Γράφει ο Γεώργιος Κεχαγιάς, Επιμελητής Παιδίατρος Ευρωκλινικής Παίδων

Για τα παιδιά αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου 50 %, με δεύτερη τα νεοπλάσματα και τρίτη τις συγγενείς διαμαρτίες. Στα κάτω των 5 ετών, τα ατυχήματα στο σπίτι και τον περιβάλλοντα χώρο υπερβαίνουν το 60 % του συνόλου. Η σύγχρονη επιδημία της εποχής μας, αποτελεί οξύ υγειονομικό πρόβλημα με κόστος ζωές, αναπηρίες και οικονομική αιμορραγία, με αυξημένη ευπάθεια στα παιδιά. Τα τροχαία, για τα παιδιά και εφήβους αποτελούν την 1η αιτία θανάτου από ατύχημα και ακολουθούν ειδικά για τα κάτω των 5 ετών, τα εγκαύματα και ο πνιγμός. Οι δηλητηριάσεις αφορούν το 85 % των οικιακών ατυχημάτων αλλά είναι σπάνια θανατηφόρες.
Σήμερα ο προγραμματισμός της πρόληψης τους αποτελεί την πρώτιστη φροντίδα των υπηρεσιών δημόσιας υγείας με αντικείμενο τη μελέτη των αιτίων, της επιδημιολογίας της αντιμετώπισης και της πρόληψης και στόχο τη λειτουργία ειδικών κέντρων (δηλητηριάσεων, τραυματολογικά, εγκαυμάτων κλπ ) για το συντονισμό της αντιμετώπισης του θύματος από ειδική ομάδα. Ο όρος ατύχημα αφορά σε κάθε γεγονός που ανεξάρτητα από την ανθρώπινη θέληση, προκαλείται από εξωτερική αιτία που ταχύτατα οδηγεί σε σωματική ή διανοητική βλάβη. Το ατύχημα, δηλ. η έλλειψη τύχης σε ένα απρόβλεπτο συμβάν δεν ισχύει στην πραγματικότητα: μελέτες αποδεικνύουν ότι μόνο το 5% των ατυχημάτων δεν μπορεί να προβλεφθεί. Συνήθως οφείλεται σε ανθρώπινο λάθος, αμέλεια, περιφρόνηση του κινδύνου, αφέλεια , άγνοια, απερισκεψία.  
Τα παιδιά είναι ευπαθή στα ατυχήματα λόγω της σωματικής ανωριμότητάς τους, της έμφυτης περιέργειας και τάσης για εξερεύνηση που έχουν, της άγνοιας του κινδύνου και της έλλειψης πείρας, του μειονεκτικού συντονισμού των κινήσεών τους, της έλξης που ασκεί πάνω τους η περιπέτεια. Στα βρέφη συχνότερες είναι οι πτώσεις και ακολουθούν η ασφυξία από εισρόφηση ξένου σώματος, οι δηλητηριάσεις και τα εγκαύματα. Στην προσχολική ηλικία, τις πτώσεις, ακολουθούν οι πνιγμοί, δηλητηριάσεις και εγκαύματα. Στη σχολική ηλικία τα τροχαία είναι τα συχνότερα και κατόπιν ο πνιγμός και τα εγκαύματα, ενώ μειώνονται οι δηλητηριάσεις. Οι έφηβοι κινδυνεύουν κυρίως από τροχαία, από ατυχήματα σε αθλητικές δραστηριότητες, πνιγμό, εγκαύματα, ατυχήματα από χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών και απόπειρες αυτοκτονίας.
Πάνω από τα μισά ατυχήματα συμβαίνουν παρουσία κάποιου ενήλικα, σε ακατάλληλο φυσικό περιβάλλον, συχνότερα στο σπίτι (κουζίνα). Ο κόσμος μας είναι κόσμος ενηλίκων με προδιαγραφές που αφήνουν το παιδί και την ασφάλειά του απέξω. Τα οικιακά ατυχήματα αφορούν σε πτώσεις κυρίως, με πιο συχνή την κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Συχνή είναι και η εισρόφηση ξένων σωμάτων πχ ξηροί καρποί, τμήματα παιχνιδιών από την ηλικία των 6 μηνών και άνω. Τα ατυχήματα από πνιγμό είναι 5 φορές συχνότερα στα παιδιά 2-4 ετών, απ’ ότι στον 1ο χρόνο της ζωής τους. Τα εγκαύματα είναι τα συχνότερα και σοβαρότερα ατυχήματα στο σπίτι μέχρι την ηλικία των 5 ετών κυρίως στην κουζίνα από θερμά υγρά και συχνότερα στα αγόρια που ζουν σε διαμερίσματα. Οι δηλητηριάσεις αφορούν συχνότερα σε λήψη φαρμάκων και ακολουθούν η λήψη τσιγάρων και ειδών οικιακής χρήσης. Τέλος, έχουμε τα ατυχήματα λόγω χρήσης εργαλείων (μαχαίρια, ψαλίδια, τρυπάνια, όπλα). Τα μέτρα πρόληψης εκτός από την ενημέρωση μέσω των ΜΜΕ, απαιτούν ενίσχυση των Κέντρων Δηλητηριάσεων και βελτίωση των προδιαγραφών ασφαλείας για τα παιδικά παιχνίδια και τις συσκευασίες φαρμάκων. Τα ατυχήματα κατά τη διάρκεια αθλήματος και ψυχαγωγίας (πχ κολύμβηση, ιππασία, σκι, ή σε παιδική χαρά) απαιτούν την ενίσχυση της ασφάλειας των παιδοτόπων, τη χρήση σωσίβιου κατά την κολύμβηση και τη διαρκή επιτήρηση των παιδιών. Τα τροχαία ατυχήματα έχουν τη διπλάσια συχνότητα εμφάνισης στη χώρα μας (4η αιτία θανάτου για τα Ελληνόπουλα), καθόσον μόνα στα μισά αυτοκίνητα τοποθετούνται τα ειδικά καθίσματα μεταφοράς παιδιών. Το 1/3 των νεκρών και τραυματιών από τροχαία είναι παιδιά. Τα ατυχήματα είναι συχνότερα κατά τα Σαββατοκύριακα, αργίες και νυκτερινές ώρες, ενώ ως επιβαρυντικοί παράγοντες αναφέρονται η χρήση αλκοόλ και η οδήγηση χωρίς περιορισμούς. Η σύγκρουση ενός αυτοκινήτου που κινείται με ταχύτητα 40 χλμ./ώρα προσομοιάζει με πτώση από τον 3ο όροφο οικοδομής. Αν τα παραπάνω συνδυαστούν με το οδικό δίκτυο της χώρας, το οποίο δεν συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις ασφαλείας, δικαιολογείται η συχνότητα των τροχαίων. Το 30% των νεκρών από τροχαία είναι κυρίως παιδιά, αγόρια έως 4 ετών. Είναι βασικό να γνωρίζουν οι γονείς ότι μόνο τα παιδιά άνω των 12 ετών μπορούν να συμπεριφέρονται σαν πεζοί στους δρόμους. Τέλος, για τις ασφαλείς μετακινήσεις των παιδιών στα τροχοφόρα, τονίζεται ότι:
Τα παιδιά δεν πρέπει να ταξιδεύουν στο μπροστινό κάθισμα, στο πορτ-μπεμπέ ή στην αγκαλιά κάποιου ενήλικα, δεν πρέπει να κρατούν επικίνδυνα παιχνίδια, ενώ επιβάλλεται να βρίσκονται πάντοτε στο ειδικό κάθισμα ασφαλείας με την ειδική ζώνη στο μέσον του πίσω καθίσματος. Αν οι μετακινήσεις γίνονταν σύμφωνα με τη νομοθεσία θα είχαμε μείωση θανάτων κατά 93 %. Είναι εμφανές ότι η χρήση ζώνης-ειδικού καθίσματος, η αυστηρότερη αστυνόμευση-εφαρμογή του Κ.Ο.Κ και η καλύτερη εκπαίδευση των οδηγών, σε συνδυασμό με την σωστή συντήρηση των οχημάτων και την βελτίωση των οδικών δικτύων, αποτελεί την ορθότερη αντιμετώπιση του προβλήματος.
Τώρα που πλησιάζει η περίοδος των καλοκαιρινών διακοπών, τονίζεται ότι, ανεξάρτητα από τις κολυμβητικές ικανότητες των παιδιών, απαιτείται συνεχής και αυστηρή επίβλεψη κατά τη διάρκεια του μπάνιου, πάροδος 3 ωρών μετά από ένα πλήρες γεύμα και διαρκής ηλιοπροστασία. Είναι, επίσης, φανερό ότι καθίσταται πλέον αναγκαίο οι ενήλικες να εκπαιδεύονται στις βασικές αρχές καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης και τα παιδιά να μάθουν να χαίρονται χωρίς κίνδυνο αλλά και να σέβονται τη θάλασσα.
Οι ικανότητες των μικρών παιδιών μεταβάλλονται γρήγορα. Αυτό απαιτεί διαρκή έλεγχο των νέων δεδομένων που αφορούν την ασφάλειά τους. Η επιτήρηση πρέπει να είναι συνεχής, τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των 4 ετών, φάρμακα, ξηροί καρποί και τσιγάρα πρέπει να είναι απροσπέλαστα στα παιδιά, οι πρίζες πρέπει να διαθέτουν ειδικά καλύμματα και στην κουζίνα να μην παραμένουν μόνα τους.
Η συμπεριφορά των ενηλίκων σε ότι αφορά στην ασφάλεια των παιδιών τους στο αυτοκίνητο αντανακλά την γενικότερη συμπεριφορά τους στην αντιμετώπιση των πολλαπλών κινδύνων που απειλούν τη ζωή τους. Η δημιουργία ενός ασφαλούς σπιτιού-περιβάλλοντος, απαιτεί την ύψιστη υποχρέωση των γονέων, οι οποίοι με τη δική τους συμπεριφορά και παράδειγμα, σε συνδυασμό με την κατάλληλη εκπαίδευση, προσφέρουν την καλύτερη δυνατή ανατροφή για τα παιδιά τους. Πρόληψη δεν σημαίνει υπερπροστασία που εμποδίζει την αυτοπεποίθηση και το αίσθημα ευθύνης των παιδιών αλλά επίβλεψη, διαρκή εκπαίδευση και ανεξαρτητοποίηση ανάλογα με την ηλικία και το χαρακτήρα του παιδιού. Κατά το κοινώς λεγόμενο, άλλωστε, καλύτερα να προλαμβάνεις παρά να θεραπεύεις.