Στην αρχαία Ελλάδα το μάθημα της μουσικής ήταν απαραίτητο εφόδιο στη διανοητική ανάπτυξη και μορφωτική διαδικασία του παιδιού. Σήμερα η κοινή γνώμη-μαθητές και γονείς ταυτίζουν το μάθημα της μουσικής στο σχολείο με την απλή εκμάθηση κλασικών, παραδοσιακών τραγουδιών στις σχολικές εορτές και τη σύσταση μιας μικρής μαθητικής χορωδίας.
Γιατί η μουσική που συντροφεύει και ενυπάρχει σε όλες τις δραστηριότητες του ανθρώπου από τη βρεφική του ηλικία έχει περιοριστεί στα στενά πλαίσια της παραπάνω αντίληψης; Τι πήγε στραβά στο παζλ των εννοιών: εκπαιδευτικό ίδρυμα-εκπαίδευση-παιδεία-μουσική παιδεία-τέχνες-πολιτισμός;

Πέρα από τους θεωρητικούς προβληματισμούς, η πραγματικότητα υποδεικνύει την αναγκαιότητα να ενταχθεί η μουσική στην εκπαίδευση του παιδιού κατά την προσχολική και σχολική του ηλικία. Γεγονός επίσης είναι ότι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι παιδικοί σταθμοί, νηπιαγωγεία και σχολεία ασχολούνται με τη μουσικοκινητική αγωγή του παιδιού, διαπιστώνοντας την αλματώδη ανάπτυξη των διανοητικών του ικανοτήτων μέσα από τη διαδικασία του δημιουργικού παιχνιδιού.

Το υπουργείο Παιδείας, Δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, σε μια προσπάθεια να ενισχύσει το ρόλο και την αξία της μουσικής στην παιδευτική πορεία του μαθητή, εισάγει φέτος για πρώτη φορά το μάθημα της μουσική στην α’ και β’ δημοτικού με δυο καινούρια βιβλία. Τα σύγχρονα μέσα αναπαραγωγής τα μουσικής, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, το παιχνίδι με τους ενηλίκους και τους συνομηλίκους και τα εκπαιδευτικά προγράμματα των βρεφονηπιακών σταθμών, μουσικών σχολών κλπ εκθέτουν από πολύ μικρή ηλικία τα παιδιά σε ένα πλήθος μουσικών ερεθισμάτων. Κατά την είσοδό τους στην εκπαίδευση τα παιδιά δέχονται την επίδραση της οργανωμένης Μουσικής Αγωγής, που συνίσταται στη συνειδητή προσπάθειας ανάπτυξης των μουσικών δεξιοτήτων και της μουσικής αντίληψής τους και διαμόρφωσης μιας θετικής στάσης απέναντι στη μουσική. Η ποιότητα των πρώτων εμπειριών του παιδιού όσον αφορά την οργανωμένη Μουσική Αγωγή στο νηπιαγωγείο και τις πρώτες τάξεις του δημοτικού είναι καίριας σημασίας για την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του.

Θεμελιώδεις αρχές για τη μουσική Αγωγή κατά την πρώτη παιδική ηλικία, όπως αυτές προκύπτουν από ερευνητικά ευρήματα στο χώρο της μουσικής παιδαγωγικής, καθώς και από μια σύνθεση σημαντικών προσεγγίσεων της μουσικής διδασκαλίας, όπως αυτές των Kod_ly, Dalcroze, Orff, υπαγορεύουν τα εξής για τη μουσική αγωγή των μικρών παιδιών:

Η μουσική μάθηση προκύπτει μέσα από τη συμμετοχή του παιδιού σε ποικίλες μουσικές δραστηριότητες. Η αλληλεπίδρασή του με ένα περιβάλλον πλούσιο σε μουσικά ερεθίσματα δίνει ευκαιρίες για τον ενεργό πειραματισμό του με τους ήχους. Το υλικό διδασκαλίας θα πρέπει να αντλείται από διάφορα είδη μουσικής και να είναι πολυπολιτισμικό. Το παιχνίδι αποτελεί βασικό εργαλείο για τη Μουσική Αγωγή των μικρών παιδιών. Η μοναδικότητα, η ιδιαιτερότητα κάθε παιδιού θα πρέπει να γίνεται σεβαστή, καθώς κάθε παιδί προέρχεται από ένα διαφορετικό περιβάλλον και έχει δεχτεί διαφορετικά μουσικά ερεθίσματα.

Έτσι τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να ανταποκρίνονται στα ποικίλα μουσικά ερεθίσματα, να καλλιεργούν τις φωνητικές τους δυνατότητες, να εκτελούν ρυθμικά μοτίβα, να συγχρονίζονται ως μέλη μιας μουσικής ομάδας, να πειραματίζονται με κρουστά όργανα και να κατανέμουν τις αρμοδιότητές τους όπως μια μικρή ορχήστρα, να δημιουργούν απλές συνθέσεις, να αποθηκεύουν αρμονίες και να ενισχύουν τη μνήμη τους εμπλουτίζοντάς τη με γενικές γνώσεις, να έρχονται σε επαφή με μουσικές κουλτούρες άλλων λαών και τέλος να εκτιμούν το μουσικό συνεχές που συνδέει τη νεοελληνική παράδοση με τα σύγχρονα ακούσματα.

Είναι απαραίτητο λοιπόν να καλωσορίσουμε τη μουσική στο σχολείο, να αξιολογήσουμε την πραγματική της επίδραση στην ανάπτυξη του παιδιού, να εκτιμήσουμε τα οφέλη της ως βασικό μέσο κοινωνικοποίησης και να ενισχύσουμε την ενασχόληση και συμμετοχή των παιδιών μας στις ποικίλες μουσικές δραστηριότητες.

*Μαίρη Αλεξανδράτου, Μουσικός, φιλόλογος