Η εξέλιξη του λόγου και της ομιλίας απασχολεί ιδιαίτερα τους γονείς και τους επαγγελματίες. Συχνά είναι αμιγές πρόβλημα στην εξέλιξη της διαδικασίας του λόγου, αλλά πολλές φορές υποκρύπτει άλλες αναπτυξιακές διαταραχές. Έτσι, πολύ συχνά η καθυστέρηση στην εμφάνιση του λόγου ή η παλινδρόμηση στις γλωσσικές ικανότητες μπορεί να είναι το πρώτο (για το γονιό) σημάδι μιας αυτιστικής διαταραχής ή μιας νοητικής υστέρησης. Ο λόγος είναι ένα μέρος της ανθρώπινης επικοινωνίας και αποτελείται από την κατανόηση και την έκφραση.
Έτσι η διαδικασία της εξέλιξης του λόγου περιλαμβάνει την εξέλιξη του αντιληπτικού λόγου και την εξέλιξη του εκφραστικού λόγου και μπορεί να υπάρχουν διαταραχές στον ένα τομέα ή και στου δυο. Για να εξασφαλισθεί η φυσιολογική πορεία στη γλωσσική ανάπτυξη είναι απαραίτητο να υπάρχουν πληθώρα βιολογικών, συναισθηματικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Έτσι ένα παιδί πρέπει να ακούει ικανοποιητικά, να έχει τη δυνατότητα να παράγει ήχο και να μπορεί να τον μετατρέψει στους φθόγγους της γλώσσας του, να έχει ακουστική μνήμη, να έχει την ικανότητα να χειρίζεται τους κανόνες της γλώσσας, να έχει γλωσσικές εμπειρίες, να έχει ανθρώπους που να του μιλάνε και να το ακούνε και με τους οποίους θέλει να επικοινωνήσει. Η ύπαρξη και η λειτουργία όλων αυτών των παραγόντων είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική εξέλιξη του λόγου.

Η εξέλιξη της κοινωνικότητας είναι προϋπόθεση για τη γλωσσική ανάπτυξη γιατί η ομιλία είναι το εργαλείο για την επικοινωνία. Αν ένα παιδί δεν έχει κατακτήσει τις δεξιότητες όπως φαίνονται στον πίνακα παρακάτω στις συγκεκριμένες ηλικίες, ενώ οι βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που προαναφέρθηκαν είναι παρόντες, μπορεί να υπάρχει μια τυπική καθυστέρηση στο λόγο η οποία πρέπει να εκτιμηθεί από ειδικό.

Εκτός από την καθυστέρηση στην ομιλία όμως κάποιο παιδί μπορεί να έχει προβλήματα στην άρθρωση, φωνολογικά προβλήματα, προβλήματα στη σημασιολογία, το γραμματικό και συντακτικό μέρος, αλλά και την ικανότητα να αναπτύξει κοινωνικό λόγο. Η ηλικία της εκτίμησης ενός παιδιού είναι ανάλογη του προβλήματος. Υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη ότι πριν από τα 3 χρόνια δεν πρέπει να ανησυχούμε. Αυτό δεν είναι αλήθεια, μερικές φορές πρώιμη αξιολόγηση και παρέμβαση μπορεί να γίνει και πριν από τα 2 χρόνια.
Ο λόγος είναι πολύ σημαντικός, γιατί είναι εργαλείο για το συμβολισμό, τη σκέψη και μια εσωτερική αναπαράσταση της πραγματικότητας. Αποτελεί βασικό στοιχείο για τη διαδικασία της τυπικής μάθησης στο σχολείο. Έτσι συχνά παιδιά με γλωσσικές δυσκολίες αντιμετωπίζουν αργότερα μαθησιακές διαταραχές. Η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τη συνολική εξέλιξη του παιδιού.

Πίνακας:
Ένα παιδί πρέπει:

Μέχρι το τέλος του πρώτου χρόνου να:	-εκτελεί μια απλή οδηγία που συνοδεύεται από νόημα -επαναλαμβάνει την ίδια συλλαβή 2-3 φορές -μιμείται τον τόνο της φωνής των άλλων -χρησιμοποιεί μια λέξη συνειδητά για να ονομάσει άτομο ή αντικείμενο
Μέχρι το τέλος του δεύτερου χρόνου να:	-αναπτύσσει βασικό λεξιλόγιο -δείχνει εικόνες όταν το ζητούν -λέει το όνομά του -απαντάει στην ερώτηση «τι είναι αυτό»; -συνδυάζει λέξεις και νοήματα για να γίνει κατανοητό
Μέχρι το τέλος του τρίτου χρόνου να:	-εκτελεί δυο εντολές στη σειρά -του αρέσει να ακούει παραμύθια -καταλαβαίνει τις ερωτήσεις «πού» και «ποιος» -κάνει ερωτήσεις -κάνει προτάσεις με υποκείμενο-ρήμα-αντικείμενο -χρησιμοποιεί το πρώτο πρόσωπο -χρησιμοποιεί άρνηση -χρησιμοποιεί άρθρα
Μέχρι το τέλος του τέταρτου χρόνου να:	-διηγείται εμπειρίες του -χρησιμοποιεί έννοιες χρόνου

*Ιωάννα Αντωνιάδου-Κουμάτου, Αναπτυξιακή παιδίατρος, διευθύντρια Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, συνεργάτης Ευρωκλινικής Παίδων

**Τα θέματα για το παιδί είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της εφημερίδας «Παιδικός Σταθμός για Γονείς» και των ανθρώπων του νηπιακού κέντρου «Μανταρίνι».