Σύμφωνα με ισχύουσα διάταξη του νόμου 4387/2016, η οποία εξακολουθεί να παραμένει σε ισχύ, από την 1/1/2024 τα όρια ηλικίας θα ανακαθορίζονται ανά τριετία, με βάση πάντα το προσδόκιμο ζωής. 

Από το 2010 έως το 2015 είχαμε αύξηση του προσδόκιμου ζωής (περίπου 7 έως 12 μήνες). 

Ωστόσο την περίοδο 2015-2020 δεν σημειώθηκε αντίστοιχη αύξηση. 

Μάλιστα τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας της πανδημίας το προσδόκιμο ζωής έχει υποχωρήσει οπότε, σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας, δεν απαιτείται προς το παρόν να προκληθεί συζήτηση για αύξηση των γενικών ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. 

Μάλιστα η Ελλάδα βρίσκεται μέχρι σήμερα σε προστατευόμενο πλαίσιο, καθώς, μετά την πίεση της τρόικας, αυξήθηκαν κατά 2 έτη τα ηλικιακά όρια -στα 67 και στα 62– από 1/1/2013, πολύ περισσότερο δηλαδή από την αύξηση που θα προέκυπτε από την εφαρμογή του νόμου του 2010. 

Επιπλέον, με τον νόμο 4336/2015, αυξήθηκαν με βίαιο τρόπο και όλα τα ενδιάμεσα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης. Σημειωτέον δε ότι η Ελλάδα έχει το υψηλότερο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ε.Ε. μαζί με τη Γαλλία (67 και 62 μετά τη μεταρρύθμιση Μακρόν) και την Ιταλία (67 και 64). 

Ωστόσο, η πρόσφατη έκθεση της Ε.Ε. (Eurostat Αgeing Report Group 2024) αποτυπώνει στις προβολές της για την Ελλάδα αύξηση του προσδόκιμου ζωής κατά 7-8 μήνες από το 2024 έως το 2030 και υποδεικνύει αύξηση των ορίων ηλικίας για τη χώρα μας στα 68,5 έτη -από 67 σήμερα- το 2030.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Eurostat, η Ελλάδα που το 2024 έχει γενικό όριο ηλικίας συνταξιοδότησης τα 67 και τα 62 για πρόωρη συνταξιοδότηση, το 2030 θα πρέπει να αυξήσει κατά ενάμισι έτος το γενικό όριο, στα 68,5 και για την πρόωρη συνταξιοδότηση κατά ένα έτος και τρεις μήνες, στα 63,3 έτη.

Το πώς θα λάβει χώρα η εν λόγω μετάβαση είναι σίγουρα αντικείμενο εξέτασης, προτού παρθούν οι οριστικές αποφάσεις.

Ειδικότερα, μέσα στο 2026 οι ηλικίες «εξόδου» στη σύνταξη θα αξιολογηθούν εκ νέου και αν ο «αλγόριθμος» που συνδέει το προσδόκιμο ζωής μετά τα 65 με τα όρια ηλικίας δείξει ότι πρέπει να γίνουν αλλαγές, τότε από το 2027 οι ηλικίες συνταξιοδότησης θα αλλάξουν. 

Τα όρια ενδέχεται λοιπόν να αυξάνονται λίγο, έναν έως τρεις μήνες ετησίως, ώστε να μην γίνεται αισθητή η επιβάρυνση, εκτός εάν οι ηλικιακοί δείκτες για το προσδόκιμο σηματοδοτήσουν μεγαλύτερες και πιο βίαιες μεταβάσεις.

Η ανωτέρω προοπτική σίγουρα δεν μπορεί παρά να δημιουργεί αναστάτωση, ανασφάλεια, αλλά και φόβο στους ασφαλισμένους και δη σε εκείνους που ζουν καθημερινώς την αβεβαιότητα και τη ρευστότητα στο χώρο εργασίας τους, ενώ επιπλέον αντιμετωπίζουν και αντίξοες συνθήκες απασχόλησης, οι οποίες τους ωθούν ακόμη και σε παραίτηση, λόγω εξαναγκασμού ή σε απόλυση. Η δυσκολία έως και αδυναμία εύρεσης εργασίας κυρίως για την ηλικιακή ομάδα των 50άρηδων (σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, ένας
στους τέσσερις συνταξιούχους δεν μπορεί να συνταξιοδοτηθεί καθώς αδυνατεί να βρει εργασία μετά τα 50 έτη για να συμπληρώσει τα ένσημα του) επιτείνει το άγχος για τη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος, καθώς η σύνταξη φαντάζει σε πολλές περιπτώσεις μονόδρομος, αν όχι διέξοδος, γιατί εξασφαλίζει μοναδικό ή πρόσθετο εισόδημα. Γίνεται λοιπόν κατανοητό ότι, όσο μακραίνει η προοπτική συνταξιοδότησης, τόσο περισσότερο απομακρύνεται η προοπτική εξασφάλισης ενός αξιοπρεπούς επιπέδου επιβίωσης, αφού η απόκτηση μιας εναλλακτικής πηγής εισοδόματος (από τη σύνταξη) μετατίθεται ολοένα και περισσότερο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η δυσκολία εύρεσης εργασίας αποτυπώνεται στο στοιχείο ότι το 23,9% δεν εργαζόταν ήδη πριν αρχίσει να λαμβάνει σύνταξη, δηλαδή πριν να συμπληρώσει τις γενικές προϋποθέσεις για σύνταξη στο 67ο έτος με τον ελάχιστο χρόνο ασφάλισης των 15 ετών. Αυτό έχει ως συνέπεια το 25% των πολιτών άνω των 50 δηλαδή ένας στους 4, να δυσκολεύεται να κατοχυρώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, ακόμα και με μειωμένη σύνταξη και να βιοπορίζεται υποχρεωτικά με την προνοιακή σύνταξη των 400 ευρώ.

Αναφορικά με το ποιοί θα υπάγονται στα νέα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, η απάντηση δεν είναι βέβαιη επί του παρόντος. Ασφαλώς οι “νέοι ασφαλισμένοι” (με υπαγωγή στην ασφάλιση για πρώτη φορά μετά την 01/01/1993) είναι οι πρώτοι που επωμίζονται (πάντοτε) το βάρος των νέων αλλαγών και δυστυχώς δεν προστατεύονται στις περιπτώσεις των μεγάλων μεταρρυθμίσεων στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης. Ωστόσοι και οι “παλαιοί ασφαλισμένοι” (με υπαγωγή στην ασφάλιση για πρώτη φορά πριν την 01/01/1993) δεν θα πρέπει, σε καμία περίπτωση, να εφησυχάζουν, καθώς η μέχρι τώρα εμπειρία στις μεγάλες μεταβολές στην κοινωνική ασφάλιση (ιδίως μετά την περίοδο των μνημονίων) καταδεικνύει ότι, ναι μεν κατέστη υποχρεωτικό και ηθικό – θα λέγαμε- να προβλέπονται μεταβατικές περίοδοι στην εφαρμογή των αυξήσεων, αλλά κάποιοι μάλλον θα αποδειχθούν “άτυχοι”. Ο προγενέστερος Ν. 4336/2015 που αποτέλεσε προπομπό του Ν. 4387/2016, “παγίδευσε” όλους τους υποψήφιους συνταξιούχους που θεμελίωναν εντός του 2015 (κατεξοχήν εκείνους που πληρούσαν τα κριτήρια συνταξιοδότησης από 18/08/2015 και μετά) και είδαν έκπληκτοι και απογοητευμένοι τη συνταξιοδότησή τους να μετατίθεται ακόμη και 5 έτη μετά (!!!). Χαρακτηριστικό παράδειγμα, οι μητέρες με ανήλικα τέκνα με 5.500 ημέρες ασφάλισης μέχρι 31/12/2010 που είχαν την “ατυχία” να συμπληρώνουν τα 50 μετά τις 18/08/2015, είδαν τη συνταξιοδότησή τους να “κάνει φτερά” και να μετατίθεται βιαίως το 2020! Για εκείνες τις ασφαλισμένες, δεν υπήρξε καμία μεταβατική περίοδος προστασίας, παρά την ύπαρξη κεκτημένου δικαιώματος..

Κατά συνέπεια, απαιτείται πλήρης επαγρύπνηση των υποψήφιων συνταξιούχων. Εκείνοι δε που συμπλήρωσαν ή συμπληρώνουν οσονούπω τις προυποθέσεις συνταξιοδότησης, αλλά αμφιταλαντεύονται ακόμη ως προς το εάν πρέπει να προχωρήσουν ή όχι, μάλλον θα πρέπει να επισπεύσουν τις αποφάσεις τους. Η ολιγωρία μπορεί να κοστίσει πολύ ακριβά, ενώ όλο και περισσότερο επιβεβαιώνεται ο κανόνας στο συνταξιοδοτικό δίκαιο ότι “τη στιγμή που “κλειδώνουν” οι προυποθέσεις συνταξιοδότησης, θα πρέπει να ασκείται και το δικαίωμα”. Φυσικά, ο ανωτέρω κανόνας αποδεικνύεται και θεμελιώδους σημασίας αρχή, εάν και εφόσον η επιλογή συνιστά και συμφέρουσα λύση, διότι, πλην των προυποθέσεων (έτη ασφάλισης-όριο ηλικίας) που θα πρέπει σωρευτικώς να πληρούνται, θα πρέπει και το ύψος της συνταξιοδοτικής παροχής να είναι ανάλογο/αντίστοιχο των προσδοκιών (βλ. μέσο όρο συντάξιμων αποδοχών, πλήρης-μειωμένη σύνταξη κλπ.).