Ο πρωτεύων σκοπός: Η προστασία των ανθρώπων από τα τροχαία ατυχήματα

Το μέσο επίτευξής του είναι Α τα μέτρα που λαμβάνονται για την πρόληψη των τροχαίων και Β η εγγύηση της άμεσης & πλήρους καταβολής της αποζημίωσης που δικαιούται ο ζημιωθείς στο τροχαίο, η οποία επιτυγχάνεται με την νομοθέτηση αστικής ευθύνης άνευ πταίσματος και υποχρεωτικής ασφάλισης. Το εύρος της εγγυημένης αποζημίωσης που δικαιούται ο ζημιωθείς καθορίζεται εξελικτικά, κυρίως από τις κοινωνικοπολιτικές αντιλήψεις που διαμορφώνουν το διαρκώς μεταβαλλόμενο νομοθετικό πλαίσιο.

Ο σκοπός της άμεσης & πλήρους αποζημίωσης δεν μπορεί να ικανοποιηθεί χωρίς το ΕΚ, λόγω της παθολογίας που παρουσιάζει τόσο το σύστημα της αστικής ευθύνης - όταν το ζημιογόνο όχημα είναι άγνωστο - όσο και το σύστημα της ασφάλισης - όταν το όχημα είναι ανασφάλιστο, αλλά και το σύστημα διακυβέρνησης της ασφαλιστικής επιχείρησης και ασφαλιστικής εποπτείας - όταν η ασφαλιστική εταιρία του ζημιώσαντος ήταν αφερέγγυα. Το ΕΚ καλύπτει τα κενά που αφήνει το σύστημα που βασίζεται στην αστική ευθύνη και στην ασφαλιστική κάλυψη της ευθύνης αυτής.  

Για πρώτη φορά, με τη νέα Οδηγία ασφάλισης αυτοκινήτων 2021/2118 που συμπληρώνει την πάντα ισχύουσα 2009/103, εισάγεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ίδιος νόμιμος λόγος ευθύνης των Εγγυητικών Κεφαλαίων των Κρατών-μελών – όπως και του ΕΚ - όπου εδρεύει η αφερέγγυα ασφαλιστική επιχείρηση, απ’ ευθείας έναντι των ζημιωθέντων, προς άμεση και πλήρη αποζημίωσή τους. Η ευθύνη του ΕΚ επί αφερεγγυότητας καλύπτει τέσσερις περιπτώσεις : α) ατύχημα που έγινε στην Ελλάδα από οδηγό ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική επιχείρηση με έδρα στην Ελλάδα, β) ατύχημα που έγινε στην Ελλάδα από οδηγό ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική με έδρα σε άλλο Κράτος – μέλος, γ) ατύχημα που έγινε σε άλλο Κράτος - μέλος από ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική με έδρα στην Ελλάδα, δ) ατύχημα που έγινε σε άλλο Κράτος - μέλος από ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική με έδρα σε άλλο Κράτος μέλος (εφόσον, εννοείται, ο ζημιωθείς έχει ως τόπο συνήθους διαμονής του την Ελλάδα). Ικανοποιείται έτσι η επιταγή του ενωσιακού δικαίου προς ταχεία και πλήρη ικανοποίηση του ζημιωθέντα σε τροχαίο ατύχημα, ισότιμα και χωρίς διάκριση ως προς την έδρα της ασφαλιστικής επιχείρησης του ζημιογόνου οχήματος ή του Κράτους - μέλους όπου συνέβη το ατύχημα.

Η Οδηγία και ο εθνικός νόμος έχουν αυστηροποιήσει τις κυρώσεις κατά των παραβατών της υποχρέωσης ασφάλισης, ώστε να μην επιβαρύνεται το ΕΚ με αποζημιώσεις τρίτων ζημιωθέντων από ανασφάλιστα οχήματα, άλλως να περιορίζεται η ευθύνη του. Τούτο δικαιολογείται παρόλο που το ΕΚ είναι ν.π. ιδιωτικού δικαίου, γιατί είναι μη εμπορική επιχείρηση, που επιτελεί κοινωνικό σκοπό και εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, όπως γίνεται γενικά δεκτό.  

Η περίπτωση των «πλήρως αυτόνομων» οχημάτων

Στο όχι απώτερο μέλλον αναμένεται η κυκλοφορία «πλήρως αυτόνομων» οχημάτων [ΑΟ], όπου το όχημα θα οδηγείται χωρίς οδηγό ή χωρίς κατ’ ανάγκη σύμπραξη οδηγού. Με το ισχύον νομικό καθεστώς, ο ζημιωθείς μπορεί να στραφεί κατά του κατόχου/κυρίου του ΑΟ και της ασφαλιστικής εταιρίας που παρέχει κάλυψη αστικής ευθύνης αυτών, καθόσον και στην ασφάλιση ΑΟ θα υπάρχει κάτοχος / κύριος.

Συνεπώς, παραμένει το σημερινό καθεστώς της αποζημίωσης του τρίτου ζημιωθέντα όταν το όχημα που προκάλεσε το ατύχημα ήταν ΑΟ, όμως στο κόστος της ασφάλισης θα πρέπει να συμμετάσχει και ο κατασκευαστής του. Τούτο γιατί στα ΕΟ, τα ατυχήματα που οφείλονται σε ελάττωμα του οχήματος, σύμφωνα με στατιστικές που αναρτιούνται στο διαδίκτυο, καταλαμβάνουν περίπου το 1%, ενώ περίπου  το 70%  αποδίδεται σε ανθρώπινο λάθος. Όμως στα ΑΟ ισχύει σχεδόν το αντίστροφο, με τον παράγοντα ελαττώματος του οχήματος και του ηλεκτρονικού του συστήματος, που συνεπάγεται ευθύνη του κατασκευαστή, να καταλαμβάνουν άνω του 80% των ατυχημάτων (εννοείται, σε χώρες που επιτρέπεται ήδη η κυκλοφορία των ΑΟ). Σε αυτές τις περιπτώσεις παραμένει και η ευθύνη του ΕΚ, αλλά περιορισμένη, αφού άγνωστα και ανασφάλιστα ΑΟ προφανώς θα υπάρχουν πολύ λιγότερα.

Αποτελεί λοιπόν ο θεσμός του ΕΚ την πιο έντονη έκφανση του κοινωνικού ρόλου που έχει εμπιστευθεί η Χώρα μας και η Ευρωπαϊκή Ένωση στην ιδιωτική ασφάλιση, αφού από τις εισφορές της αγοράς ασφάλισης ευθύνης για ατυχήματα αυτοκινήτων καλύπτονται τα κενά που αφήνει το σύστημα της αυστηρής αστικής ευθύνης  όσο και της υποχρεωτικής ασφάλισής  της, ώστε ο ζημιωθείς να αποζημιώνεται  πάντα άμεσα και πλήρως για ό,τι δικαιούται. Η άριστη θέσπιση και εφαρμογή του συστήματος αποζημίωσης των ζημιωθέντων σε τροχαία βρίσκεται όμως σε πλήρη ασυμφωνία με την εφαρμογή του συστήματος της πρόληψης τροχαίων ατυχημάτων, τα οποία  συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται με στόχο την μείωση και όχι την εξάλειψή των και άρα  σαν  κανονικότητα.

Κεντρική φωτογραφία: Ο καθηγητής Ιωάννης Ρόκας, ιδρυτής του δικηγορικού γραφείου Rokas που ηγείται της ομάδας ασφαλιστικού δικαίου του γραφείου στην Αθήνα