«Αυθεντία» είναι το αναμφισβήτητο κύρος της γνώμης κάποιου σε κάτι. Αυθεντικός ή αυθεντικό ή αυθεντική, είναι αυτό που λέγεται ή γίνεται με κύρος. Αυθεντικότητα, είναι η εγκυρότητα. 

Η λέξη παρέμεινε ίδια στα Γαλλικά, Ιταλικά, Ισπανικά, Αγγλικά, Γερμανικά, Λατινικά, αφού όπως γράφτηκε: «όποιος σκέπτεται, σκέπτεται ελληνικά, ακόμη κι αν δεν το υποπτεύεται, επειδή τα ελληνικά είναι γλώσσα της διαύγειας και του διαλογισμού, που χρησιμεύουν στην αναζήτηση της σαφήνειας και της λογικής σε όλα» (Ζακλίν ντε Ρομιγύ). Παντού, σε όλες τις γλώσσες, αυθεντία είναι η αναμφισβήτητη επιστημονική αξία, η γνήσια, η έγκυρη. 

«Η αυθεντία είναι ο κύριος μοχλός της αγωγής», έγραψε η καθηγήτριά μου στα γυμνασιακά χρόνια Ουρανία Λανάρα, σε τίτλο βιβλίου της, το 1984, αφιερωμένο σ’ εκείνους που, κρατώντας το μοχλό του Λόγου και του Μόχθου, ελευθερώνουν και υψώνουν την παιδική ψυχή και κάθε ψυχή, που ψάχνει και ψάχνεται. Τι είναι Αυθεντία, αναρωτιέται και απαντά: «Το ανώτερο κύρος, η δεσπόζουσα αρχή, το κανονιστικό υπερεγώ. Είναι ο “ηγεμών νους” που κατευθύνει σε υψηλούς στόχους, σε ιδέες και αρχές, στο Αιώνιο. Ό,τι είναι ο Ήλιος για το πλανητικό μας σύστημα, είναι η αυθεντία για κάθε μορφή του ατομικού και κοινωνικού βίου: Πηγή ζωής, εστία ακτινοβολίας, μυστηριώδης ελκτική δύναμη με δύο πόλους, τον κεντρομόλο και τον κεντρόφυγα, αιτία της ισορροπίας και δημιουργός της αρμονίας. Το Θείο είναι η υπέρτατη Αυθεντία, η πηγή κάθε αυθεντίας και πιο αναγκαία από κάθε άλλη», γράψει η Ουρανία Λανάρα.

Η Εκκλησία μας είναι επίσης μία αυθεντία. Ο Νόμος, γιατί πηγάζει από το Θείο. «Νόμος πάντων βασιλεύς», κατά τον Πίνδαρο. Η παράδοση είναι αυθεντία. Και ο Αρχηγός του Κράτους, ο αρχηγός της οικογένειας, ο παιδαγωγός, ο κατηχητής, ο αρχηγός ομάδος κοινωνικής ή θρησκευτικής, ο ηγούμενος, ο προϊστάμενος, ο επίσκοπος, αυθεντίες είναι… 

Είναι η Αυθεντία η προσωπική υπεροχή και επιρροή, με την οποία ένα άτομο κατορθώνει να το πιστεύουν, να το υπακούουν και να το σέβονται, συγχρόνως δε επιβάλλεται στην κρίση, στην θέληση και στο συναίσθημα των άλλων… Μέσα της, η αυθεντία συνοψίζει τα αισθήματα της υποταγής αλλά και της στοργής, του σεβασμού αλλά και της αγάπης, του φόβου αλλά και της αφοσιώσεως. Αυτό είναι η αυθεντία. Το κλειδί για επιτυχία ή αποτυχία των ανθρώπων, με φυσική ή ηθική αδυναμία, που καταφεύγουν σε ένα ανώτερο κύρος, σαν τον κισσό σε υψίκορμη βελανιδιά, για να στηριχθούν. Αυτών που νιώθουν αδύναμοι και ψάχνουν το alter ego ενός άξιου συνανθρώπου για να βοηθηθούν, επειδή νιώθουν μόνοι, έρημοι, ανίκανοι για το κάθε τι… Στον 21ο αιώνα, αυτή  μοναξιά των ανθρώπων είναι μια υπαρξιακή αρρώστια, από έλλειψη προτύπων, ηρώων, αυθεντιών, καταξιωμένων ανθρώπων.

Διαβάζοντας πρόσφατα το χρήσιμο βιβλίο της Ουρανίας Λαναρά «Η Αυθεντία, κύριος μοχλός της Αγωγής», σκέφθηκα πως είναι η κατάλληλοι στιγμή να μοιραστούμε σκέψεις που έκανα πριν πάρω απόφαση να το επανεκδώσουμε το βιβλίο, που ίσως φανεί χρήσιμο σε πολλούς, που είναι κάπου «αυθεντίες», σε άλλους που ίσως νομίζουν ότι είναι και σε κάποιους που είναι εχθροί της αυθεντίας ή και οπαδοί της «Αντιαυθεντικής Σχολής», που πρεσβεύουν αντίθετες απόψεις μεγάλων φιλοσόφων, που ήταν αυθεντίες στο αντικείμενό τους.

Ας αναρωτηθούμε στα παρακάτω ερωτήματα: Γιατί είναι απαραίτητη η αυθεντία; Οι αυθεντίες υποδουλώνουν ή απελευθερώνουν; Επιβάλλουν ιδέες και γνώσεις ή ελευθερώνουν προς τη γνώση; Τι σχέση έχουν οι «αυθεντίες» με την ελευθερία του ανθρώπου, όπου ο Αρισοτέλης (μέγιστη αυθεντία) έγραψε ότι: «Άπαν γαρ ο εκών τις πράττει, βουλόμενος πράττει και ο βούλεται, εκών» (Το κάθε τι που κάνει ο άνθρωπος, το κάνει επειδή το θέλει, και ό,τι θέλει πάλι εκούσια το θέλει). Κάνουν έργο «αρνητικό» οι αυθεντίες; Η υπεροψία ή η μειονεξία της «αυθεντίας», που οδηγούν. «Υπερηφάνεια εστί… εξουδένωσις ανθρώπων», έγραψε ένας Άγιος συγγραφεύς και συμπληρώνει ότι τέτοια αυθεντία, είναι «ακαρπίας τεκμήριον» και η Περλ Μπακ θα συμπληρώσει ότι «εκείνος που σηκώνει το κεφάλι ψηλότερα από τα κεφάλια των άλλων, αργά ή γρήγορα θα αποκεφαλισθεί». Πώς είναι η «απελευθερωτική αυθεντία» και πώς εμπνέει την ελεύθερη και αυθόρμητη πειθαρχία; Τι σχέση έχουν για την αυθεντία, η ελευθερία και πειθαρχία, που κατά τον Ηράκλειτο «αρμονία εστί πολυμίσγεων ένωσις, δίχα φρονεόντων συμφρόνησις», δηλαδή πως ελευθερία και πειθαρχία οδηγούν σε αρμονία και πολυφωνία μέσω αντιθέσεων; Πώς οι αυθεντίες κάνουν υπεύθυνους ανθρώπους, έναντι Θεού και ανθρώπων; Και πώς καλλιεργεί τον διάλογο αφού «ο άνθρωπος ον διαλεκτικόν», κατά Πλάτωνα; Τι σημαίνει ότι ο Θεός είναι «η κατ’ εξοχήν Αυθεντία»; Τι σχέση έχουν οι «Αυθεντίες» με την Δικαιοσύνη και με το παράδειγμά τους; Ποια αυθεντία ελκύει εμάς, που διαβάζουμε αυτές τις γραμμές; Τι και ποιον να πιστέψουμε σήμερα, στην ψηφιακή εποχή, που ενώνει και απομακρύνει και παρελαύνουν εκατομμύρια «υποψήφιες αυθεντίες», σχεδόν μιας χρήσης, που ο ένας απορρίπτει τον άλλον; 

Στα περιεχόμενα ενός βιβλίου του Daniel Smith «Πώς να σκέφτεστε όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν», ειδική έκδοση για την Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ (Απρίλιος 2022), υπήρχε  ένας τίτλος: «Αμφισβητήστε την Αυθεντία, αλλά μην κάνετε αχρείαστους εχθρούς, όπως ο Αϊνστάιν». Υπότιτλο είχε: «Ζήτω η αυθάδεια! Είναι ο φύλακας άγγελός μου στον κόσμο». Διαβάζοντας, πρόσεξα ότι αμφισβητούσε τα πάντα, ακόμα και τις θεμελιώδεις αρχές για το σύμπαν, κάτι που τον βοήθησε στο θεωρητικό έργο του, αλλά αργότερα συμβούλευε το Υπουργείο Παιδείας στις ΗΠΑ, το 1950, να διδάσκει Ιστορία, αναδεικνύο-ντας προσωπικότητες που ωφέλησαν τον κόσμο, επειδή, όπως εξήγησε το 1952: «Μόνο το άτομο μπορεί να παράγει νέες ιδέες». Συχνά απουσίαζε από το Πανεπιστήμιο, για να διαβάσει «αυθεντίες της θεωρητικής φυσικής». Ένα βιβλίο του Ευκλείδη (5ος αιώνας π.Χ.), Έλληνα μαθηματικού, το αποκαλούσε «Ιερό Βιβλίο της Γεωμετρίας». Ο Αϊνστάιν είναι παράδειγμα για πολλά σχετικά με τα καλά και τα κακά της αυθεντίας. Αλληλογραφούσε συχνά και με τον Έλληνα μαθηματικό Καραθεοδωρή. «Έκανα λάθος», είπε το 1954, «όταν υπέγραψα επιστολή προς τον Πρόεδρο Ρούσβελτ, σχετικά με τις ατομικές βόμβες. Η σκληρή μοίρα τον συνέδεσε και με την ατομική βόμβα. Όμως, είχε ινδάλματα και στεκόταν στους ώμους άλλων αυθεντικών». «Για να με τιμωρήσει η Μοίρα που περιφρονούσα την αυθεντία, με έκανε και εμένα αυθεντία», είπε κάποτε, όπως και ότι «όλους πρέπει να τους σεβόμαστε ως άτομα, αλλά ποτέ να μην τους θεοποιούμε». 

Ο Στιβ Τζομπς, που κυριάρχησε στον κόσμο των επιχειρήσεων και επηρέασε τον σύγχρονο κόσμο της ψηφιακής εποχής, διάβαζε συνεχώς τον φιλόσοφο Πλάτωνα και είχε πρότυπα αυθεντίες-ήρωες, που έφτιαξαν την φιλοσοφία του για τη ζωή και τις επιχειρήσεις, όπως ο Χένρυ Φορντ, ο Άκιο Μορίτα της Solyny, τον Hewlett, τον Packard, τον Bill Gates, τον Bob Dylan, τον John Lenon, τον Ted Turner (CNN), τον Πικάσο, τον Νταλί, τον Γκάντι, τον Λούθεν Κινγκ, τον Αϊνστάιν, την αεροπόρο Εμίλια Έρχαρντ, τον Ντα Βίντσι, τον Μιχαήλ Άγγελο, τον Τόμας Έντισον. Του άρεσε να δανείζεται ιδέες άλλων και να τις κάνει δικές του, κάτι που εξηγεί την αγάπη του στα λόγια του Πάμπλο Πικάσο: «Οι καλοί καλλιτέχνες, αντιγράφουν. Οι σπουδαίοι, κλέβουν!» Να ο ρόλος των αυθεντιών!

Τελειώνοντας αυτές τις σκέψεις για τις «αυθεντίες» στη ζωή, στην πολιτική, στην κοινωνία, στην οικογένεια, στις επαγγελματικές σχέσεις, στις εταιρείες, στην εκπαίδευση, θέλω να πιστεύω πως από αυτά που έγραψα αναδεικνύεται και το ποιοι «κυβερνάνε» τη ζωή μας, ποιοι μας καθοδηγούν, ποιοι μας λυτρώνουν ή μας υποδουλώνουν για καλό και για κακό. Όσοι κάνουν τις αυθεντίες, ας αναμετρηθούν με τις σκέψεις του παρόντος. Μέχρι να βρούμε άκρη, ας σιγοτραγουδήσουν το τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη: 

Ποιος τη ζωή μου, ποιος την κυνηγά,
να την ξεμοναχιάσει μες στη νύχτα;
Ουρλιάζουν και σφυρίζουν φορτηγά,
σαν ψάρι μ' έχουν πιάσει μες στα δίχτυα

Μήπως πήραμε τη ζωή μας λάθος, κατά τον Σεφέρη;

Μήπως να αλλάξουμε σκοπό και δρόμο προς τις χρήσιμες αυθεντίες;

Μήπως να ψάξουμε για τον Θεό-Αυθεντία που ο Αϊνστάιν έλεγε το 1936 πως «είναι ένα πνεύμα ανώτερο από τον άνθρωπο»; 

Ευάγγελος Γ. Σπύρου 

Διαβάστε το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 196, Μάιος-Ιούνιος 2022 (πατήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση):