Δεν λέγεται τυχαία, ούτε ακούγεται ως καινοτοπία· καταστάλαγμα της πείρας των ανθρώπων από τη ζωή τους είναι και σπανίως δεν μιλάνε για τα δυο πρόσωπα που έχει ο απρόβλεπτος μήνας Μάρτιος. Το γελαστό μιας καλοκαιρίας που εντυπωσιάζει και το σκυθρωπό του χειμώνα που παίζει τις τελευταίες κρύες σκηνές του κύκλου του.    

Την καλοκαιρία, μετά από τρείς μήνες χειμώνα και εγκλεισμού εξαιτίας του, την επιθυμούν όλοι και μόλις δουν λίγο ήλιο και ξάστερο ουρανό, αλλάζουν διάθεση και αρχίζουν τους περιπάτους στην πόλη. Στο ύπαιθρο, αρχίζουν να ασχολούνται με τα χωράφια και οργανώνουν σιγά - σιγά τη νέα καλλιεργητική περίοδο - αναλόγως βέβαια της γεωγραφικής θέσης που βρίσκεται κάθε περιοχή και φυσικά του υψομέτρου που αυτή έχει. Σε κάθε περίπτωση πάντως, τα πράγματα είναι σχετικά. Γιατί και στα νότια τμήματα της χώρας, την Πελοπόννησο ή την Κρήτη για παράδειγμα που η άνοιξη έρχεται νωρίτερα, οι καλλιέργειες ξεκινούν από τον Φλεβάρη, το ξαφνικό όμως πέρασμα μιας κακοκαιρίας μπορεί να αφανίσει τον κόπο και να φέρει σε οδυνηρή θέση αυτόν που έχει σε αυτές επενδύσει.

Ο άνθρωπος φυσικά πάντα αναλάμβανε το ρίσκο που έχει μια πρώιμη καλλιέργεια, ελπίζοντας πως ο Μάρτιος θα κυλούσε με καλό καιρό και όλα μετά θα πήγαιναν ρολόι. Παλιότερα ήταν άλλα τα μεγέθη της οικονομίας και ο τρόπος που αντιμετωπίζονταν η όποια καταστροφή στις καλλιέργειες από μια ξαφνική ανοιξιάτικη κακοκαιρία. Οι ανάγκες όμως της αγοράς και οι απαιτήσεις της κοινωνίας βέβαια που θέλει να έχει όλο το χρόνο στην διάθεσή τους προϊόντα, κηπευτικά κυρίως αφήνουν εκτεθειμένες τις επιχειρήσεις που τα παράγουν και όταν συμβεί το κακό, αρχίζουν τις γκρίνιες και ο καταναλωτής πληρώνει τελικά τη ζημιά γιατί ότι έχει απομείνει, το πληρώνει ακριβότερο. Δεν θα αναφερθώ σε συγκεκριμένα είδη κηπευτικών αλλά όλοι γνωρίζουμε για ποια προϊόντα μιλάμε.

Στα βορειότερα και στα ηπειρωτικά τμήματα της χώρας τα πράγματα είναι διαφορετικά και το καλλιεργητικό έτος αρχίζει πάντα μετά τον Μάρτιο, στις πρώτες ζέστες του Απριλίου. Το παράδειγμα εδώ το δίνει η ίδια η φύση που δεν επιτρέπει παρά σε ελάχιστα και ανθεκτικά είδη, όπως οι κορομηλιές και οι φουντουκιές να ανθίσουν γιατί ούτε και η ίδια ξέρει τις διαθέσεις έχει ο απρόβλεπτος Μάρτιος. Είναι φορές που πολλά δέντρα ανθίζουν νωρίτερα αλλά πληρώνουν ακριβά αυτή την αποκοτιά τους, μένοντας χωρίς καρπούς και μόνο με φύλλα όλο το καλοκαίρι. Αυτό φυσικά μπορεί να συμβεί και στις πρώτες ημέρες του Απριλίου αλλά τότε θα είναι πραγματική καταστροφή και δεν θα στεναχωρηθεί μόνο η φύση αλλά θα στριμωχτούν πολύ και οι άνθρωποι, μπορεί ενδεχομένως να πεινάσουν. 

Στα δέντρα δεν μπορεί να επέμβει ο άνθρωπος που αν στραβώσει ο Μάρτιος «καίγονται». Τις υπόλοιπες καλλιέργειες όμως φροντίζει να τις ξεκινήσει όταν ο καιρός δείξει πως δεν υπάρχει κίνδυνος, μέσα στον Απρίλιο ή ακόμα και στον Μάιο γι τα πολύ ορεινά με το ρίσκο να μην προλάβει να ολοκληρωθεί η παραγωγή. Κριτήριο αλάνθαστο για όσους ακόμη καταλαβαίνουν από τη φύση είναι η θερμοκρασία που έχει το χώμα, όταν σκάβεται γιατί αυτό θα φιλοξενήσει τους σπόρους κι εκεί μέσα θα αναπτυχθούν οι ρίζες κάθε φυτού. Στην περίπτωση αυτή, εννοείται ότι μόνο αυτός που δουλεύει τη γη με τα χέρια του διατηρεί ακόμη το προνόμιο της αίσθησης της της διάθεσης να μπει στον κύκλο της καρποφορίας.

Στον Μάρτιο οι άνθρωποι παλιότερα δεν είχαν καμιά εμπιστοσύνη, τον άφηναν να περάσει χωρίς να προχωρήσουν στις καλλιέργειες ακόμη κι αν όλος ο μήνας σαν καλοκαίρι. Η πείρα τους και η πείρα των μεγαλύτερων που γνώρισαν δεν τους επέτρεπε να διαθέσουν τον πολύτιμο σπόρο που κρατούσαν με το ρίσκο να βγουν ζημιωμένοι και είναι αυτοί τελικά που βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα και όχι ο Μάρτιος που πότε γελάει και πότε κλαίει…

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι φωτογραφίες του προχθεσινού χιονιά στο Κερασοχώρι Ευρυτανίας είναι του Νίκου Μαρούλη από το χωριό Χρύσω και ο οποίος εργάζεται στο Δήμο Αγράφων.

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω