Καθετί που κάνουμε είναι αποτέλεσμα παρακίνησης. Το ότι σηκωθήκατε σήμερα από το κρεβάτι, πήγατε τουαλέτα, εργαστήκατε, γευματίσατε, είδατε μία ταινία, επιλέξατε να ξαπλώσετε αντί να πάτε γυμναστήριο ή πήγατε γυμναστήριο αντί να ξαπλώσετε, το ότι διαβάσατε τα παιδιά σας και οτιδήποτε άλλο κάνετε στην καθημερινότητά σας είναι αποτέλεσμα και έκφραση κάποιων κινήτρων και του μηχανισμού παρακίνησης που έχετε. Εμείς οι άνθρωποι δεν κάνουμε πράγματα αν δεν έχουμε λόγο. Απλώς αλλάζει ο λόγος!

Τα κίνητρα απαντούν σε ανάγκες και εμείς οι άνθρωποι έχουμε αρκετές από αυτές (ακόμα και αν κάποιες θα ήταν ίσως σωστότερο να τις ονομάσουμε επιθυμίες παρά ανάγκες). Είναι σημαντικό να διακρίνουμε τα διαφορετικά είδη κινήτρων, διότι το κάθε κίνητρο έχει άλλο αντίκτυπο στην παρακίνησή μας και λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο.

Η πιο βασική διάκριση αν θέλουμε να καταλάβουμε και να αποκτήσουμε έλεγχο στην παρακίνησή μας (ή των συνεργατών ή των παιδιών μας) είναι αυτή ανάμεσα σε εσωτερικά και εξωτερικά κίνητρα. Η εσωτερική παρακίνηση είναι αυτή που μας ωθεί να κάνουμε κάτι για την πηγαία ικανοποίηση και ευχαρίστηση που αυτή η δραστηριότητα μας κάνει να νιώθουμε. Η εξωτερική παρακίνηση είναι αυτή που μας ωθεί να κάνουμε κάτι για τα αποτελέσματα αυτού, συνήθως τις ανταμοιβές οποιασδήποτε μορφής εκτός της ευχαρίστησης.

Γνωρίζουμε πως τα εσωτερικά κίνητρα είναι τα πιο αποτελεσματικά και ανθεκτικά στο χρόνο. Αν κάνουμε κάτι για την ευχαρίστηση που μας προσφέρει, αυτό μας τροφοδοτεί με όρεξη για δραστηριοποίηση και πάθος να προσπαθήσουμε. Λογικό είναι λοιπόν να αναρωτηθούμε πώς μπορούμε να ενισχύσουμε τα εσωτερικά κίνητρα είτε αυτό αφορά εμάς ή άλλους. Πέρα από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ατόμου – κάποιοι άνθρωποι έχουν μια έμφυτη τάση για δημιουργικότητα και κινητοποίηση και ο ψυχισμός τους τους προσφέρει απλόχερα στόχους που τα ενεργοποιούν–, υπάρχουν και άλλα στοιχεία μπορούν να μας βοηθήσουν. Οι άνθρωποι νιώθουμε καλύτερα με τον εαυτό μας όταν νιώθουμε πως τα καταφέρνουμε, όταν δεχόμαστε θετική ανατροφοδότηση (feedback), όταν οι συνεργάτες και οι άνθρωποι γύρω μας μας δείχνουν εμπιστοσύνη και μας επαινούν και μας ενθαρρύνουν με ειλικρινή τρόπο. Όλα τα παραπάνω ταΐζουν την αυτοεκτίμησή μας και μας κάνουν να βιώνουμε ευχαρίστηση και ικανοποίηση από την προσπάθειά μας, άρα να την αποζητάμε εκ νέου. Συνεπώς, αν θέλουμε να παρακινήσουμε άλλους, ας τους δώσουμε πεδίο ελευθερίας για δράση, θετικά σχόλια, ευκαιρία να νιώσουν αποδεκτοί και μέρος μιας ομάδας, και αν αυτοί δυσκολεύονται, ας σπάσουμε αυτό που τους αναθέτουμε σε πιο απλά μέρη ώστε να έχουν την ευκαιρία να ολοκληρώσουν κάτι και να βιώσουν την ικανοποίηση. Θα εκπλαγείτε με το πόσο σύντομα θα τους δείτε να παίρνουν πρωτοβουλίες και να έρχεται στην επιφάνεια ο μαχητής μέσα τους.

Τα εξωτερικά κίνητρα από την άλλη είναι σαν τη ζάχαρη. Μπορούν να μας δώσουν τις αυξημένες στροφές που θέλουμε στη μηχανή μας, αλλά μετά θα ατροφήσουν το εσωτερικό μας κίνητρο. Αν ένα παιδί αγαπά τη μουσική και μελετά κιθάρα, έχει ένα ισχυρό εσωτερικό κίνητρο που του δίνει την ώθηση να προσπαθεί και να βελτιώνεται. Πάρτε αυτό το παιδί και προσφέρετέ του χρήματα για τη μελέτη που κάνει. Σταδιακά είναι πολύ πιθανό να ατροφήσει το εσωτερικό του κίνητρο και να καταλήξει να μελετά μόνο για το χαρτζιλίκι. Και σύντομα η μελέτη του θα είναι λιγότερη από όσο ήταν πριν, όταν μελετούσε επειδή αποζητούσε τη μαγεία της μουσικής. Τα εξωτερικά κίνητρα δεν είναι τόσο ανθεκτικά στο χρόνο ούτε μας παρακινούν τόσο όσο τα εσωτερικά.

Όπως και όλα τα εργαλεία και οι κατακτήσεις της ανθρώπινης νόησης, έτσι και οι θεωρίες της παρακίνησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν δημιουργικά ή με λανθασμένο τρόπο. Μια επιχείρηση που δεν θέλει να ανεβάσει το κόστος μισθοδοσίας θα θεωρήσει πως, αφού τα εξωτερικά κίνητρα δεν είναι τόσο σημαντικά όσο τα εσωτερικά, δεν υπάρχει και κάποιος λόγος να αμείβει τους εργαζομένους της ικανοποιητικά. Ίσως βέβαια να αγνοήσει το ότι η αμοιβή, όπως και κάθε ανταμοιβή μπορεί κάλλιστα να αποτελεί εξαρχής εσωτερικό κίνητρο ή μέσο για την ικανοποίηση εσωτερικών κινήτρων. Σε αντίθεση με το παιδί που αγαπά τη μουσική και εκ των υστέρων του προσφέρουμε αμοιβές, ο εργαζόμενος βασίζει εξ αρχής την εργασία του στην προσδοκία της αμοιβής. Πάνω σε αυτό το θεμέλιο, μπορούμε να τον βοηθήσουμε να αναπτύξει το δυναμικό του ενισχύοντας περαιτέρω το εσωτερικό του κίνητρο, όπως αναφέραμε και παραπάνω. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου πως οι εργαζόμενοι μπορεί να βρουν κάποια άλλη επαγγελματική στέγη που να τους παρέχει ηθικές ανταμοιβές ΚΑΙ καλύτερες αποδοχές. Ή το ότι ένας εργαζόμενος που αμείβεται λιγότερο από όσο θεωρεί πως αξίζει θα συμπεράνει πως η προσφορά του δεν εκτιμάται, άρα μεταφράζει το εξωτερικό κίνητρο της αμοιβής σε μια ματαίωση του εσωτερικού του κινήτρου για αναγνώριση και ηθική επιβράβευση. Ας προσέχουμε λοιπόν στη μετάφραση. Δεν έχουν όλοι το ίδιο νοερό λεξικό στο μυαλό τους.
Παρότι η παρακίνηση είναι μια σύνθετη παράμετρος, εμείς καλύτερα να εστιάσουμε σε όσα μπορούμε να ελέγξουμε και επιπρόσθετα στα προαναφερθέντα ας κρατήσουμε κατά νου πως η παρακίνηση είναι και αυτή ένας νοητικός μυς που γυμνάζεται. Ειδικά όταν μας ενδιαφέρει να παρακινήσουμε τον εαυτό μας, είναι σημαντικό να μας μάθουμε καλύτερα. Η γνώση των αξιών μας και των βαθύτερων στόχων της ζωής μας θα μας βοηθήσει να θέσουμε τους στόχους εκείνους που θα είναι συνευθειακοί με τις αξίες μας και θα μας δίνουν το απαραίτητο καύσιμο. Αν δεν γνωρίζουμε το γιατί, δεν πρόκειται να έχουμε την όρεξη να κάνουμε το δρόμο.

Κλείνοντας, ίσως ως επίλογος να είναι χρήσιμο ένα ανέκδοτο που λένε οι ψυχολόγοι:

Πόσοι ψυχολόγοι χρειάζονται για να αλλάξουν μία λάμπα;

Η απάντηση είναι: Ένας. Αλλά η λάμπα πρέπει να θέλει να αλλάξει!

Ακόμα και για να δυναμώσω την παρακίνησή μου, χρειάζομαι κίνητρο!

Ποιος είναι ο Βαγγέλης Βερτόπουλος
Ο Βαγγέλης Κ. Βερτόπουλος είναι Ψυχολόγος/ Αθλητικός Ψυχολόγος/ Coach. Σπούδασε Marketing στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε σε πολυεθνικές εταιρείες όπως η Friesland (NOYNOY) και η Johnson n’ Johnson στους τομείς Sales, Sales Analysis και Category Management.

Στη συνέχεια σπούδασε Ψυχολογία στο London Metropolitan και έκανε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Βρετανικό OU και MSc στην Αθλητική Ψυχολογία στο Staffordshire University και στην Κλινική Ψυχοπαθολογία στο Αιγινήτειο. Εκπαιδεύτηκε στην Ψυχοθεραπεία με Γνωσιακές και Συμπεριφορικές προσεγγίσεις και στο Executive Coaching.

Διαβάστε το άρθρο του κ. Βερτόπουλου στο περιοδικό ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ "ΝΑΙ" σε ηλεκτρονική μορφή εδώ και παρακάτω