ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ-ΙΣΤΟΡΙΑ: Τότε που ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήταν ηγέτης, πρωθυπουργός πάνω από Τύπο και Τραπεζικούς… Η περίπτωση Αφών Παπαστράτου.

Τον Σεπτέμβριο του 1931 η Μεγάλη Βρετανία εγκατέλειπε τη χρυσή βάση, σε εποχή που η οικονομική κρίση σάρωνε τον κόσμο από το φθινόπωρο του 1929. Η πώληση του χρυσού δεν θα γίνεται πλέον σε ορισμένη τιμή. Το νόμισμα της Ελλάδος, το εμπόριο, η οικονομία του τόπου, τα αρδευτικά έργα, τα συγκοινωνιακά, τα πάντα ήρθαν άνω-κάτω. Πανικός.

Τα χρεώγραφα έπεφταν. Οι συσχετισμοί κατέρρευσαν. Μπήκαν μέτρα ελέγχου του συναλλάγματος. Στις 21/3/1931 είχε συμφωνηθεί δάνειο 4.600.000 λιρών Αγγλίας. Το 1931 καθιερώθηκε και η Αρχή της υποχρεωτικής ρευστότητος των Τραπεζών. Οι Εμπορικές τράπεζες είχαν αντιδράσει αλλά ο νόμος 5076/1931 υπεχρέωνε όλες τις τράπεζες να τηρούν ρευστό.
Εκείνη την εποχή ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος υπεχρέωσε τον Διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος Αλέξανδρο Διομήδη να παραιτηθεί επειδή στις 27/9 η Τράπεζα Ελλάδος επώλησε εις την καπνοβιομηχανία Αδελφών Παπαστράτου από το Αγρίνιο, 7.000.000 Γαλλικά φράγκα, ενώ εκείνες τις μέρες απεφασίζετο οι τράπεζες να μη δίνουν εύκολα συνάλλαγμα (Λεπτομέρειες διαβάστε στο κείμενο "To ευχαριστώ του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου στους Αδελφούς Παπαστράτου από το Αγρίνιο").

Στις 28/9/1931 ο Διοικητής παρητήθη. Στις 29/9/1931 απεφασίσθηκαν εκλογές και στις 24 Οκτωβρίου συνεκλήθη Γενική Συνέλευση για εκλογές. Στο μεσοδιάστημα έγιναν σφοδρές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις εις τον τύπον για τους υποψηφίους Εμμανουήλ Τσουδερό, Δημήτρη Μάξιμο, Ανδρέα Μιχαλακόπουλο και Αλέξανδρο Κοριζή. Την υποψηφιότητα Εμ. Τσουδερού επολεμούσε η εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ» προς την οποία ο Ελευθέριος Βενιζέλος έστειλε την παρακάτω επιστολή πριν εκλεγεί ο Εμ. Τσουδερός με 4005 ψήφους. Ο Δ. Μάξιμος πήρε 709, ο Σπ. Λοβέρδος 207, ο ψυχοπαθής Αρμάνδος Δελαπατρίδης 2 και 146 ψήφοι λευκαί:

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

«Φίλτατε,

Γνωρίζω εκ πείρας ότι συχνά, προκειμένου περί ζητημάτων αναφερομένων εις πρόσωπα, αι κυβερνητικαί αντιλήψεις δεν συμπίπτουν με τας αντιλήψεις της «Εστίας», η οποία με την συνήθη μαχητικότητά της προσπαθεί με κάθε τρόπον να επιβάλη τας ιδικάς της.
Εις το ζήτημα του Διοικητού της Τραπέζης της Ελλάδος το καταστατικόν αυτής και ο νόμος δεν δίδουν εις την Κυβέρνησιν το δικαίωμα ούτε να διορίζει τον Διοικητήν, ούτε να προτείνη τον διορισθησόμενον. Το δικαίωμα της εκλογής του Διοικητού ανήκει εις τους μετόχους, εις την Κυβέρνησιν δε επιφυλάσσεται εκ του καταστατικού το δικαίωμα της εγκρίσεως ή μη εγκρίσεως του εκλεγέντος.
Συμμορφούμενος προς την διάταξιν ταύτην του νόμου, εδήλωσαν εξ αρχής ότι δεν προτίθεται η Κυβέρνησις να υποδείξη υποψήφιον, αφού τοιούτο δικαίωμα δεν έχει. Θα ανέμενε δε είτε να της υποβληθή το αποτέλεσμα της εκλογής, δια να ασκήση το δικαίωμά της όπως εγκρίνη ή μη εγκρίνη αυτήν, είτε να ερωτηθή εκ των προτέρων, από τους δυναμένους εγκυρότερον να ομιλήσουν εξ ονόματος των μετόχων, εάν είναι διατεθειμένη να εγκρίνη τον ένα ή τους περισσοτέρους, μεταξύ των οποίων θα ήτο πιθανόν να περιστραφή η εκλογή των.
Μέχρι της ώρας τοιαύτη ερώτησις δεν μου υπεβλήθη.
Ήτο φυσικόν ότι δεν ηδυνάμην να δεχθώ την διατυπωθείσαν από του Αρχηγού της «Δημοκρατικής Ενώσεως» γνώμην. Τοιαύτη συνεννόησις, ενώ αφ’ ενός θα ανήρει το δικαίωμα της πρωτοβουλίας των μετόχων, θα εσύγχιζε και τα ευθύνας αι οποίαι ανήκουν εις την Κυβέρνησιν, αρμοδίαν να κρίνη, άνευ υποβολής της κρίσεώς της εις την γνώμην της Αντιπολιτεύσεως, αν οφείλη ή δεν οφείλη να εγκρίνη τον υπό των μετόχων εκλεχθησόμενον ή προταθησόμενον υποψήφιον.
Πρέπει να προσθέσω ότι, μη υπεκφεύγων ποτέ τας ευθύνας της θέσεώς μου, θα ήμην διατεθειμένος, εάν ευρίσκετο πρόσωπον συγκεντρούν την κοινήν εμπιστοσύνην δια την θέσιν ταύτην, να εξέλθω της επιφυλάξεως και να εκφέρω δημοσία την γνώμην μου περί του ποίον θεωρώ καταλληλότερον δια την θέσιν ταύτην, και ήτο πιθανόν η γνώμη αύτη να επηρέαζε τους μετόχους και να εξησφάλιζε την εκλογήν του καλυτέρου. Αλλά τοιαύτα πρόσωπα, ως προς τα οποία συγκεντρούται η ομογνωμοσύνη της κοινής γνώμης, είναι δυο μόνον: ο κ. Μιχαλακόπουλος και ο κ. Κοριζής. Ούτε ο ένας δε, ούτε ο άλλος αποδέχονται την εκλογήν ταύτην.
Αλλ’ εφόσον οι δυο ούτοι δεν δέχονται, οι δε λοιποί μνημονευθέντες υπό του τύπου υποψήφιοι είναι μεν κατάλληλοι δια το υψηλόν τούτο αξίωμα, αλλ’ ως προς ουδένα εξ αυτών υπάρχει ομογνωμοσύνη της κοινής γνώμης, ήτο φυσικόν ν’ ακολουθήση η Κυβέρνησις την τακτικήν την οποίαν ακολουθεί, ν’ αφήσει δηλαδή τους μετόχους να εκλέξουν εκείνον που προτιμούν μεταξύ των υποψηφίων τούτων.
Η «Εστία», χωρίς βέβαια ν’ αδιαφορή δια την εκλογήν του καλυτέρου, ενδιαφέρεται κατά πρώτον λόγον δια τον αποκλεισμόν ενός εξ αυτών. Από τα επιχειρήματα που προβάλλει, το αναφερόμενον εις το λεγόμενον «συγκρότημα» είναι κατώτερον της σοβαρότητος της «Εστίας», η οποία δεν ημπορεί να πιστεύη αληθινά ότι υφίστανται τοιαύτα «συγκροτήματα», εφόσον κατά την υπερτριετή διάρκειαν της Κυβερνήσεώς μου ουδέ άπαξ εδόθη ευκαιρία να πιστοποιηθή η ύπαρξις αυτών.
Το έτερον επιχείρημα, το αναφερόμενον εις το γεγονός ότι η οργάνωσις της Τραπέζης έγινε πολυτελώς, είναι άξιον περισσοτέρας προσοχής. Αλλά δεν νομίζω ότι ημπορώ ν’ ακολουθήσω την «Εστίαν» εις την γνώμην ότι ο Υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος είναι ο μόνος σχεδόν υπεύθυνος είτε ο κυριώτερος υπεύθυνος της πολυτελείας ταύτης και ότι δια τον λόγον τούτον, εκλεγόμενος τυχόν υπό των μετόχων, θα έπρεπε να μη εγκριθή υπό της Κυβερνήσεως. Άλλο το ζήτημα αν η «Εστία» πείση τους μετόχους να μη τον εκλέξουν.
Η «Εστία» υποστηρίζει ακόμη ότι τηρούσα η Κυβέρνησις την τακτικήν που τηρεί εις το ζήτημα της εκλογής του Διοικητού της Τραπέζης της Ελλάδος ευρίσκεται εις κάποιαν αντίφασιν με την τελευταίαν ενέργειάν της, η οποία εξήρχετο των ορίων των χαρασσομένων υπό του καταστατικού, και η οποία προεκάλεσε την παραίτησιν του κ. Διομήδη. Αλλά γράψας τας δυο επιστολάς που έγραψα εις τον κ. Διομήδην, και αι οποίαι ήγαγον αυτόν εις υποβολήν της παραιτήσεώς του, δεν παρεβίασα το καταστατικόν, ουδ’ εξήλθα των ορίων των χαρασσομένων υπ’ αυτού, εξεπλήρωσα δε στοιχειωδώς καθήκον, το οποίον είχα ως υπεύθυνος Κυβερνήτης της χώρας, να κρίνω μετ’ αυστηρότητος ωρισμένην ενέργειαν της Διοικήσεως.
Η ενέργειά μου εκείνη ουδαμώς μου επιβάλλει να συμμορφωθώ σήμερον προς την αξίωσιν της «Εστίας» όπως αποκρούσω ενδεχομένην υπό των μετόχων προαγωγήν του Υποδιοικητού της Εκδοτικής εις Διοικητήν.

Αθήνα 14 Οκτωβρίου 1931,

Με φιλικότατα αισθήματα

Ελευθέριος Βενιζέλος

Στη φωτογραφία: (Πάνω αριστερά) Επαμεινώνδας Παπαστράτος, (Πάνω δεξιά) Ευάγγελος Παπαστράτος, (Κάτω αριστερά) Σωτήριος Παπαστράτος, (Κάτω δεξιά) Ιωάννης Παπαστράτος