Το ένα κακό φέρνει το άλλο, είναι αποδειγμένο και δεν χρειάζονται εξηγήσεις αφού τα πράγματα γύρω μας αυτό δείχνουν. Δεν έφτανε η υγειονομική κρίση που ταλανίζει την κοινωνία μας και όλο τον πλανήτη, ήρθε και η ενεργειακή να πλήξει κι άλλο τους συνήθεις ευάλωτους, ήτοι τα φτωχότερα στρώματα των συμπολιτών μας μέσα στον χειμώνα. 

Δεν είναι καινούργιο το φαινόμενο, πάντα προέκυπτε ένα πρόβλημα με την θέρμανση τον χειμώνα αλλά το ζήτημα φαίνεται πως είχε ξεχαστεί τις προηγούμενες δεκαετίες καθώς η ευμάρεια, πραγματική ή πλαστή απλώθηκε σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού και όλοι θεώρησαν πως αυτό ήταν κάτι το δεδομένο και θα διαρκούσε εσαεί. Η υπερδεκάχρονη οικονομική κρίση προσγείωσε αρκετούς αλλά τούτο δεν φάνηκε ικανό να αλλάξει την αίσθηση των πραγμάτων και κυρίως να γίνει αφορμή για μια άλλη συζήτηση όσον αφορά την προσαρμογή στις νέες παγιωμένες καταστάσεις που αντιμετωπίζει η κοινωνία μας.

Το κυριότερο απ’ όλα είναι ότι σύμπασα η κοινωνία, των ωριμότερων βασικά, έχει ξεχάσει πως τα έβγαζε πέρα, στο ζήτημα της θέρμανσης πριν από δυο – τρεις δεκαετίες τόσο στην πόλη, όσο και στο ύπαιθρο. Βέβαια στόχος όλων ήταν η καλύτερη ζωή και ο ξορκισμός της ανέχειας που κατείχε πολύ κόσμο. Η πορεία που πήραν όλοι ήταν συγκεκριμένη, εργασία που ήταν το κλειδί όλων των επιτυχιών, κοινωνική άνοδος μέσω της μόρφωσης αυτών και των απογόνων, πλουτισμός για αρκετούς και κοινωνική αναγνώριση για κάποιους. Ήταν ένας δρόμος που απαιτούσε πολλές θυσίες αλλά ο χάρη του τελικού στόχου, πολλά έμειναν πίσω ή διατηρήθηκαν ως γραφικά συμπληρώματα ενός νέου πολιτισμού που προέκυψε με κύριο χαρακτηριστικό την μέσω της πλήρους αστικοποίησης, την λήθη του παρελθόντος.  

Αναζητώντας το παρελθόν το πρώτο που μπορεί να αντιληφθεί και ο πιο άσχετος είναι ότι στο δρόμο που τράβηξε αυτές τις δεκαετίες η κοινωνία μας είναι ότι ξεχάστηκαν ή απορρίφθηκαν πρακτικές και συνήθειες και ότι αυτές αντικατέστησε ήταν πολύ ακριβό. Επί του προκειμένου η κατανάλωση ενέργειας που απαιτείται πλέον και για πράγματα που αρκούσε μια κίνηση του χεριού να γίνουν. Ένα σωρό μικροσυσκευές αντικατέστησαν αυτά που ο άνθρωπος έκανε κάθε μέρα για την μετακίνησή του, το μαγείρεμα, την διασκέδαση, τον αθλητισμό, συσκευές που απαιτούν κιλοβατώρες ηλεκτρικού ρεύματος και οι οποίες θεωρούνται κατακτήσεις του τεχνολογικού πολιτισμού και χωρίς τις οποίες η ζωή δυσκολεύεται μέχρι του σημείου που για πολλούς, πάρα πολλούς γίνεται ανυπόφορη.

Στις κατακτήσεις του πολιτισμού, ήτοι η εξάρτηση από την ενέργεια εντάσσεται και ο φωτισμός ιδιωτικών ή δημοσίων χώρων, πράγμα που κραυγάζει η σπατάλη και φυσικά η θέρμανση. Σαν το σκοτάδι να ήταν αυτό που βάραινε τη ζωή και εκτοπίστηκε με πλήθος από λαμπτήρες να ρίχνουν σε κάθε σημείο του σπιτιού άπλετο φως για να διώχνει κάθε σκιά της πραγματικότητας και της ιδέας σε έναν κόσμο πολύ ευάλωτο σε κάθε τι και ανασφαλή με όσα εκών – άκων ακούει και βλέπει κάθε ανά πάσα στιγμή απ’ όλα τα ΜΜΕ.

Η μεγαλύτερη όμως κατάκτηση, είναι η θέρμανση που αποκτά κάθε σπίτι. Δεν θα πω για τα μαγκάλια, τα τζάκια και τις σόμπες που ήταν μια παραλλαγές του τρόπου θέρμανσης που γνώρισαν όλοι πριν από κάποια χρόνια και για την κεντρική θέρμανση στις πολυκατοικίες μετά που στα χρόνια που ήταν φθηνό το πετρέλαιο χόρτασε ο κόσμος ζεστασιά. Παρ’ όλες τις γκρίνιες που προκαλούσε η κεντρική θέρμανση με τα ποσοστά και την θέση κάθε διαμερίσματος έφερνε εν τέλει σε συνεννόηση τους συγκατοίκους και οργάνωνε μάλιστα και το νοικοκυριό ανάλογα με τις ώρες που λειτουργούσε το καλοριφέρ.

Αυτά φυσικά ίσχυαν όσο στις πολυκατοικίες κατοικούσε η πρώτη γενιά που μπήκε μέσα γιατί είχαν άλλους τρόπους επικοινωνίας γιατί αργότερα, όταν άρχισε η οικονομική κρίση, τα πράγματα άλλαξαν. Σε αυτό βοήθησε πολύ και η αλλαγή των ενοικιαστών, ντόπιοι ή αλλοδαποί που αγνοούσαν τους κανονισμούς των πολυκατοικιών και κυρίως απέφευγαν λόγω ανέχειας να συμμετάσχουν στον κοινό λογαριασμό για τα καύσιμα του χειμώνα.

Έτσι άρχισαν να παγώνουν τα διαμερίσματα σε πολλές πολυκατοικίες και όσοι ήθελαν θέρμανση και μπορούσαν, κατέφυγαν στον κλιματισμό που αφενός μεν δίνει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης αλλά συνεπάγεται υψηλό κόστος στο ηλεκτρικό ρεύμα. Αυτό στη χώρα μας παράγονταν μέχρι πριν από λίγο καιρό από πετρέλαιο αλλά τελευταία πολλές μονάδες παραγωγής του στηρίζονται στο φυσικό αέριο. Και τα δυο αυτά εισαγόμενα προϊόντα υπόκεινται στις διαθέσεις της διεθνούς αγοράς κι αυτή επηρεάζεται πολύ εύκολα από διάφορες γεωπολιτικές καταστάσεις με συνέπεια να αυξάνεται συνέχεια η τιμή τους. Συνέπεια αυτού είναι οι φουσκωμένοι λογαριασμοί που πάρα πολλούς ζαλίζουν τελευταία.

Είναι το τίμημα της θέρμανσης που συμβόλιζε, μαζί με το αυτοκίνητο βεβαίως την επιτυχία  και η οποία για να διατηρηθεί, απαιτεί συνεχώς όλο και περισσότερη ενέργεια. Οι καλές εποχές που αυτή ήταν φθηνή πέρασαν μάλλον ανεπιστρεπτί και από εδώ και πέρα, που θα είναι πιο ακριβά καθώς ο κόσμος δεν λέει να αλλάξει σιγά – σιγά τρόπο ζωής. Όχι βέβαια να επανέλθει σε εποχές που χαρακτήριζαν άλλες δυσκολίες, αλλά τουλάχιστον να αρχίσει να περιορίζει την χρήση ενέργειας υιοθετώντας απλές πρακτικές εξοικονόμησης όπως έκαναν οι παλιότερες γενιές.  Και φυσικά, αν θυμάται να πάρει πάλι το κουβάρι από την αρχή και να σκεφτεί πως μέσα σε λίγες δεκαετίες φτάσαμε από το τζάκι που η φωτιά του εκτός από τη ζέστη που πρόσφερε, ήταν μαζί και ο φούρνος και η κουζίνα του σπιτιού και γύρω απ’ αυτό μαζεύονταν ολόκληρη η οικογένεια τις κρύες νύχτες του χειμώνα.

Στις φωτογραφίες, τζάκια από παρατημένα σπίτια στ’ Άγραφα. Αφιερωμένες σε όσους ακόμη θυμούνται την εποχή και νοσταλγούν έστω, αυτές τις πραγματικές εστίες ζωής.