Η πατάτες κοντεύουν να συμπληρώσουν κι αυτές 200 χρόνια παρουσίας στην Ελλάδα και συνδέονται με διάφορους μύθους ως προς τον τρόπο που τις έφερε ο πρώτος κυβερνήτης της ελεύθερης χώρας και τον τρόπο που τις αποδέχτηκαν οι δύσπιστοι Έλληνες. Σημασία πάντως έχει πως πολύ σύντομα έγιναν απαραίτητες  στη διατροφή κάθε σπιτιού και βοήθησαν πολύ τον κόσμο να ζήσει, ειδικά στους μεγάλους πολέμους που κάθε παραγωγή είχε μειωθεί.

Στον πρώτο χειμώνα της Κατοχής, είχα ακούσει να λένε στο χωριό πως δεν έφαγαν τις πατάτες για να έχουν να φυτέψουν την άνοιξη και έτσι έκαναν. Φύτεψαν ότι χωράφι ήταν διαθέσιμο και μέσα στο δάσος ακόμη που δεν ήταν εύκολο να τις εντοπίσουν οι κατακτητές πατάτες και είχαν μάλιστα μια καλή παραγωγή ενώ άφησαν αρκετές στο χώμα για να έχουν και την επόμενη χρονιά. Με αυτές τις πατάτες σώθηκαν από την πείνα οι χωριανοί που ποτέ όσο θυμάμαι δεν έλειψαν από κανένα σπίτι και πολλές φορές μάλιστα, αυτές γίνονταν αντικείμενο ανταλλαγής με άλλα προϊόντα από τον κάμπο (σιτάρι, καλαμπόκι, καπνός) και αποτελούσαν μια πηγή εσόδων για όσους της καλλιεργούσαν. Το καλοκαίρι του 1968 που πήγα μαζί με τον πατέρα μου μια τέτοια περιοδεία με ένα αυτοκίνητο στα χωριά του κάμπου του Σπερχειού, θυμάμαι πως άλλαζε ένα κιλό πατάτες με τρία κιλά σιτάρι ή καλαμπόκι και τέσσερα κριθάρι.

Τι όμως αντικατέστησε στη διατροφή των Ελλήνων η πατάτα στους δύον τελευταίους αιώνες, δεν είναι εύκολο να καταλάβουμε. Στην περίπτωση μας βοηθάνε οι νοικοκυρές των περασμένων δεκαετιών που θεωρούσαν πολυτέλεια να μαγειρέψουν πατάτες έναντι των οσπρίων και η μέρα που έμπαιναν στο τραπέζι ήταν ξεχωριστή και ακόμη πιο ξεχωριστή αν αυτές συνόδευαν αρνάκι ή κατσικάκι στο φούρνο. Τα όσπρια αντικατέστησαν, τα οποία και αυτά ήταν λίγα και η νοστιμιά της σιγά – σιγά τα παραμέρισε. Έτσι βλέπουμε σήμερα στα χωριά όσοι κάνουν κήπους αποφεύγουν να φυτέψουν φασόλια ενώ από κανέναν δεν λείπουν οι πατάτες, έστω και δυο - τρία αυλάκια. Σε αυτό βοηθάει επίσης και η εντύπωση ότι οι πατάτες που εμπορεύονται τα μανάβικα είναι ποτισμένες με λιπάσματα και φυτοφάρμακα κι έτσι προσπαθούν με τις λίγες δικές τους να τις απολαύσουν. Γι’ αυτό βλέπουμε πολλούς που ασχολούνται με τους κήπους να βγάλουν ένα δυο τσουβάλια πατάτες χωρίς να τις ψεκάσουν ή να ποτίσουν με κανένα φάρμακο και λίπασμα.

Οι πατάτες στην Ελλάδα (και σε όλο τον κόσμο) μαγειρεύονται με δεκάδες τρόπους και συνοδεύουν θαυμάσια το κρέας και τα κοτόπουλα. Οι καλύτερες απ’ όλες, κατά τη γνώμη μου και πιστεύω πως θα συμφωνήσουν αρκετοί μαζί μου, είναι αυτές που ψήνονται στο καυτή στάχτη μαζί με τις φλούδες. Γνώμη μου πάλι είναι ότι ψήνεται στη στάχτη είναι το καλύτερο αρκεί αυτός που έχει στο νου του το ψήσιμο να διαθέτει την εμπειρία να τις βγάλει  την κατάλληλη στιγμή. Στη στάχτη λοιπόν είναι ο καλύτερος τρόπος να ψήνονται οι πατάτες και να τρώγονται με την ξεροψημένη φλούδα. Έτσι δεν θέλουν ούτε αλάτι, ούτε λάδι, ούτε τίποτα. Γεμίζουν το στόμα με όλες τις γεύσεις της γης και της φωτιάς. 

Οι πατάτες πάλι έφεραν την ανάγκη ένα σπίτι να έχει διαθέσιμο λάδι για το τηγάνισμά τους, πράγμα που στα ορεινά χωριά δεν ήταν εύκολο και δεν το σήκωνε ο προϋπολογισμός  των φτωχών νοικοκυριών. Όταν δεν υπήρχε λάδι, η νοικοκυρά κατέφευγε στο χοιρινό λίπος που ήταν δωρεάν αφού έβγαινε από το οικόσιτο γουρούνι. Έχω φάει πατάτες  τηγανισμένες σε τέτοιο λίπος και μπορώ να πω πως είχαν μια γεύση που δεν θα ξεχάσω ποτέ.

Αυτές που φύτεψα και μου κόστισαν μέχρι να τις βγάλω αν θυμάστε 5 ευρώ το κιλό, αν τις χαρακτήριζα ως τρούφες, θα τις αδικούσα. Είναι πραγματικές πατάτες, μπορούν να φαγωθούν και ωμές! Τέτοια γεύση έχουν και του χρόνου, δίνω σε όποιον θέλει ένα κομμάτι από το χωράφι κι ένα μερίδιο από το νερό της στέρνας να καλλιεργήσει τις δικές του με την μόνη προϋπόθεση να αφήσει τις μικρές μέσα στο χώμα να φυτρώσουν την επόμενη χρονιά.

Καλή αντάμωση του χρόνου στο χωράφι με τις πατάτες...

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω