Ο Μπόμπ Ντύλαν στον πάπα: μια χειραψία, ένα τραγούδι και μια κουκούλα

Ο Λέων ΙΔ΄ υποδέχθηκε τον Αμερικανό τραγουδοποιό στο Βατικανό. Πίσω από τη φωτογραφία της συνάντησης βρίσκεται η ιστορία ενός αντιπυρηνικού τραγουδιού του 1963 — αλλά αρκετοί σχολιαστές στάθηκαν στην εμφάνιση του επισκέπτη.

Ο Μπομπ Ντύλαν έγινε δεκτός την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026 από τον πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στο Αποστολικό Παλάτι του Βατικανού, σε μια σύντομη ιδιωτική συνάντηση, κατά τη διάρκεια της περιοδείας του στην Ιταλία. Ο 85χρονος τραγουδοποιός και νομπελίστας Λογοτεχνίας βρισκόταν στη Ρώμη, όπου είχε προγραμματισμένη συναυλία για την επομένη.

Τον συνόδευσαν ο Ιησουίτης Αντόνιο Σπαντάρο, στέλεχος του τομέα Πολιτισμού του Βατικανού, και ο Αντρέα Μόντα, διευθυντής της εφημερίδας L’Osservatore Romano. Σύμφωνα με το Associated Press, ο πάπας τού πρόσφερε ένα ροζάριο και ο Ντύλαν ανταπέδωσε με την αυτοβιογραφία του, Chronicles: Volume One. Ο Σπαντάρο περιέγραψε τη συγκίνησή του για μια συνάντηση που είχε, όπως έγραψε, «τη γεύση της ιστορίας».

Η σύνδεση, ωστόσο, είχε προηγηθεί της χειραψίας. Τον Ιούλιο, σε πρόλογό του σε βιβλίο για την ειρήνη και τον αφοπλισμό, ο Λέων είχε επικαλεστεί το Go Away You Bomb: ένα κείμενο που ο Ντύλαν έγραψε το 1963, μέσα στην αγωνία του Ψυχρού Πολέμου, απευθυνόμενος στην ίδια την ατομική βόμβα.

Η ιστορία του μοιάζει με μικρή περιπέτεια ενός χαρτιού. Ο Ίζι Γιανγκ, που διατηρούσε το Folklore Center στο Γκρίνουιτς Βίλατζ της Νέας Υόρκης, ετοίμαζε μια συλλογή αντιπυρηνικών τραγουδιών. Σύμφωνα με την αφήγηση του Σπαντάρο, ο Ντύλαν τού έφερε την επομένη ένα δακτυλογραφημένο κείμενο. Εκεί, ένας άνθρωπος μιλά στη βόμβα σαν να την έχει απέναντί του: την κατηγορεί και την προστάζει να φύγει, φέρνοντας στο προσκήνιο την ανθρώπινη ευθύνη για την κατασκευή και τη χρήση της.

Το βιβλίο δεν εκδόθηκε και ο Ντύλαν δεν ηχογράφησε το τραγούδι. Το δακτυλόγραφο εμφανίστηκε αργότερα στην αγορά των συλλεκτών, ενώ το 2014 προσφέρθηκε σε δημοπρασία του οίκου Christie’s χωρίς να βρει αγοραστή. Οι λέξεις του, όμως, είχαν πια βγει από το συρτάρι. Περισσότερες από έξι δεκαετίες μετά τη συγγραφή τους, ένας πάπας τις χρησιμοποίησε για να μιλήσει εναντίον των εξοπλισμών και του πυρηνικού εφιάλτη.

Ο Σπαντάρο αναζητεί και μια δεύτερη γέφυρα: τον Άγιο Αυγουστίνο. Ο Λέων προέρχεται από το Τάγμα των Αυγουστινιανών, ενώ ο Ντύλαν συμπεριέλαβε στον δίσκο John Wesley Harding, το 1967, το I Dreamed I Saw St. Augustine. Στην ανάγνωση του Ιησουίτη, το όνειρο του τραγουδιού γίνεται μια οδυνηρή αναμέτρηση με τη συνενοχή: ο αφηγητής ανακαλύπτει τον εαυτό του ανάμεσα σε εκείνους που θανατώνουν τον άνθρωπο που εμφανίζεται μπροστά του. Πρόκειται για ποιητική ερμηνεία, όχι για ιστορική αφήγηση της ζωής του αγίου.

Όταν ο Ντύλαν έγραφε τα αντιπολεμικά τραγούδια του 1963, ο Ρόμπερτ Πρέβοστ ήταν ακόμη παιδί: εκείνη τη χρονιά έκλεινε τα οκτώ. Μια οικογενειακή φωτογραφία, πιθανότατα από τα ένατα γενέθλιά του, τον δείχνει να χαμογελά καθώς η μητέρα του κόβει την τούρτα. Ο νεαρός μουσικός με την κιθάρα και το παιδί στο οικογενειακό τραπέζι θα συναντιούνταν, έξι δεκαετίες αργότερα, στο Βατικανό.

Δεν ήταν, άλλωστε, η πρώτη συνάντηση του Ντύλαν με πάπα. Το 1997 είχε εμφανιστεί στην Μπολόνια ενώπιον του Ιωάννη Παύλου Β΄, ο οποίος αναφέρθηκε τότε στο Blowin’ in the Wind.

Στη σημερινή φωτογραφία, ο Ντύλαν, ντυμένος στα μαύρα, κρατά τη χειραψία με τον λευκοντυμένο Λέοντα. Πίσω τους διακρίνεται χαμογελαστός ο Σπαντάρο. Κάτω από την ανάρτησή του, όμως, αρκετοί άφησαν στην άκρη τη μουσική και την ειρήνη: τους ενόχλησε η κουκούλα που ο επισκέπτης δεν έβγαλε. Άλλοι συγκινήθηκαν, άλλοι αστειεύτηκαν, άλλοι τον υπερασπίστηκαν.

Η μικρή αυτή διαμάχη λέει κάτι και για τον τρόπο που κοιτάζουμε τις εικόνες. Ένα ξεχασμένο αντιπολεμικό τραγούδι διασχίζει εξήντα τρία χρόνια και φτάνει στο Βατικανό. Κι εμείς μπορούμε ακόμη να συζητάμε αν ο άνθρωπος που το έγραψε ήταν σωστά ντυμένος.

Στο «Go Away You Bomb», η βόμβα αποκτά πρόσωπο και γίνεται ο αποδέκτης μιας οργισμένης διαμαρτυρίας. Ακολουθεί ελληνική απόδοση της πρώτης σελίδας του δακτυλογράφου του 1963, με παράλειψη των διαγραμμένων στίχων.

Φύγε, βόμβα

Μπομπ Ντύλαν — «Go Away You Bomb» (1963)
Απόσπασμα: πρώτη σελίδα του δακτυλογράφου.

Φύγε, βόμβα, απομακρύνσου, φύγε.
Γρήγορα, τώρα αμέσως, γρήγορα — μου φέρνεις αναγούλα.

Θεέ μου, καθόλου δεν σ’ αγαπώ,
κι όλα τα παιδιά στη γωνιά μου σε φοβούνται.
Κι οι φίλοι μου παθαίνουν πονοκεφάλους
που τους σκίζουν και τους κάνουν να φτύνουν.
Αυτό το αίσθημα αρχίζει να κολλάει και σ’ εμένα
κι ούτε που μ’ αρέσει.

Παίρνω τα γράμματα της λέξης σου:
Β — σημαίνει «κακιά». Είσαι τόσο κακιά,
που ακόμη κι ένα ψόφιο γουρούνι στον ήλιο
θα σηκωνόταν και θα το ’βαζε στα πόδια.

Ο — σημαίνει «φριχτή».
Είσαι τόσο φριχτή, που η λέξη
αφήνει πίσω το πρώτο της γράμμα και τρέχει.

Μ — σημαίνει «νεκροτομείο»,
κι όλοι εκεί μέσα νιώθουν τυχεροί.
Και δεν με πειράζει να νιώθουν οι άνθρωποι τυχεροί,
μα μισώ αυτό το αίσθημα της ζήλιας.
Και καμιά φορά, όταν σκέφτομαι πόσο τυχεροί είναι,
τους φθονώ —
κι αυτό είναι ένα άσχημο, μοναχικό αίσθημα.

Β — σημαίνει «κακιά»,
μα είναι η δεύτερη φορά που το λέμε,
οπότε το κακό είναι διπλό.

[…]

Σε μισώ γιατί με κάνεις να νιώθω
πως δεν είμαι τίποτα.

Σε μισώ γιατί τ’ όνομά σου έχασε το νόημά του
και τώρα μπορείς να ξεγελάσεις τον καθένα.

Σε μισώ γιατί άνθρωποι σε φτιάχνουν,
άνθρωποι σε κατέχουν κι άνθρωποι σε χειρίζονται.

Και μπορεί να σε κακοφτιάξουν,
να βρεθείς σε λάθος χέρια,
να σε κακοχειριστούν και να σε χρησιμοποιήσουν άσχημα.

Και σε μισώ γιατί μπορεί να πέσεις επάνω μου
κατά λάθος και να με σκοτώσεις.

Κι έτσι κι αλλιώς ποτέ δεν σε συμπάθησα —
από την αρχή ήμουν εναντίον σου.

Και σε μισώ δυο φορές περισσότερο
απ’ όσο με μισεί ο Τζιμ Κρόου.

Σημείωση απόδοσης: Στο πρωτότυπο ο Ντύλαν παίζει με τα γράμματα της λέξης BOMB: B από το bad («κακός»), O από το ’orrible —το horrible («φριχτός») που χάνει το αρχικό h—, M από το morgue («νεκροτομείο») και ξανά B από το bad. Ο «Τζιμ Κρόου» παραπέμπει στο σύστημα φυλετικού διαχωρισμού και διακρίσεων κατά των μαύρων στις ΗΠΑ. Το […] δηλώνει το σημείο των διαγραμμένων αράδων.

Η συνάντηση στο Βατικανό. Ο Μπομπ Ντύλαν με τον πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στο Αποστολικό Παλάτι, στις 4 Νοεμβρίου 2026. Στο βάθος, αριστερά, ο Ιησουίτης Αντόνιο Σπαντάρο, που συνόδευσε τον τραγουδοποιό μαζί με τον διευθυντή της L’Osservatore Romano, Αντρέα Μόντα. Φωτογραφία από την ανάρτηση του Αντόνιο Σπαντάρο.

Ο Ντύλαν το 1963. Ο Μπομπ Ντύλαν στην Πορεία στην Ουάσιγκτον για την Εργασία και την Ελευθερία, στις 28 Αυγούστου 1963, τη χρονιά που έγραψε το «Go Away You Bomb». Φωτογραφία: Rowland Scherman / U.S. Information Agency — Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ (NARA), μέσω Wikimedia Commons. Περικοπή από φωτογραφία με την Τζόαν Μπαέζ.

Ο μελλοντικός πάπας στα παιδικά του χρόνια. Ο Ρόμπερτ Πρέβοστ, μετέπειτα πάπας Λέων ΙΔ΄, αριστερά, χαμογελά καθώς η μητέρα του κόβει την τούρτα στο οικογενειακό σπίτι στο Ντόλτον του Ιλινόι. Δεξιά, ο αδελφός του. Σύμφωνα με την εκτίμηση του αδελφού του, η φωτογραφία είναι από τα ένατα γενέθλιά του, περίπου το 1964. Φωτογραφία: οικογένεια Πρέβοστ / OSV News.

Το δακτυλόγραφο. Οι δύο σελίδες του «Go Away You Bomb», που έγραψε ο Μπομπ Ντύλαν το 1963 για τη σχεδιαζόμενη συλλογή αντιπυρηνικών τραγουδιών του Ίζι Γιανγκ. Οι διαγραφές και οι χειρόγραφες προσθήκες διατηρούν τα ίχνη της επεξεργασίας του κειμένου. Το ελληνικό απόσπασμα προέρχεται από την πρώτη σελίδα. Αναπαραγωγή από το δακτυλόγραφο.

Πηγές και φωτογραφίες

Η ανάρτηση του Αντόνιο Σπαντάρο και τα σχόλια που παρατέθηκαν από τον χρήστη Vatican News, 4/11/2026 (Δείτε εδώ)

Associated Press (https://apnews.com/article/0cd13339b413d9fa01c9f1f05c721027)· 

NME, 5/12/2014 (https://www.nme.com/news/music/bob-dylan-29-1214323).

• Παιδική φωτογραφία — τεκμηρίωση OSV News
• Ντύλαν 1963 — φωτογραφία και τεκμηρίωση
• Παιδική φωτογραφία — αρχείο εικόνας
• Πηγή ελληνικής απόδοσης: οι εικόνες του δακτυλογράφου που δόθηκαν για το άρθρο (bomb1.jpeg και bomb2.jpeg).