H Ευρώπη μπροστά σε αντισυμβατικούς καιρούς και μεγάλες πολιτικές ανατροπές

Του Σπύρου Καπράλου

Η τρέχουσα δεκαετία αποτελεί για την Ευρώπη, όπως και για άλλα σημεία του πλανήτη, μία χρονική περίοδο σημαντικών προκλήσεων και μεγάλων ανατροπών. Σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, είναι εμφανή τα σημάδια μιας νέας πραγματικότητας, την οποία πολιτικοί αναλυτές, η ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά κυρίως οι τοπικές κοινωνίες παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή. Από τις αρχές του 2020 η Ε.Ε αντιμετωπίζει πολλά ανοιχτά μέτωπα: πανδημία, πόλεμος στην Ουκρανία, ενεργειακή κρίση, συνέπειες των πολεμικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, μεταναστευτικό, στεγαστικό, υψηλός πληθωρισμός και κυρίως χαμηλές προσδοκίες για το μέλλον σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της εργατικής τάξης, των μεσαίων στρωμάτων και των ευάλωτων νοικοκυριών. Απόρροια όλης αυτής της εικόνας που έχει σχηματοποιηθεί είναι και οι κοινωνικές συγκρούσεις που καταγράφονται σε πολλές χώρες της ευρωπαϊκής επικράτειας το τελευταίο διάστημα. Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο και αλλού αποτελούν παραδείγματα μιας κοινωνίας που "βράζει" και επιχειρεί να διαμαρτυρηθεί και να εκφράσει την αγωνία της για κάτι καλύτερο. Αυτό είναι το σημείο που οι ακραίοι βρήκαν την ευκαιρία να δημιουργήσουν αναταραχή στις πόλεις, καταστρέφοντας δημόσια και ιδιωτική περιουσία και αυξάνοντας με αυτό τον τρόπο την ένταση της καταστολής.

Οι πολίτες επιζητούν την αλλαγή σε κάθε έκφανση της δημόσιας ζωής σε μία προσπάθεια να πιστέψουν σε καλύτερες μέρες. Στην Ουγγαρία καταγράφηκε στις 12 Απριλίου μία μεγάλη πολιτική αλλαγή με τον Βίκτορ Ορμπάν να γκρεμίζεται από την εξουσία μετά από δεκαέξι συναπτά έτη. Μόλις χθες στη Σερβία, η "Φοιτητική Λίστα" κέρδισε μέσα από διαδικασίες άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας τον μέχρι πρότινος πανίσχυρο Βούτσιτς και κατάφερε να ανοίξει το δρόμο για τη λεγόμενη από πολλούς «σεβρική άνοιξη» με αιτήματα, όπως ανεξαρτησία στη δικαιοσύνη και ισονομία, έλεγχος και αντιμετώπιση της διαφθοράς, αναβάθμιση των υπηρεσιών για το μέσο πολίτη και μία νέα ανεξάρτητη πολυσχιδή εξωτερική πολιτική, απαλλαγμένη από αγκυλώσεις του παρελθόντος.

Μέσα σε αυτό το κλίμα αμφισβήτησης και έλλειψης εμπιστοσύνης προς του θεσμούς είναι φυσικό επακόλουθο να αυξάνονται και τα ποσοστά των αντισυμβατικών δυνάμεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα αίτια συνδέονται με τα όσα περιγράφονται νωρίτερα στο κείμενο, αλλά και με την απουσία ενός ολιστικού σχεδίου στο ανώτερο επίπεδο των ευρωπαϊκών θεσμών να μιλήσουν στην κοινωνία, να εκφράσουν έναν απολύτως κατανοητό πολιτικό λόγο και να προσελκύσουν το ενδιαφέρον. Η απάντηση σε αυτές τις αρρυθμίες δεν μπορεί να είναι ο περισσότερος λαϊκισμός, οι ακραίες φωνές και η επιστροφή σε ένα παρελθόν που στοίχισε τόσα πολλά στην Ευρώπη και έγινε μεγάλη προσπάθεια για να μπει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Η ενωμένη Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι και οφείλει να απαντήσει στους προβληματισμούς της κοινωνίας με απόλυτη ενσυναίσθηση, με διόρθωση των λαθών, με μια διαφορετική προσέγγιση των  πολιτών, με έμφαση στα θετικά που έχει φέρει στην καθημερινότητα, με διάθεση αυτοκριτικής και προοπτική προσαρμογής στα νέα δεδομένα. Μόνο έτσι θα προστατέψει και θα ενισχύσει το πολιτικό της στίγμα, θα καταφέρει να διασφαλίσει την ανθεκτικότητα της και θα αφαιρέσει επιχειρήματα από όλους, όσοι απεργάζονται την αποδυνάμωση ή τη διάλυση της.