Αποτελεί φαινόμενο ο γερόσκυλος του Πέτρου Χρήστου (Χαλιάπα), κτηνοτρόφου από τον Άγιο Αθανάσιο ή Χαλιαπέικα όπως τα λένε στο χωριό Λαμπερό, κοντά στη λίμνη Πλαστήρα: ένας σκύλος που έχει περάσει τα δεκαπέντε χρόνια υπηρεσίας στο κοπάδι και το μαντρί, που έχει ζήσει πλημμύρες και παγωνιές και ξενύχτησε να ακούει λύκους, που έκανε 24ωρες βάρδιες. Τα πόδια του έχουν χάσει πλέον την ταχύτητα, το τρίχωμα τη στιλπνότητα, και τα δόντια του είναι πια λιγότερα από όσα του χρειάζονται – μα αρκούν. Αρκούν, για να κρατά ακόμα το μεγαλύτερο κόκκαλο, κερδισμένο όχι από τη δύναμη αλλά από το δικαίωμα.

Γιατί το δικαίωμα του γέροντα δεν του το χαρίζει κανείς· του το αναγνωρίζουν. Κι αυτό, στην κοινωνία των σκύλων, εξακολουθεί ευτυχώς να ισχύει σαν αυτονόητος νόμος. Οι νεαροί, νευρικοί, βιαστικοί σκύλοι του κοπαδιού μπορεί να χοροπηδούν γύρω του, να θέλουν κι αυτοί το τρόπαιο, αλλά σταματούν ένα βήμα πριν. Κάτι μέσα τους —ίσως μια μνήμη ενστικτώδης, ίσως μια παραδοχή χαραγμένη βαθιά στα σπλάχνα τους— τους υπενθυμίζει πως πρώτα τρώει αυτός που έζησε, που έτρεξε, που μάτωσε, που φύλαξε.

Δεν δίνουν σύνταξη μεταξύ τους οι σκύλοι. Δίνουν χώρο.

Και τούτη η στάση τους, που δεν εξελίχθηκε μέσα από φιλοσοφίες, πολιτεύματα και προοδευτικές θεωρίες, αλλά από μια γυμνή και καθαρή αίσθηση του χρόνου, μοιάζει σήμερα να μην συγκινεί τα ανώτερα θηλαστικά – αυτά που διαφημίζουν τον ορθό λόγο και την ανωτερότητά τους. Κυρίως δεν συγκινεί τον άνθρωπο της εποχής μας, που συχνά κοιτά τον ηλικιωμένο όχι σαν φορέα εμπειρίας αλλά σαν βάρος: μια παρουσία που «πρέπει» να τακτοποιηθεί, να μετακινηθεί, να σωπάσει, να μην εμποδίζει την ταχύτητα της νεότητας.

Κι όμως, όπως ο γερόσκυλος μετράει στο σώμα του ιστορίες που δεν γράφτηκαν ποτέ, έτσι και οι γεροντότεροι άνθρωποι κουβαλούν στις σιωπές τους δρόμους, μέρες, ονόματα, λάθη, σωτηρίες — όσα σήμερα επιβιώνουν μόνο αν κάποιος τα ρωτήσει. Το πρόβλημα δεν είναι ότι γερνούν. Είναι ότι ξεχνάμε να τους αφήσουμε το «μεγαλύτερο κόκκαλο»· όχι για να το φάνε, αλλά για να θυμόμαστε ποιοι ήμασταν πριν από εμάς.

Ίσως, τελικά, ο γερόσκυλος να μη διεκδικεί απλώς ένα κόκκαλο· να μας θυμίζει κάτι που προσπερνάμε: πως ο χρόνος, όταν δεν μετριέται σε ημερολόγια αλλά σε πράξεις, γεννάει ένα είδος δικαιοσύνης που δεν ζητάει αποδείξεις ούτε συμφωνίες. Μόνο αναγνώριση…