίζονται οι K11 και K14, που συνδέονται με το πρόγραμμα πελαργών της Κορνουάλης. Ένας νεαρός πελαργός από την Τσεχία, ο CC707, καταγράφηκε στην Κενίτρα στις 26 Σεπτεμβρίου και ξανά στις 5 Οκτωβρίου. Την ώρα της ανάρτησης, ο Αμπιντί περίμενε ακόμη από το κέντρο δακτυλίωσης της Πράγας να μάθει την ακριβή φωλιά προέλευσής του.
Έτσι αρχίζει ένας διάλογος ανάμεσα σε τόπους και ανθρώπους. Κάποιος γνωρίζει τη φωλιά, κάποιος θυμάται το νεαρό πουλί πριν φύγει, κάποιος άλλος το φωτογραφίζει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Ένα μικρό δαχτυλίδι επιτρέπει να συναντηθούν αυτές οι διαφορετικές μαρτυρίες και να σχηματιστεί ένα μέρος της ιστορίας του ταξιδιού.
Η αναγνώριση, βέβαια, δεν πετυχαίνει πάντα. Σε άλλη ανάρτηση, ένας πελαργός με πομπό GPS βρίσκεται κοντά στον φακό, αλλά το μεταλλικό του δαχτυλίδι είναι λερωμένο και δεν διαβάζεται. Ο παρατηρητής σημειώνει την ώρα και τον τόπο, ελπίζοντας ότι η επικοινωνία με τους υπευθύνους της παρακολούθησης θα δώσει την απάντηση. Και η γνώση χρειάζεται υπομονή.
Οι ιστορίες αυτές μάς φέρνουν κοντά στις δυσκολίες της μετανάστευσης μέσα σε έναν τόπο που αλλάζει από ανθρώπινα έργα και χρήσεις. Οι υγρότοποι και τα υγρολίβαδα χάνονται, τα ηλεκτρικά δίκτυα γίνονται παγίδες, οι δρόμοι διασταυρώνονται με τις καθημερινές μετακινήσεις των πουλιών. Η απώλεια των τόπων τροφοληψίας και η ηλεκτροπληξία συγκαταλέγονται στις σημαντικές απειλές για τον λευκό πελαργό.
Ο Μουσταφά Αμπιντί καταγράφει όσα συναντά σε μια μικρή περιοχή αυτού του μεγάλου ταξιδιού. Άλλοτε αναγγέλλει μια άφιξη, άλλοτε παρακολουθεί μια ανάρρωση και άλλοτε αποχαιρετά ένα πουλί που δεν κατάφερε να σώσει. Οι εικόνες του μας αφήνουν με ένα απλό ερώτημα: όταν οι πελαργοί κατεβαίνουν από τον ουρανό, τι τόπο τούς έχουμε αφήσει για να σταθούν;
Πλήθος λευκών πελαργών στην Κενίτρα, με απορρίμματα στο έδαφος και την πόλη στο βάθος. Μια στάση του ταξιδιού τους μέσα στο τοπίο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. 16 Σεπτεμβρίου 2026.
Ο Μουσταφά Αμπιντί με τον τραυματισμένο πελαργό που παρέλαβε από το κέντρο της Κενίτρα το πρωί της 6ης Οκτωβρίου. Παρά τη φροντίδα του, το πουλί πέθανε λίγες ώρες αργότερα.
Ο Yacine με δεμένη φτερούγα, στη διάρκεια της περίθαλψής του. Σύμφωνα με τον Αμπιντί, η ανάρρωσή του απαίτησε περίπου τρεις μήνες και περισσότερες από είκοσι επισκέψεις στην κλινική Flamingo.
Πελαργός με συσκευή παρακολούθησης, ανάμεσα σε απορρίμματα και δίπλα στις ερπύστριες μηχανήματος. Το λερωμένο μεταλλικό δαχτυλίδι δεν επέτρεψε στον Αμπιντί να διαβάσει την ταυτότητά του. 3 Οκτωβρίου 2026.
Μεγάλη συγκέντρωση πελαργών δίπλα στο νερό. Οι τόποι ανάπαυσης και πρόσβασης στο νερό αποτελούν απαραίτητο μέρος κάθε μεταναστευτικού σταθμού.
Λευκοί πελαργοί και άλλα καλοβατικά πουλιά πάνω σε χώματα και διάσπαρτα απορρίμματα στην Κενίτρα. 3 Οκτωβρίου 2026.
Φωτογραφίες και μαρτυρίες: Mustapha Abidi / Facebook.
