Πέρασαν ήδη τέσσερα χρόνια από τη στιγμή που ο Βλάντιμιρ Πούτιν έδωσε την τελική εντολή, ώστε ο ρωσικός στρατός να εισβάλει σε ένα μεγάλο μέρος της ουκρανικής επικράτειας, ακόμη και έως τα προάστια του Κιέβου. Ήταν η πρώτη φορά μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με μία εξαίρεση την περίπτωση των συγκρούσεων στην πρώην Γιουγκοσλαβία στις αρχές της δεκαετίας του 1990, που ανοίγει ένα πολεμικό μέτωπο και δοκιμαζεται η ασφάλεια και η σταθερότητα στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Η διεθνής κοινή γνώμη και η πλειονότητα των αναλυτών ανέμεναν ένα "περίπατο" της Μόσχας και την επιβολή της ισχύος της μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα. Ωστόσο, οι εξελίξεις διέψευσαν τις συγκεκριμένες εκτιμήσεις. Οι ουκρανικές δυνάμεις είχαν ήδη προετοιμαστεί σωστά, μετά τα όσα συνέβησαν στην Κριμαία το 2014 και αντιμετώπισαν τον εισβολέα με σχέδιο και θάρρος, σε μία επιχείρηση που δοκίμαζε και δοκιμάζει την επιβίωση των Ουκρανών και την ανεξαρτησία της χώρα τους.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία βρήκε την ενωμένη Ευρώπη μάλλον απροετοίμαστη για να αντιμετωπίσει μια τόσο μεγάλη κρίση στα ανατολικά της σύνορα. Ωστόσο, όπως συνέβη στην περίπτωση της πανδημίας, έτσι και στο ουκρανικό ζήτημα, η Ε.Ε έλαβε άμεσα τις απαραίτητες αποφάσεις, στηρίζοντας άμεσα σθεναρά τους αμυνόμενους, ενεργοποιώντας δε ένα νέο μηχανισμό υποδοχής εκατομμυρίων προσφύγων που ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές εστίες, προκειμένου να επιβιώσουν από τα απόνερα της σύγκρουσης. Στη διάρκεια της τετράχρονης πολεμικής μάχης, οι συνέπειες ήταν πάρα πολλές τόσο για τους πολίτες της Ουκρανίας, όσο και για την υπόλοιπη Ευρώπη, η οποία αναγκάστηκε εκ των πραγμάτων να προσαρμοστεί βίαια στα νέα δεδομένα. αντίστοιχα υψηλό τίμημα πληρώνουν και οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις. Υπό το βάρος μιας ομολογουμένως επόπονης δοκιμασίας, η Ευρώπη αναγκάστηκε να ανοίξει τη συζήτηση για τη στρατηγική της αυτονομία σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και ενέργειας, σε μία προσπάθεια να θωρακιστεί και να αντιμετωπίσει τις υπάρχουσες προκλήσεις με ακόμη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Η ανάγκη αυτή κατέστη πιο επιτακτική από τη στιγμή που ανέλαβε εκ νέου την ηγεσία των ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ, μετασχηματίζοντας το δόγμα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, με στοιχεία που μάλλον διευκολύνουν τους αναθεωρητές σε ολόκληρο τον πλανήτη. Οι ίσες αποστάσεις μεταξύ των δύο πλευρών Ρωσίας και Ουκρανίας, η αναθέρμανση των διμερών σχέσεων ΗΠΑ-Ρωσίας, αλλά και η προσέγγιση του ζητήματος της Γροιλανδίας κατά τέτοιο τρόπο που να δικαιολογεί σε τρίτους την αλλαγή συνόρων αποτέλεσαν νέα δεδομένα που οδήγησαν την Ε.Ε να κατανοήσει το αυτονόητο: ότι δηλαδή πρέπει να βασιστεί περισσότερο στις δικές της δυνάμεις, στις αρχές και αξίες που τη συνοδεύουν από την ίδρυση της, τις οποίες ασπάζονται και άλλοι σημαντικοί διεθνείς παίκτες, όπως είναι η Μεγάλη Βρετανία και ο Καναδάς.

Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά, τα δεδομένα έχουν αλλάξει άρδην, επηρεάζοντας τόσο τις εμπλεκόμενες πλευρές (Μόσχα-Κίεβο), όσο και τους υπόλοιπους stakeholders στο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η ειρήνη και η σταθερότητα αποτελούν έννοιες μη δεδομένες, ενώ ο κίνδυνος περαιτέρω ανάφλεξης παραμένει ορατός και επηρεάζει το στρατηγικό σχεδιασμό των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών. Η ραγδαία αύξηση των αμυντικών δαπανών, οι αλλαγές στη στρατιωτική θητεία, η επέκταση των συνεργασιών στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, η επίσπευση των διαδικασιών ένταξης και άλλων χωρών στην Ε.Ε, όπως το Μαυροβούνιο και η Αλβανία, χωρίς, ωστόσο, να γίνουν εκπτώσεις στην εκπλήρωση των κριτηρίων της Κοπεγχάγης, συνιστούν άμεσες προτεραιότητες για την ευρωπαϊκή πολιτική. Οι δείκτες αβεβαιότητας για την επόμενη μέρα βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο, ενώ ουδείς μπορεί να κάνει ασφαλείς προβλέψεις για το επέκεινα στο μέτωπο της Ουκρανίας. Η εξεύρεση μιας βιώσιμης λύσης που θα οδηγούσε σε μακροχρόνια ειρήνη δεν είναι ορατή στον ορίζοντα, τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα. Η Ευρώπη οφείλει να κινηθεί με ακόμη πιο αποφασιστικά βήματα για να αυξήσει την ετοιμότητα της, την αποτρεπτική της δυνατότητα και κατ’ επέκταση να ενισχύσει τη βιωσιμότητα της. Το 2026 έδειξε από το ξεκίνημα του πως αποτελεί μια κρίσιμη χρονιά, όπου θα δοκιμάσει τις αντοχές ολόκληρης της ηπείρου, μέσα σε ένα γεωστρατηγικό τοπίο που θυμίζει περισσότερο κινούμενη άμμο…