«ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΑΕΡΑΣ, ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ» είναι ο τίτλος του πρώτου μη ιατρικού βιβλίου του ιατρού Νίκου Β. Καρατζά, που η πιο πρόσφατη νοσοκομειακή του θέση ήταν Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «ΥΓΕΙΑ» και πριν του Κρατικού Νοσοκομείου «ΛΑΪΚΟ» Αθηνών. Είχε υπηρετήσει σε ακαδημαϊκές θέσεις στα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης, της Καλιφόρνια-Σαν Φρανσίσκο και Αθήνας. Η ερευνητική του δουλειά στο εξωτερικό αφορούσε τη φυσιολογία της πνευμονικής κυκλοφορίας, ενώ στην Ελλάδα την αρτηριακή υπέρταση και τα οξέα στεφανιαία σύνδρομα. Στο βιβλίο ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΑΕΡΑΣ, ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ περιγράφει ιστορίες και περιπέτειες στην πορεία των ανακαλύψεων της κυκλοφορίας και της αναπνοής. Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ ΑΕ, σελ 170, €14 (www.kastaniotis.com – τηλ. 2103301208, 2103816310).

Ο Νίκος Β. Καραντζάς την ανακάλυψη του οξυγόνου την θεωρεί ως την σπουδαιότερη ανθρώπινη ανακάλυψη και το αναδεικνύει με τη συγγραφή του βιβλίου στην περίοδο της επιδημίας του κορονοϊού όπου «όλοι μάθαμε τη σημασία για τη ζωή που έχει η ανεμπόδιστη οξυγόνωση του αίματος που φτάνει στις κυψελίδες με την πνευμονική κυκλοφορία».

Αξίζει να διαβάσετε αυτό το βιβλίο (γιατροί και μη γιατροί) για πολλούς λόγους αλλά και για τον άξιο μιμήσεως τρόπο συγγραφής με απλότητα, σεμνότητα και επιμονή του να είναι διαρκώς τα φώτα περιγραφής στις ρίζες της επιστήμης και τους ανθρώπους που «μόχθησαν» στα εργαστήρια για ένα καλύτερο κόσμο.

Η επιλογή των βιβλιογραφικών πηγών, σπάνιων και δυσεύρετων, είναι και μια δικαίωση της τελευταίας φράσης του βιβλίου στον επίλογο: «Άραγε πόσες σπουδαίες ανακαλύψεις κρύβονται ακόμα πίσω από ιδέες που έχουν διατυπωθεί»;
Μας θυμίζει ακόμα ότι: «Ζούμε σε μια εποχή που κυριαρχείται από την επιστήμη και ιδιαίτερα από το προϊόν της, την τεχνολογία. Απολαμβάνουμε και πληρώνουμε τα αποτελέσματα της επιστημονικής προόδου, αλλά σπάνια αναλογιζόμαστε ότι το σήμερα είναι συνέχεια του χθες. Όσο και αν το χθες μοιάζει σκοτεινό, περιέχει τις αναλαμπές που οδήγησαν στο φωτεινό σήμερα. Σε ένα σήμερα που δεν καίει ούτε αποκεφαλίζει τους επιστήμονες, αλλά τους δίνει βραβεία Νόμπελ». Στον πρόλογο αναφέρεται ότι οι πρωταγωνιστές της ανακάλυψης του οξυγόνου (τόσο σημαντικής στα ανθρώπινα) τερμάτισαν το επιστημονικό τους έργο και βίο τους ο ένας στην γκιλοτίνα και ο άλλος ως φυγάς στην εξορία... Ο ένας, ο Michael Servetus (Μιχαήλ Σερβέτος) από μια μικρή πόλη της Ισπανίας με 38 κατηγορίες από τον Καλβίνο, συλλαμβάνεται, φυλακίζεται και αλυσοδεμένος οδηγείται  στο ικρίωμα με ένα στεφάνι από άχυρα και κλαδιά, έμοιαζε με τον Χριστό, στο όνομα του οποίου ήταν δέσμιος ως δήθεν βλάσφημος και αιρετικός. Πριν όμως καεί κραύγασε: «Ιησού, εσύ ο Υιός του Θεού, ελέησον με!» δηλώνοντας την πίστη στο Χριστιανισμό και διαφωνία με ανθρώπινες εξουσίες. Ο Καλβίνος έκαψε και τα χαρτιά της έρευνας. Ο ήρωας, επιστήμων θεολόγος, ήρωας και μάρτυρας είχε στείλει όμως αντίτυπα που σώθηκαν και κατέληξαν στις Εθνικές Βιβλιοθήκες Παρισιού, Βιέννης, Εδιμβούργου. Ο άλλος, ο Τζόζεφ Πρήστλεϋ με την υποστήριξη του Βενιαμίν Φραγκλίνου, του Τόμας Τζέφερσον και Τζον Άνταμς εγκαθίσταται εξόριστος στην Αμερική (Φιλαδέλφεια) όπου και απεβίωσε, διαπρέπει και μένει στην ιστορία ως ευεργέτης ενώ οι συμπατριώτες του έγιναν εμπρηστές σπιτιού, εργαστηρίου του (αιώνια ντροπή!) και βιβλίων του. Ήταν αξιόλογος, ερευνητής, θεολόγος, εφευρέτης, στοχαστής. Εκτός του οξυγόνου ανακάλυψε και άλλα επτά αέρια!

Είμαι ευγνώμων στον Νικ. Β. Καρατζά για όσα διάβασα και έμαθα στο βιβλίο, αλλά και προσωπικά για τις ιατρικές συμβουλές του κι υπηρεσίες που μου δώρισε - και είναι πολλές! Ίσως το καλύτερο από τα φάρμακα των συνταγών να ήταν και η φωτεινή ανθρώπινη παρουσία του και συμπεριφορά που μεγιστοποίησε την αποδοτικότητα των φαρμάκων και εντολών του, στα 30 χρόνια περίπου της γνωριμίας μας, που ξεκίνησε από σύσταση του Δ. Λινού, ιατρού, σε ένα ιατρείο στο ΥΓΕΙΑ πρωτοεξετάζοντάς με για υπέρταση. Σίγουρα ο Ιπποκράτης θα τον είχε στους καλούς μαθητές του τον Νικ. Β. Καρατζά επειδή στον επαγγελματικό του βίο υπήρξε αυτό που ο Όμηρος είπε: «Ιητρός γαρ ανήρ πολλών αντάξιος άλλων» (Όμηρος Λ.514), αναδεικνύοντας και στη σύγχρονη εποχή τον κοινωνικό ρόλο του ιατρού που αξίζει περισσότερο από άλλους. Το Νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ του οφείλει πολλά και λόγω του ότι ήταν από τους πρωτεργάτες του. Ελπίζουμε σύντομα να παραβρεθούμε σε δημόσιο έπαινό του.

Η λαϊκή ρήση «μετά τον Θεό, ο γιατρός» ταίριαζε απόλυτα στον γιατρό Ν. Καρατζά, τον ιήτορα του ρήματος ιάομαι = θεραπεύω, που εκτός της ίασης θεραπείας και θερμότητος του αίματος είχε και την ψυχική αλέα (θερμότητα) που περιέθαλψε πολλούς αναξιοπαθείς και από τον ασφαλιστικό μας χώρο που κατά καιρούς πρόσεξα στο ιατρείο του στην πλατεία Μαβίλη και στην πτέρυγα ιατρών του Υγεία, όπου πολλές φορές πολλών είδε δύσκολες καταστάσεις και «επί αλλοτρίηση τι ξυμφορήσιν (= και δι αλλότριας συμφοράς) ιδίας καρπούται λύπας» (Ιπποκράτης), με σεμνότητα και κατανόηση και υπομονή και καλοσύνη που συνεχίζει η αξιόλογη ομάδα γιατρών του με ζηλευτή μαθητεία έργου και λόγων. Ο τρόπος εξέτασης και γνωμάτευσης είναι «βιβλίο» διαρκές για φοιτητές ιατρικής και κυρίως ο χρόνος ο επαρκής που διέθετε για κάθε ασθενή.

Διαβάστε το βιβλίο ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΑΕΡΑΣ, ΣΧΕΣΗ ΖΩΗΣ, και πού ξέρουμε, ίσως παρακινηθούν κάποιοι να γράψουν βιβλία με παρόμοιες διδακτικές ιστορίες σαν αυτή του γιατρού Ν. Β. Καρατζά που μαζί με τη σύζυγό του Sheila αφιέρωσαν χρόνο με επιμέλεια και φροντίδα για να ξεκινήσουν κάποιοι «να αρχίζουν εκείνο που για τους άλλους τελειώνει» όπως είπε και ο Οδ. Ελύτης. Επαινούμε συνολικά το έργο και το βιβλίο του. Ε.Γ. Σπύρου