Ασφάλιση Επαγγελματικής Ευθύνης στην Ελλάδα - Πρέπει να την κατανοήσουμε πρώτα

Από Γιώργο Κουτίνα (*)

Ασχολούμενος συστηματικά με το θέμα της Ασφάλισης Επαγγελματικής Ευθύνης η οποία αποτελεί στοιχείο εκσυγχρονισμού του κοινωνικού συστήματος, έχω καταλήξει σε συγκεκριμένα συμπεράσματα, τα οποία κρίνω σκόπιμο να τα εκθέσω για σχετική διαβούλευση.
Στο προηγούμενο σχετικό άρθρο μου επεσήμανα πως η αγορά δεν είναι ώριμη για συστηματική υιοθέτηση της ασφάλισης  επαγγελματικής ευθύνης, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πρακτική εμπειρία. Η συγκεκριμένη  ασφάλιση δεν είναι ένα προϊόν που μπορεί εύκολα να πωληθεί. Χρειάζεται αντικειμενική ενημέρωση πρώτα και προσπάθεια για να εμπεδωθεί στην πράξη,

Η Παροχή Υπηρεσιών συνεπάγεται ανάληψη ευθύνης

Η σύγχρονη οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες. Οι επαγγελματίες που τις παρέχουν δεν προσφέρουν ένα τυποποιημένο προϊόν το οποίο μπορεί εκ των προτέρων να ελεγχθεί προϊόν πριν αγοραστεί με κάποια εγγύηση. Προσφέρουν υπηρεσίες, που είναι ένα άυλο αγαθό συνδεόμενο με την έννοια της εμπιστοσύνης σε ότι αφορά τα αποτελέσματά της. Φυσικά, πάντα με το ενδεχόμενο να υπάρξει κάποια μελλοντική οικονομικής φύσεως ζημιά που να οφείλεται σε εξ αμελείας λάθος ή παράλειψη που μπορεί να έγινε κατά τη φάση παροχής της υπηρεσίας. Η παροχή υπηρεσιών συνδέεται καθαρά με :

• γνώση,

• εμπειρία,

• συμβουλή,

• επαγγελματική κρίση,

• σχεδιασμό,

• μελέτη

• αξιολόγηση,

• πιστοποίηση,

• διαμεσολάβηση,

• ή κάποια άλλη εξειδικευμένη υπηρεσία.

Ο Πελάτης ή Καταναλωτής, που αποδέχεται την υπηρεσία βασίζεται στην επαγγελματική κατάρτιση (γνώσεις, εμπειρία), στο ήθος και την επαγγελματική επάρκεια εκείνου που την παρέχει καθώς και στην επαγγελματική αξιοπιστία που εμπνέει.
Η σχέση αυτή, ιδιαίτερα όταν αποτυπώνεται σε κάποια έγγραφη συμφωνία ή λεπτομερή σύμβαση, δημιουργεί έναν ουσιαστικό επαγγελματικό κίνδυνο: ο Επαγγελματίας μπορεί να προκαλέσει οικονομική ή άλλη ζημία επειδή η υπηρεσία που παρείχε ήταν πλημμελής, εξαιτίας λάθους, αμέλειας ή παράλειψης. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της Επαγγελματικής Ευθύνης.

Από την παραδοσιακή νομική Ευθύνη στην εξειδικευμένη Επαγγελματική Ευθύνη

Θεμελιώδης αρχή του Αστικού Δικαίου σε μια ευνομούμενη κοινωνία, είναι η φράση που αναφέρει πως “όποιος από αμέλεια, λάθος ή παράλειψη ζημιώνει κάποιον, οφείλει να τον αποζημιώσει για τη ζημιά που του προκάλεσε”.
Το παραδοσιακό δίκαιο της αστικής ευθύνης, όπως αναφέρουν οι νομικοί, βασίζεται στην ύπαρξη παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς, ζημίας (άμεσης ή/και αποθετικής) καθώς και στην απόδειξη της μεταξύ τους αιτιώδους συνάφειας.
Ωστόσο, οι σύγχρονες εξελίξεις στον τομέα των επαγγελματικών υπηρεσιών δημιούργησαν την ανάγκη για ειδικότερη αντιμετώπιση των ζητημάτων ευθύνης. Ο λόγος είναι απλός:
- Ο Επαγγελματίας διαθέτει εξειδικευμένη γνώση, η οποία εξελίσσεται διαρκώς ενώ
- Ο αποδέκτης της υπηρεσίας, κατά κανόνα, δεν διαθέτει αντίστοιχη γνώση και δυνατότητα αξιολόγησης.
Υπάρχει, επομένως, μια ασυμμετρία πληροφόρησης και τεχνογνωσίας. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία του καταναλωτή στα πλαίσια  της παροχής υπηρεσιών, επιχειρεί να αντιμετωπίσει θεσμικά αυτή την ανισορροπία, ενισχύοντας την προστασία του καταναλωτή - αποδέκτη των υπηρεσιών. Η ενίσχυση αυτή τεκμηριώνεται στην πράξη με νομοσχέδια, προεδρικά διατάγματα, υπουργικές αποφάσεις, ερμηνευτικές εγκυκλίους ή και με νομολογίες. Σχετικά, αναφέρεται ο βασικός Νόμος 2251/1994 για την Προστασία του Καταναλωτή, όπου το άρθρο 8 αναφέρεται στην ευθύνη του παρέχοντα υπηρεσίες, όπου η ευθύνη γίνεται πιο αυστηρή στην πράξη και από “υποκειμενική” γίνεται  “αντικειμενική ή νόθος αντικειμενική”. 

Η ευρωπαϊκή θεσμική εξέλιξη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει σταδιακά ένα σημαντικό θεσμικό πλαίσιο για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και την προστασία των αποδεκτών τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η Οδηγία 2006/123/ΕΚ για τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά, και ειδικότερα το άρθρο 23, με τίτλο «Ασφάλιση επαγγελματικής ευθύνης και εγγυήσεις». Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να απαιτούν από παρόχους υπηρεσιών, των οποίων η δραστηριότητα δημιουργεί άμεσο και συγκεκριμένο κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια ή τη χρηματοοικονομική ασφάλεια του αποδέκτη ή τρίτου, να διαθέτουν κατάλληλη ασφάλιση επαγγελματικής ευθύνης ή ισοδύναμη εγγύηση. 
Η συγκεκριμένη ρύθμιση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς σε ένα οριζόντιο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο συνδέει ρητά την παροχή υπηρεσίας με τον επαγγελματικό κίνδυνο, την ευθύνη και την χρηματοοικονομική προστασία μέσω της ασφάλισης.
Χωρίς να δημιουργεί, βέβαια, ένα ενιαίο καθεστώς υποχρεωτικής ασφάλισης για όλα τα επαγγέλματα και όλα τα κράτη μέλη, αφήνει σημαντικό πεδίο εφαρμογής στις εθνικές νομοθεσίες και στα ειδικότερα καθεστώτα που διέπουν το κάθε επάγγελμα. 

Απαραίτητη η Ασφάλιση και στην Ελλάδα

Κατανοώντας ή προσεγγίζοντας τις ιδιαιτερότητες και τους κινδύνους που συνδέονται με την παροχή υπηρεσιών, η διεθνής πρακτική καθιέρωσε την ασφαλιστική κάλυψη της επαγγελματικής ευθύνης έτσι ώστε να διασφαλίζεται η προστασία του παρέχοντος υπηρεσίες αλλά και να αποζημιώνεται ο αντίστοιχος πελάτης - καταναλωτής ή Τρίτος ο οποίος έχει κάποιο νόμιμο συμφέρον.
Την ασφάλιση αυτή πρέπει υπεύθυνα και διεξοδικά να την υιοθετήσουμε και στη χώρα μας. Είμαστε μια πολιτισμένη χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οφείλουμε προσαρμοζόμαστε σε καταξιωμένες αρχές δικαίου και κοινωνικής προόδου.   

(*)  Είναι Μηχανικός ΕΜΠ & ENSPM Γαλλίας, Εμπειρογνώμων Ασφαλίσεων με εξειδίκευση στα θέματα αστικής ευθύνης, τεχνικών έργων & επαγγελματικών - επιχειρηματικών κινδύνων. Διετέλεσε, επί σειρά ετών, Εξουσιοδοτημένος Ανταποκριτής Lloyd’s ([email protected], www.gkoutinas.gr).