Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα κατά της Κατάθλιψης
«Κάνε μια βόλτα». «Σκέψου θετικά». «Εσύ τουλάχιστον έχεις δουλειά, σπίτι, οικογένεια». Λόγια που μπορεί να λέγονται με καλή πρόθεση. Όμως, για έναν άνθρωπο που ζει με κατάθλιψη, μπορούν να γίνουν ένα ακόμη βάρος: σαν να πρέπει, εκτός από όσα περνά, να απολογηθεί και γιατί δεν είναι ευτυχισμένος.
Η κατάθλιψη μπορεί να κάνει δύσκολα ακόμη και τα πιο καθημερινά πράγματα. Να σηκωθείς από το κρεβάτι, να συγκεντρωθείς στη δουλειά, να φροντίσεις τον εαυτό σου. Μπορεί να στερήσει το ενδιαφέρον και την ευχαρίστηση από όσα αγαπούσες. Είναι μια διαταραχή της ψυχικής υγείας που χρειάζεται φροντίδα και για την οποία υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες.
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται και στους αριθμούς. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2023 κατάθλιψη αντιμετώπιζε περίπου το 5,2% των ενηλίκων παγκοσμίως — περίπου ένας στους είκοσι. Ακόμη και στις χώρες υψηλού εισοδήματος, μόλις το ένα τρίτο των ανθρώπων με κατάθλιψη λαμβάνει φροντίδα ψυχικής υγείας. Οι ελλείψεις υπηρεσιών και επαγγελματιών, η ανεπαρκής χρηματοδότηση και το κοινωνικό στίγμα παραμένουν εμπόδια στην πρόσβαση στη φροντίδα.
Ας σταθούμε λοιπόν λίγο στις δικές μας αντιδράσεις. Πόσο εύκολα συμβουλεύουμε και πόσο δύσκολα ακούμε. Πόσο βιαζόμαστε να βρούμε κάτι παρήγορο, να κλείσουμε την αμήχανη συζήτηση, να επιστρέψουμε στα δικά μας. Και πόσο συχνά συγκρίνουμε τον πόνο του άλλου με κάποιου τρίτου, σαν να πρέπει να κερδίσει το δικαίωμα να υποφέρει.
Μπορούμε να αρχίσουμε αλλιώς: «Πώς είσαι πραγματικά;». Και να διαθέσουμε χρόνο για την απάντηση. Να αντέξουμε ακόμη και τη σιωπή, χωρίς να τη γεμίσουμε αμέσως με συμβουλές. Να προσφέρουμε συγκεκριμένη βοήθεια, με σεβασμό στον άνθρωπο απέναντί μας. Να τον ενθαρρύνουμε να απευθυνθεί σε επαγγελματία ψυχικής υγείας, χωρίς ντροπή και χωρίς υποσχέσεις ότι όλα θα λυθούν αμέσως. Η παρουσία μας μπορεί να τον στηρίξει στην αναζήτηση και στη διάρκεια της φροντίδας που χρειάζεται.
Υπάρχει όμως και μια δημόσια ευθύνη. Το «ζήτησε βοήθεια» πρέπει να συνοδεύεται από υπηρεσίες προσιτές, επαρκείς και διαθέσιμες όταν τις χρειάζεται κανείς. Η φροντίδα της ψυχικής υγείας οφείλει να είναι δικαίωμα που μπορεί να ασκηθεί στην πράξη, ανεξάρτητα από το εισόδημα και τον τόπο κατοικίας.
Πριν πούμε, λοιπόν, «έλα, δεν έχεις τίποτα», ας αφήσουμε χώρο να ακούσουμε τι έχει ο άλλος να μας πει.
Πηγή στοιχείων: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ενημερωτικό δελτίο «Depressive disorder (depression)».
