Με το χθεσινό σημείωμα για τα Χριστούγεννα ανοίξαμε ένα παράθυρο στο όχι και πολύ μακρινό παρελθόν της κοινωνίας μας και αρχίσαμε να βλέπουμε μια εικόνες από μια σειρά πραγμάτων που όσοι τα έζησαν νοσταλγούν μια εποχή που αν και αποτυπωμένη σε ασπρόμαυρο χαρτί, εμπεριέχει εντούτοις όλα τα χρώματα της γιορτής και της ελπίδας.

Έτσι ανακαλύπτουμε σε συρτάρια και σε οικογενειακά άλμπουμ παλιές φωτογραφίες που μας προκαλούν να αναζητήσουμε την ιστορία τους και όταν είναι εν ζωή και ενεργοί κάποιοι απ’ αυτούς που βλέπουμε, να μας αφηγηθούν τη στιγμή και η κατάθεση αυτής της προσωπικής μνήμης να συμπληρώσει την ιστορία κάθε μικρής πατρίδας.

Ένας απ’ αυτούς τους ανθρώπους είναι ο Παναγιώτης Τσώνος (1944). Γεννήθηκε στον Άγιο Γεώργιο Τυμφρηστού, ένα χωριό πάνω από τον Σπερχειό ποταμό που εκείνα τα χρόνια απλώνονταν συνέχεια χάρη στην εγκατάσταση σε αυτό των οικογενειών που ζούσαν στις διάσπαρτες τοποθεσίες της μεσημβρινής πλαγιάς στα ριζά του Τυμφρηστού και μεγάλωσε ανάμεσα στο χωριό και στο Καβρόρεμα όπου ήταν τα πατρογονικά κτήματα κι εκεί ήταν που επέλεξε πως στη ζωή του θα γίνονταν χασάπης. Χασάπης ήταν και ο παππούς του, Παναγιώτης, χασάπης και ο πατέρας του Γιώργος, χασάπης συνέχισε και ο γιός του Γιώργος που διατηρεί σήμερα σύγχρονο μαγαζί στον Άγιο Γεώργιο ο οποίος μάλιστα έχει και μια καλή επιχείρηση που παρασκευάζει λουκάνικα εξαιρετικής ποιότητας.

Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά, όπως μας τα διηγήθηκε ο Πάνος Τσώνος ο οποίος από τότε που πήγαινε στο Δημοτικό Σχολείο, τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’50 που όλη η Ελλάδα προσπαθούσε να συνέλθει από μια δεκαετία πολέμου, ήθελε να πιάσει το μαχαίρι αλλά δεν τα κατάφερνε να ρίξει κάτω το ζώο. Τότε έμπαινε στη μέση ο παππούς του κι έτσι και με τις συμβουλές του ξεκίνησε να γίνει χασάπης σφάζοντας αρνιά και μάλιστα με το αριστερό χέρι, πράγμα που διατήρησε ως την ημέρα που το παρέδωσε στο γιο του Γιώργο.

Έτσι ξεκίνησε ο Πάνος και γρήγορα εξελίχθηκε σε πρώτης τάξεως χασάπη ο οποίος εκτός από το ζώα που έσφαζε για το χασάπικο και την ταβέρνα του πατέρα του, τις ημέρες των Χριστουγέννων έσφαζε τα περισσότερα από τα γουρούνια που έθρεφαν οι χωριανοί για τις γιορτές. Η σφαγή γινόταν πάντα στην αυλή του σπιτιού που είχε το γουρούνι και βοηθούσαν και οι νοικοκυραίοι στο πιάσιμο του ζώου που συνήθως έσκουζε δαιμονισμένα και στο κρέμασμά του στα κλαριά του κοντινού δέντρου ή από κανένα πάτερο της παράγκας. Ο Πάνος το έγδερνε αμέσως, το τεμάχιζε και από εκεί και πέρα αναλάμβαναν οι άντρες και οι γυναίκες του σπιτιού να τον επεξεργαστούν και να φτιάξουν από λίπος, λουκάνικα μέχρι πατσά γιατί τίποτα δεν πήγαινε χαμένο από το ευλογημένο αυτό ζωντανό που έθρεφε κάθε σπίτι με ότι παρήγαγε κυρίως το χωράφι τους και ο κήπος τους.

Λιγότερη από μια ώρα αφιέρωνε ο Πάνος σε κάθε γουρούνι και αμέσως έφευγε για το επόμενο σπίτι που τον περίμεναν να σφάξει τον οικόσιτο χοίρο τους. Έτσι κατάφερνε και έβγαζε μέσα στην ημέρα εφτά – οχτώ γουρούνια και τα περισσότερα τα έσφαζε την παραμονή αλλά και την ίδια την ημέρα των Χριστουγέννων που πολλοί νοικοκυραίοι προτιμούσαν γιατί νήστευαν και δεν ήθελαν να μπουν σε πειρασμό με τα πρώτα κοψίδια. 

Η αμοιβή του νεαρού και ιδιαίτερα σβέλτου χασάπη εκείνα τα χρόνια ήταν το δέρμα του γουρουνιού τα Χριστούγεννα και των αρνοκάτσικων το Πάσχα. Τότε τα μάζευε ο έμπορος Κομματάς στην Σπερχειάδα και ήταν ένα καλό μεροκάματο για τους χασάπηδες.

Μαχαίρια ο Πάνος, αλλά και όλοι οι Τσωναίοι και όλοι οι χασάπηδες της περιοχής προμηθεύονταν από τον Παντελή Λαγό, σιδερά που έγραψε ιστορία στα Διπόταμα, λίγο πιο πάνω από τον Άγιο Γεώργιο και την τέχνη συνέχισαν τα παιδιά του Κώστας και Βασίλης οι οποίοι όταν λιγόστεψαν οι δυνάμεις τους κανένας δεν βρέθηκε να τους αντικαταστήσει.

Ο Πάνος συνέχισε να σφάζει τα ζωντανά του χωριού όπου βολεύονταν αυτός ή οι νοικοκυραίοι μέχρι που οι υγειονομικοί κανονισμοί υποχρέωσαν όλους τους χασάπηδες να τα πηγαίνουν πρώτα στα σφαγεία του χωριού και τελευταία στα σύγχρονα σφαγεία της Σπερχειάδας. «Σαν πρωτοπήγα εκεί», λέει, «ήρθαν όλοι οι χασάπηδες γύρω μου και με κοίταγαν πόσο γρήγορα  έγδερνα τα ζωντανά και μάλιστα με το αριστερό χέρι. Δεν το πίστευαν και απ’ όλους άκουγα καλά λόγια. Πήγαινα μέχρι πριν από λίγα χρόνια κι έσφαζα, τώρα πάει ο Γιώργος που κράτησε το μαγαζί. Που και που σφάζω κι εγώ κανένα έτσι για να θεωρούμαι μάχιμος!».  

Ο Πάνος Τσώνος έκλεισε τον κύκλο των παραδοσιακών χασάπηδων στην περιοχή. Οι αναμνήσεις του δεν σκιαγραφούν μόνο την προσωπική του πορεία ως επαγγελματία χασάπη, αλλά απλώνονται και ανασυνθέτουν τη ζωή ενός ακμάζοντος χωριού. Σε αυτές ανατρέχουμε όταν προσπαθούμε να βρούμε εξηγήσεις για ένα σωρό πράγματα που γίνονταν κάποτε και τις συνέπειές τους βιώνουμε σήμερα με διαφορετικό τρόπο ο καθένας.

Στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες της σφαγής ο Πάνος Τσώνος επί τω έργω και γύρω – γύρω οι χωριανοί να τον βοηθάνε. Επέλεξα, και γι’ αυτό έκανα και τον μεγάλο πρόλογο για να μην «τρομάξω» κανέναν ή καμία με αυτές προσπαθώντας να έτσι να υποβιβάσω το θέμα της σφαγής και να σταθώ στους ανθρώπους πράγμα που έκανε και ο ίδιος ο φωτογράφος (Κώστας Μυλωνάς+) για τους ίδιους φαντάζομαι λόγους. Η επιλεκτική ματιά του, σε μια εποχή που τέτοια ζητήματα δεν είχαν μπει σε δημόσιο διάλογο και αντιπαραθέσεις, είναι ένα μάθημα που η πολιτική ορθότητα έχει σχεδόν εξοικειωθεί με παραγραφή της ιστορίας των ανθρώπων ορίζοντας ποια είναι αποδεκτή και τι δεν πρέπει να βλέπουμε...

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω