Ψηφίζουμε αυτές τις μέρες για νέο Διοικητικό Συμβούλιο στην ΕΣΗΕΑ και στην ΠΟΕΣΥ. Η συνάντησή μας, όμως, στους χώρους της Ένωσης γίνεται συχνά αφορμή για κάτι περισσότερο από μια τυπική εκλογική διαδικασία. Γίνεται αφορμή για μικρούς και μεγάλους απολογισμούς, για σκέψεις όσων ωρίμασαν μέσα στη δημοσιογραφία, αλλά και για ένα άτυπο προσκλητήριο μνήμης των απόντων — εκείνων των συναδέλφων που επηρέασαν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, την πορεία μας και δεν είναι πιά μαζί μας.

Είναι πολλοί και δεν είναι του παρόντος να τους αναφέρω.

Μια απρόοπτη, όμως, σημερινή ανακάλυψη έφερε τη μνήμη πολύ συγκεκριμένα μπροστά μου. Η ποιητική συλλογή του παλιού συναδέλφου Ηλία Μιχάλου, με τίτλο Περιπέτεια (εκδόσεις «Φιλιππότη 1082»), στον πάγκο του περιπτέρου–βιβλιοπωλείου στη γωνία Ακαδημίας και Χαριλάου Τρικούπη, με γύρισε πίσω στα πρώτα μου χρόνια στην Ελευθεροτυπία.

Θυμήθηκα το γραφείο των ρηράιτερς — των επιμελητών χειρογράφων που σαν ειδικότητα στα ΜΜΕ έχει χαθεί και αυτό φαίνεται καθημερινά, είτε στον έντυπο λόγο, είτε αλλού. Εκεί, μαζί με τους μακαρίτες Ν. Στυλίδη και Π. Λειβαδά, ήταν και ο Ηλίας Μιχάλος (1930–2020). Άνθρωποι με μακρά πορεία στη δημοσιογραφία, που είχαν τον δύσκολο ρόλο να «μαζεύουν» κείμενα που δεν έστεκαν καλά και να στρώνουν το δρόμο για την ανάδειξη των υπογραφών... .

Δεν επρόκειτο για λογοκρισία, όπως ίσως θα σκεφτόταν κανείς σήμερα. Πολλοί ήταν καλοί δημοσιογράφοι, αλλά το γράψιμό τους χώλαινε. Οι ρηράιτερς αναλάμβαναν να το κάνουν αναγνώσιμο, χωρίς να χάνει την ουσία του. Ένα επάγγελμα αθόρυβο, απαιτητικό, που στήριζε την καθημερινή αξιοπρέπεια της εφημερίδας.

Από τον Ηλία Μιχάλο —που με συμπαθούσε ιδιαίτερα— πήρα τα πρώτα ουσιαστικά μαθήματα δημοσιογραφίας. Μαθήματα που δεν δίνονταν με θεωρία, αλλά με διορθώσεις, σιωπές και υπομονή. Τα ίδια έπαιρναν όλοι όσοι περνούσαν από εκείνο το γραφείο, ώσπου κάποια μέρα έφταναν να υπογράφουν τα κείμενά τους.

Το βιβλίο του Ηλία Μιχάλου μού θύμισε εκείνη την εποχή και, ομολογώ, συγκινήθηκα διαβάζοντας ξανά τα ποιήματά του. Γιατί η δημοσιογραφία μπορεί να απαιτούσε σκληρή γραφή, άφηνε όμως πάντα χώρο να φανεί και η ευαισθησία — ιδίως σε ανθρώπους που δούλευαν αθόρυβα, πίσω από τις υπογραφές.

Από αυτή την πλευρά της ευαισθησίας κρατώ το ποίημα που ακολουθεί:

Ιδανικός ονειροπόλος

Και μόνον επειδή μπορείς να ονειρεύεσαι,

αξίζεις να ζεις.

Αρκεί να ξέρεις γνήσια να μαγεύεσαι,

χωρίς πραγματοποίηση να καρτερείς.

Και μόνον επειδή μπορείς να ελπίζεις,

είναι χαρά η ζωή.

Ιδίως αν συνήθισες να μη συναθροίζεις

όσων ελπίζεις τη συγκομιδή.

Μα ω! σκέψου πόσο πιο αληθινά θα χαίρεσαι,

αν – ω απόλαυση αγνή! –

φτάσει ο καιρός που θα ’πρεπε να επαίρεσαι

για των ονείρων την εκπλήρωση, κι εσύ,

φορτωμένος διαψεύσεις, ήττες, ματαιώσεις,

πάλι μπορείς να ζεις,

αν τα ναυάγια ελπίδων και ονείρων μετουσιώσεις

και με τις αναμνήσεις τους να διατηρηθείς…

Η δημοσιογραφία δεν κρατιέται όρθια μόνο από τις υπογραφές και τις πρώτες σελίδες. Κρατιέται και από ανθρώπους σαν τον Ηλία Μιχάλο: εκείνους που δούλεψαν σιωπηλά, διόρθωσαν χωρίς να φαίνονται και δίδαξαν χωρίς να διεκδικούν. Και ίσως, σε μέρες εκλογών και απολογισμών, αυτό να αξίζει να το θυμόμαστε περισσότερο απ’ όλα.