Μια άγνωστη σε πολλούς σελίδα της ιστορίας είναι ο φόνος δυο γυναικών στις 9 Φεβρουαρίου το 1823 από τους Τούρκους όταν αποχωρούσαν από την πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου και κατευθύνονταν προς την Ήπειρο. Πρόκειται για Αγγελική, γυναίκα του Παπακώστα και αδερφή του ηγούμενου της Τατάρνας και τη Μαριώ, γυναίκα του διάκου Αρσένη που πιάστηκαν μεταμφιεσμένες σε μοναχούς. Τις δυο αυτές ηρωϊδες τίμησε χθες ο Δήμος Αγράφων με αναμνηστική πλάκα στη θέση «Στεφάνι». 

Για την ιστορία τους γράφει ο δάσκαλος Κωνσταντίνος Χαραμής. 

Ποιος είδε θηλυκό παπά  και διάκο γκαστρωμένο;
Ποιος είδε την Αγγελική τα ράσα να φοράει, 
-δώδεκα χρόνια παπαδιά κι έξι μηνώνε χήρα-
και τη Μαριώ την όμορφη τη μικροπαντρεμένη
την  αδερφή του γούμενου και την κυρά τ’ Αρσένη;
- Βάστα, παπά μ’, τα γένια σου και οι Τούρκοι προσκυνάνε!
- Διάκο μου, βάστα το καλά το άγιο το αρτοφόρι.
Ποιος τσ’  είδε να διαβαίνουνε μες της Τουρκιάς τ΄ασκέρια!

Ξημερώνοντας τα Χριστούγεννα του 1822 οι Τούρκοι δεν κατάφεραν να αιφνιδιάσουν τους πολιορκημένους Μεσολογγίτες. Τους είχε  κρυφά ειδοποιήσει για την επίθεση που σχεδίαζαν, ο αθάνατος εκείνος Έλληνας, ο Γιάννης Γούναρης. Οι εκκλησιές δεν άνοιξαν κι οι κλεισμένοι τους περίμεναν στης κρύας νύχτας τη σιγαλιά, με γυμνωμένες τις πάλες και τα γιαταγάνια, με γεμάτα τα καριοφίλια και τις κουμπούρες και τους πετσόκοψαν. Σαν έφεξε για τα καλά η χρονιάρα μέρα και καταλάγιασε της μάχης ο αχός και των αρμάτων η κλαγγή, πεντακόσιους τουρκαλάδες πήρε μαζί του ο Χάροντας για να τους πάει στον  παράδεισο του Μωχαμέτη τους, να χορτάσουν πιλάφι και ν' απολαύσουν τις παρθένες που νείρονταν. Απ' τους δικούς μας χάθηκαν τέσσερα παλληκάρια.

Οι Τούρκοι λύνουν -θέλοντας και μη-  την πολιορκία, αφού τους ζόρισε η πείνα και τους τσάκισε τα κόκκαλα η υγρασία κι η λασπουριά κατακαμπίς, μιας κι έβρεχε ακατάπαυστα για μέρες πολλές. Θέλουν να φύγουν για την Ήπειρο αλλά δεν μπορούν να περάσουν τον κατεβασμένο Αχελώο. Ο θεός-ποταμός φυσομανάει κι αφρίζει απ' άκρη σ' άκρη, φοβερίζοντας τους εισβολείς. Ανηφορίζουν για τη γέφυρα της Τατάρνας να περάσουν από κει. Ο Καραϊσκάκης, που βρισκότανε τότε  στην Τατάρνα, φεύγει με τ' ασκέρι του και πηγαίνει στην Κορομηλιά στον Άι  Βλάση να τους στήσει καρτέρι. Πριν φύγει απ΄το Μοναστήρι, μπαίνει στην εκκλησιά να προσευχηθεί. Στέκεται μπροστά στο εικόνισμα της Παναγιάς, σταυροκοπιέται και λέει:

- Τώρα θα σε ιδώ Μαυρομάτα. Βόηθα να νικήσουμε αν θες να σε προσκυνώ για Παναγία, αλλιώς...

Έτσι, με προσευχές και φοβέρες αντάμα, ο γιος της καλογριάς θα πάει στο Σοβολάκο και, με κίνδυνο της ζωής του, θα φράξει το δρόμο στους Τούρκους και θα περάσει πολλούς απ αυτούς απ' την κόψη του γιαταγανιού του.

Εκείνες τις μέρες, που το Μοναστήρι τροφοδοτούσε 4.000 άνδρες του Καραϊσκάκη και άλλων καπεταναίων, βρίσκονταν σ' αυτό η Αγγελική, γυναίκα του Παπακώστα και αδερφή του ηγούμενου και η Μαριώ, γυναίκα του διάκου Αρσένη. Μεταμφιεσμένες οι δυο γυναίκες με ψεύτικα γένια και καλογερίστικα ράσα, κουβαλούν τρόφιμα και πολεμοφόδια απ’ το Μοναστήρι στα λημέρια των επαναστατών, κάτω από τη μύτη των Τούρκων. Μια μέρα έπεσαν πάνω σ' ένα απόσπασμα Τούρκων που  απόρησαν από την παρουσία παπά ετοιμόγεννου.

Πράγματι, η μια από τις γυναίκες ήταν σε κατάσταση προχωρημένης εγκυμοσύνης και όσο κι αν προσπάθησε με το ράσο και το αρτοφόρι να κρυφτεί, δεν τα κατάφερε. Οι Τούρκοι τις σκότωσαν και τις δυο, στις 9 του Γενάρη του 1823. Ο βράχος που βάφτηκε με το τίμιο αίμα τους λέγεται ως τα σήμερα «Βράχος της Παπαδιάς».

Δεν πρόλαβαν να περάσουν λίγες μέρες -στις 22 του Γενάρη- κι ο Δερβέναγας που τις σκότωσε πήρε για την άνανδρη πράξη του την πληρωμή που του άξιζε, κατά το κλέφτικο συνήθειο. Τα παλληκάρια του Ίσκου τον ξεπάστρεψαν μαζί με τη συντροφιά του, όπως έγραψε την ίδια μέρα ως ενθύμηση στο εσωτερικό Ευαγγελίου που σώζεται, ο ηγούμενος και αδερφός της αδικοχαμένης παπαδιάς.

Άλλη ενθύμηση, γραμμένη τρεις μήνες αργότερα, συμπληρώνει τα... κατορθώματα του Δερβέναγα, πέρα απ' το φόνο των δυο γυναικών: 

«1823.  Διά τό γενόμενο πού ο τρής κατάρατος Δερβέν Αγάς, πού σκότωσε τές καλόγριες τού μοναστηριού καί πήρε πολλά φλωριά και γεννήματα από το Μοναστήρι τής Τατάρνας καί άλλα κακά πού έκαμε εις τούς χριστιανούς, η θεία δίκη τόν έφερε και τόν εφόνευσε τό ασκέρι τού Καπετάν Ανδρέα Ίσκου. Τό έτος 1823, Απρήλη  15 ημέρα Τετράδη»

Η λαϊκή μούσα πήρε το γεγονός στα φτερά της, το πήγε στα μεσούρανα  και το 'καμε τραγούδι που 'φτασε ως τις μέρες μας:

- Ποιος είδε θηλυκό παπά και διάκο γκαστρωμένο...

Φέτος, στις 12 Ιουνίου 2022, Κυριακή της Πεντηκοστής, δυο αιώνες αργότερα,  έγινε αποκάλυψη Αναμνηστικής Πλάκας που τοποθετήσαμε εκεί -ως Επιτροπή του Δήμου Αγράφων για τον εορτασμό των 200 χρόνων της Επανάστασης-  για να  θυμίζει στις επερχόμενες γενεές τη θυσία των δύο γυναικών.

Ας είναι αγιασμένα τα κόκκαλά τους...