Φωτογραφίες του Οκτωβρίου του 2010 ξαναφέρνουν στη μνήμη μια απρόοπτη συνάντηση με ανθρώπους που κρατούσαν ζωντανό το παλιό τους αμπέλι — και μια πρόσκληση που έμεινε εκκρεμής.
Από τις περιπλανήσεις μου στην Ελλάδα τα παλιότερα χρόνια έχω κρατήσει πολλές ωραίες στιγμές. Περισσότερο θυμάμαι εκείνες τις απρόοπτες συναντήσεις με ανθρώπους που συνέχιζαν να διατηρούν ενεργή τη σχέση τους με τον τόπο και τον πλούτο της γης του.
Λέω πλούτο και εννοώ τη δυνατότητα της γης να παράγει ακόμη, χάρη στους ανθρώπους που επιμένουν να τη φροντίζουν. Ιδιαίτερα στα ορεινά, όπου τόσα χωράφια έμειναν ακαλλιέργητα και το δάσος κάλυψε σιγά σιγά πεζούλες και παλιές καλλιέργειες, ένα περιποιημένο αμπέλι αρκεί για να σε κάνει να σταματήσεις. Πίσω του υπάρχει κόπος, γνώση και μια σχέση που συχνά έρχεται από τις προηγούμενες γενιές. Καθώς όμως οι άνθρωποι λιγοστεύουν, κινδυνεύει να χαθεί μαζί τους και η πολύτιμη πείρα τους.
Ένα τέτοιο αμπέλι συνάντησα κοντά στην Αράχωβα της Ναυπακτίας, μια μέρα του Οκτωβρίου του 2010. Ταξίδευα στην περιοχή και βρέθηκα μπροστά σε μια παρέα ανθρώπων που τρυγούσαν. Δεκαέξι χρόνια πέρασαν από τότε, αλλά οι φωτογραφίες που ξαναβρήκα στο αρχείο μου έφεραν πάλι κοντά εκείνη τη συνάντηση.
Σταμάτησα και έπιασα κουβέντα με τους νοικοκυραίους. Μου μίλησαν για το αμπέλι τους, που το είχαν βρει από τους παλιότερους και συνέχιζαν να το φροντίζουν. Ήταν ευχαριστημένοι από την απόδοσή του, μόνο που στον τρύγο δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους. Ευτυχώς, είχαν έρθει φίλοι και γείτονες να βοηθήσουν.
Στις φωτογραφίες τούς βλέπω πάλι όλους μαζί, με τα ψαλίδια και τα τσαμπιά στα χέρια, πίσω από τα γεμάτα πλαστικές κλούβες. Σε άλλες φαίνονται τα φορτωμένα κλήματα πάνω στα ξύλινα στηρίγματα και η πλαγιά με τις πεζούλες. Ένας μικρός τόπος καλλιεργημένος, που για να φτάσει ως τον τρύγο είχε χρειαστεί τη φροντίδα τους όλη τη χρονιά.
Την άλλη μέρα, μου έλεγαν, θα πατούσαν τα σταφύλια. Ύστερα θα περίμεναν τον μούστο να «βράσει», να γίνει το κρασί τους, και θα ερχόταν αργότερα η ώρα για το τσίπουρο. Στην κουβέντα ήταν και τα παλιά, μεγάλα βαρέλια, και φυσικά η πρόσκληση να ξαναπεράσω από τα μέρη τους για να δοκιμάσω.
Έμεινε μια υπόσχεση που εκκρεμεί ακόμη.
Δεν ξέρω αν θα ξαναβρεθώ στο ίδιο αμπέλι. Ούτε γνωρίζω αν το φροντίζουν ακόμη οι άνθρωποι που συνάντησα τότε ή αν έχουν πάρει άλλοι τη θέση τους. Εύχομαι όμως να συνεχίζει να δίνει καρπό και κάθε φθινόπωρο να βρίσκονται χέρια για να τον μαζέψουν. Να γεμίζουν τα τελάρα και να υπάρχει μια πρόσκληση για τον περαστικό, να επιστρέψει όταν θα είναι έτοιμο το καινούργιο κρασί.
ΥΓ. Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή την «ανακάλυψη» αυτών των φωτογραφιών στο αρχείο μου. Λυπάμαι που δεν βρήκα στις σημειώσεις μου τα ονόματα των ανθρώπων που συνάντησα εκείνη την ημέρα να τρυγούν το παλιό αμπέλι. Κοιτάζοντάς τους, ταξίδεψα και στο δικό μου χωριό, όπου κάποτε είχαμε τέτοια αμπέλια και κρεβατίνες. Θυμήθηκα ακόμη σε πόσες άλλες γωνιές της Ελλάδας είχα σταθεί να δω ανθρώπους να τρυγούν και να πιάσω κουβέντα μαζί τους.
Με τα σταφύλια στα χέρια: Δύο από τους ανθρώπους που συνάντησα εκείνο το φθινόπωρο, με τσαμπιά από το παλιό αμπέλι το οποίο φροντίζουν και απολαμβάνουν τα σταφύλια του.
Κάτω από τα φορτωμένα κλήματα: Μια στάση την ώρα του τρύγου, πλάι στα σταφύλια και στα ξύλινα στηρίγματα της κρεβατίνας. Εικόνα που μου θυμίζει όσα παρόμοια αμπέλια γνώρισα στα ορεινά χωριά.
Ο καρπός της φροντίδας: Με τα τσαμπιά στα χέρια και ένα χαμόγελο στον φακό, μέσα στο αμπέλι που εκείνη την ημέρα τρυγούσε όλη η παρέα.
Πριν γεμίσουν τα τελάρα: Φορτωμένα κλήματα απλωμένα πάνω στα ξύλινα στηρίγματα. Το παλιό αμπέλι συνέχιζε να ανταποδίδει τη φροντίδα των ανθρώπων του.
Τρύγος στην πλαγιά: Με το τελάρο στο χέρι, ανάμεσα στις πεζούλες του ορεινού αμπελιού. Η κλίση του τόπου θυμίζει τον κόπο που απαιτεί εδώ κάθε δουλειά της γης.
Φωτογραφίες: Ηλίας Προβόπουλος — Αράχωβα Ναυπακτίας, Οκτώβριος 2010.
