Αυτό που κάνει την Έδεσσα μια ξεχωριστή πόλη της κεντρικής Μακεδονίας είναι και οι μεγάλοι καταρράκτες που χάρη σε αυτούς αλλά και σε όλο το σύστημα των νερών που την διατρέχει αποκαλείται και η πρωτεύουσα των νερών. Τα νερά δε είναι και αυτά που κάνουν να έχει και πολύ πράσινο καθώς δέντρα κάθε είδους και θάμνοι βρίσκουν εκεί την χαρά τους και όλα αυτά βεβαίως συνηγορούν για μια αξιόλογη τουριστική κίνηση όλο το χρόνο από κόσμο που αγαπάει αυτά τα πράγματα και θέλει να τα γνωρίσει από κοντά.    

Οι καταρράκτες είναι το πρώτο αξιοθέατο που θέλει να δει όποιος επισκέπτεται την Έδεσσα και περιπλανώμενος στο μεγάλο Πάρκο των Καταρρακτών που αναπτύσσεται σε όλο το ανατολικό μέτωπο της πόλης και πάνω από τα βράχια που δημιουργούν ένα ψηλό τείχος πνιγμένο στη βλάστηση θα ανακαλύψει πολλές ομορφιές και ενδιαφέροντα στοιχεία για την ιστορία της πόλης από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα. Οι καταρράκτες του Πάρκου είναι έντεκα αλλά μόνο δυο είναι ορατοί, ο διάσημος Κάρανος που έχει ύψος 70 μέτρα και ο διχαλωτός λίγο χαμηλότερα. Οι υπόλοιποι είναι μικρότεροι και δεν φαίνονται από το Πάρκο γιατί είναι πνιγμένοι από τη βλάστηση. Όλοι δε δημιουργούνται από τα νερά του ποταμού Εδεσσαίου που πηγάζει από το Καϊμακτσαλάν (Βόρας) και έρχεται στην Έδεσσα αφού περάσει πρώτα από το πολυσύνθετο λιμνιαίο συγκρότημα  Άγρα – Βρυτών όπου και αρχίζει η πρώτη αγγαρεία που του υποβάλλουν οι άνθρωποι να αρχίσει να κινεί μηχανές και φυσικά να περιοριστεί και με κανάλια να πάει εκεί που αυτοί θέλουν.

Τα νερά των καταρρακτών της Έδεσσας στο όχι και πολύ μακρινό παρελθόν ήταν αυτά που κινούσαν πολλές βιομηχανίες καθιστώντας της μια ευημερούσα πόλη. Σήμερα, οι εγκαταστάσεις που παρήγαγαν πλούτο ρημάζουν και η θέα τους φέρνει μελαγχολία σε όσους θυμούνται την περίοδο της ακμής που ο τουρισμός δεν κατάφερε να την ξαναφέρει και η οποία περιγράφεται κάπως αμυδρά στα μουσεία και τους αναστηλωμένους μύλους. Οι επισκέπτες της Έδεσσας που πάνε να δούνε τους καταρράκτες ασφαλώς και αναλογίζονται πως οι καταρράκτες κάποτε θα υποστήριζαν τέτοιες ενέργειες αλλά λίγο τους ενδιαφέρει. Στην πραγματικότητα όμως, τα νερά αυτά χρησιμοποιούνται  από την ΔΕΗ και παράγεται ηλεκτρικό ρεύμα από δύο εργοστάσια, του Άγρα και του Εδεσσαίου.  

Όλοι λοιπόν που πάνε στην Έδεσα, βλέπουν τους καταρράκτες και φωτογραφίζονται μπροστά από τον Κάρανο που ανάλογα την ώρα της ημέρας και τον φωτισμό αφήνει εντυπωσιακές αναμνήσεις όπως εξάλλου και ολόκληρο το Πάρκο με τα ωραία δέντρα ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν τα γιγαντιαία πλατάνια που μετράνε αιώνες ζωής.  

Ως τακτικός επισκέπτης της Έδεσσας πάντα περνάω από το Πάρκο και συχνά πηγαίνω να βλέπω τον Κάρανο, αναλογιζόμενος  πάντα την δύναμη που έχει να βοηθήσει τον άνθρωπο στην κίνηση των μηχανών του αλλά και για το πόσα δέντρα και χωράφια μπορεί να ποτιστούν από τα νερά του. Είναι μια συνήθεια να  μετριάζω την λαχτάρα που έχει ο δικός μου τόπος για νερό που στο βάθος της κρύβει και λίγη ζήλεια για την αφθονία που βλέπω.

Έτσι πριν από λίγες ημέρες που πήγα να τον δω τον βρήκα τυλιγμένο στην ομίχλη και είναι ομολογώ μια σπάνια εικόνα να μπλέκει η ανάσα των αφρών του με το πυκνό, λευκό σύννεφο που βγαίνει από τον κάμπο. Το θολό φως έδινε περισσότερη δύναμη στα στοιχεία του νερού που κυριαρχούσαν εκεί και σε όλο το Πάρκο και την πόλη της Έδεσσας.  Ξαναπήγα την επόμενη ημέρα αλλά με έκπληξη είδα πως ο καταρράκτης δεν ήταν εκεί και εκεί που κρέμονταν τα νερά του φαίνονταν μόνο ο βράχος και τα βρύα που τον σκέπαζαν!   

Πρώτη φορά έβλεπα τον Κάρανο χωρίς να κρέμονται νερά αλλά το μυαλό μου δεν πήγε σε τίποτα κακό, όπως με αυτό ερμηνεύουν πολλά πράγματα που αγνοούν ή δεν θέλουν να καταλάβουν οι λογής – λογής εσχατολόγοι.  Είχα ακούσει πως κατά καιρούς, όταν χρειάζεται να γίνει κάποιο έργο στην κοίτη του Εδεσσαίου, εκτρέπουν τα νερά του σε άλλο κανάλι και τον σβήνουν μαζί με τον καταρράκτη. Μόνο έτσι μπορούν να δουλέψουν εύκολα και ασφαλείς μέσα στην κοίτη αλλά όσοι επισκέπτονται αυτή την ημέρα την Έδεσσα θα θεωρήσουν τον εαυτό τους άτυχο που δεν μπόρεσαν να δουν και να ακούσουν τον Κάρανο.

Θα μάθουν όμως και σίγουρα θα το συζητήσουν ότι στην εποχή μας, τα περισσότερα νερά δεν κυλάνε όπως πέφτουν από τον ουρανό ή βγαίνουν από τη γη. Κυλάνε εκεί που  θέλει ο άνθρωπος και αυτό γίνεται γιατί μόνο έτσι μπορεί να τα υποχρεώσει να δουλέψουν προς όφελός τους, αρδεύοντας κήπους και κάμπους και παράγοντας ενέργεια. Για την δεύτερη περίπτωση μάλιστα, φράζει τα ποτάμια και δημιουργεί τεράστιες λίμνες και αφού τα υποχρεώσει να κινήσουν πρώτα μηχανές μετά τα οδηγεί με αρδευτικά συστήματα στα χωράφια και μόνο τον χειμώνα που δεν χρειάζονται ποτίσματα, αυτά βλέπουν τη θάλασσα.  

Δεν χάθηκε λοιπόν ο καταρράκτης, τον έβγαλαν έξω από την κοίτη του να κάνουν κάποια έργα και όταν τελειώσουν θα τον ζωντανέψουν πάλι όπως πρώτα. Τα έργα που άκουσα να γίνονται έχουν ανοίξει έναν διάλογο, για πόσο δηλαδή είναι απαραίτητα και ότι με την εκτέλεσή τους θα νεκρώσουν τον ποταμό. Αυτοί που τα θέλουν ισχυρίζονται πως εξαιτίας κάποιων αποσαθρώσεων των προηγούμενων άρχισαν να μπαίνουν νερά στα υπόγεια των παρακείμενων σπιτιών και επιχειρούν να στεγανοποιήσουν ορισμένα σημεία του. Κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν πως με αυτό το τσιμέντωμα της κοίτης του, ο  Εδεσσαίος δεν θα διαφέρει πλέον από ένα αρδευτικό αυλάκι και αυτό θα επηρεάσει όλο το οικοσύστημα του Πάρκου και οι συνέπειες θα είναι μη ανατρέψιμες. Το ζήτημα απασχολεί την τοπική κοινωνία αλλά ως φαίνεται, ο χρόνος θα δείξει αν έγινε το σωστό ή το μεγάλο λάθος!

Στη μια φωτογραφία ο μεγάλος καταρράκτης της Έδεσσας Κάρανος τυλιγμένος στην ομίχλη ενώ στην άλλη, απουσιάζει δικαιολογημένα... 

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω