Γράφει η Ειρήνη Χαλκίτη*

Τα νησιά μας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης και πλήττονται σοβαρά από έντονα καιρικά φαινόμενα όπως ισχυρές βροχοπτώσεις, πλημμύρες, παρατεταμένους   καύσωνες, διάβρωση ακτών. Όσα μέχρι πριν λίγα χρόνια χαρακτηρίζονταν ως σπάνια ή ακραία, σήμερα αποτελούν μια νέα, ανησυχητική κανονικότητα. Και κάθε φορά, ο απολογισμός είναι ο ίδιος: ζημιές σε κατοικίες, επαγγελματικούς χώρους, μικρές επιχειρήσεις, τουριστικές μονάδες, δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές.

Όμως το ερώτημα δεν είναι μόνο τι καταστράφηκε. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι: τι θα μπορούσε να είχε διασωθεί;

Στα νησιά, όπου η οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και στον τουρισμό, μια φυσική καταστροφή δεν σημαίνει απλώς υλική απώλεια. Σημαίνει χαμένη σεζόν, απώλεια εισοδήματος, θέσεις εργασίας σε κίνδυνο, οικογένειες που καλούνται να ξαναστήσουν τη ζωή τους από την αρχή.

Η ασφάλιση που έρχεται πάντα μετά

Κι όμως, σε πολλές περιπτώσεις, η καταστροφή δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα της δύναμης της φύσης. Ήταν και αποτέλεσμα μιας διαχρονικής απουσίας ασφαλιστικής συνείδησης.

Η ασφάλιση εξακολουθεί, ιδιαίτερα στη νησιωτική Ελλάδα, να αντιμετωπίζεται ως ένα «έξτρα κόστος», ως κάτι που μπορεί να περιμένει. Ως μια επιλογή που θα εξεταστεί κάποια στιγμή στο μέλλον. Και συχνά, το μέλλον αυτό έρχεται με τη μορφή μιας πλημμύρας, μιας θεομηνίας, ενός ακραίου καιρικού φαινομένου, μιας πυρκαγιάς. Τότε, όμως, είναι ήδη αργά.

Πόσες επιχειρήσεις θα είχαν επαναλειτουργήσει γρηγορότερα αν υπήρχε σωστή ασφαλιστική κάλυψη; Πόσα νοικοκυριά δεν θα είχαν βρεθεί σε οικονομικό αδιέξοδο; Πόσες ζημιές θα είχαν περιοριστεί, αν η πρόληψη είχε προηγηθεί της καταστροφής;

Η κλιματική κρίση δεν αφήνει πλέον περιθώρια για αυταπάτες. Δεν πρόκειται για ένα θεωρητικό σενάριο, ούτε για κάτι που αφορά μόνο «άλλες χώρες». Αφορά τη χώρα μας, τα νησιά μας, τις επιχειρήσεις μας, τα σπίτια μας και μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε σοβαρά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την έννοια της προστασίας.

Η ασφάλιση δεν μπορεί να θεωρείται λύση ανάγκης της τελευταίας στιγμής. Είναι εργαλείο πρόληψης, ανθεκτικότητας και οικονομικής επιβίωσης. Δεν αναιρεί τη φυσική καταστροφή, αλλά μπορεί να αποτρέψει την κοινωνική και οικονομική κατάρρευση που ακολουθεί.

Όσοι πλήττονται περισσότερο μένουν εκτός προστασίας

Υπάρχει όμως και μια λιγότερο ορατή, αλλά εξίσου κρίσιμη διάσταση: η άνιση πρόσβαση στην ασφάλιση. Στα νησιά, εκεί όπου κυριαρχούν οι μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, τα παλαιά κτίρια και τα εποχικά εισοδήματα, η ανάγκη για προστασία είναι συχνά μεγαλύτερη αλλά η δυνατότητα ασφάλισης μικρότερη. Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο: αυτοί που εκτίθενται περισσότερο στους κινδύνους της κλιματικής κρίσης είναι συχνά εκείνοι που μένουν εκτός ασφαλιστικής κάλυψης. Δεν πρόκειται μόνο για ατομική επιλογή, αλλά για κοινωνική ανισότητα που βαθαίνει κάθε φορά που ένα ακραίο φαινόμενο πλήττει μια ήδη ευάλωτη τοπική οικονομία.

Η απώλεια που δεν μετριέται σε χρήμα

Πέρα όμως από τους αριθμούς και τις υλικές ζημιές, υπάρχει και κάτι που σπάνια αποτυπώνεται στους απολογισμούς: η ψυχολογική φθορά. Μετά από μια φυσική καταστροφή, δεν χάνονται μόνο περιουσίες χάνεται η αίσθηση ασφάλειας, η βεβαιότητα της καθημερινότητας, η εμπιστοσύνη στο αύριο. Ο φόβος της επανάληψης, η ανασφάλεια και η αίσθηση ότι «όλα μπορούν να χαθούν ξανά» βαραίνουν ιδιαίτερα τις μικρές νησιωτικές κοινωνίες. Σε αυτό το επίπεδο, η ασφάλιση δεν λειτουργεί μόνο ως οικονομικό δίχτυ προστασίας, αλλά και ως ψυχολογικό στήριγμα,  ως η δυνατότητα να σταθεί κάποιος ξανά όρθιος, γνωρίζοντας ότι δεν είναι μόνος απέναντι στην επόμενη κρίση.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρηγορότερα απ’ όσο μπορούμε να προβλέψουμε, η προσδοκία ότι το κράτος θα καλύψει κάθε απώλεια αποδεικνύεται ανεπαρκής. Οι αποζημιώσεις συχνά καθυστερούν, δεν καλύπτουν το σύνολο των ζημιών και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη χαμένη οικονομική δραστηριότητα. Η ασφαλιστική συνείδηση, αντίθετα, λειτουργεί συμπληρωματικά και προληπτικά.

Μια κρίση που απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας

Ίσως η κλιματική κρίση να μας δίνει ένα σκληρό αλλά ξεκάθαρο μήνυμα: ότι η προστασία δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα. Και ότι η ασφαλιστική παιδεία αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα βιωσιμότητας, ειδικά για τις νησιωτικές κοινωνίες.

Αν κάτι πρέπει να αλλάξει άμεσα, δεν είναι μόνο οι πολιτικές για το περιβάλλον. Είναι και η νοοτροπία μας απέναντι στο ρίσκο, την πρόληψη και την ευθύνη απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό.

Γιατί στην εποχή της κλιματικής κρίσης, το ερώτημα δεν είναι αν θα συμβεί το επόμενο ακραίο φαινόμενο. Το ερώτημα είναι αν θα μας βρει, για ακόμη μία φορά, απροετοίμαστους.

* Η Ειρήνη Χαλκίτη, είναι Unit Manager στην ERGO Ασφαλιστική, Μέλος του ΔΣ του Συλλόγου Ασφαλιστικών Διαμεσολαβητών Δωδεκανήσου «ΙΣΧΥΣ» Σύμβουλος του Επιμελητηρίου Δωδεκανήσου και Δημοσιογράφος