Η Ιστορία δεν εμφανίζεται πάντα με επετείους και στεφάνια. Μερικές φορές επιστρέφει αθόρυβα, μέσα από μια οθόνη. Οκτώ φωτογραφίες από την εκτέλεση των διακοσίων στην Καισαριανή βγήκαν σε διαδικτυακή δημοπρασία. Όχι σε μουσείο, όχι σε αρχείο αλλά σε πλειστηριασμό και μάλιστα διεθνή.

Κοιτάζοντάς τες, σκέφτηκα πως το παρελθόν δεν ζητά απλώς να το θυμόμαστε· ζητά να αποφασίσουμε τι κάνουμε με αυτό. Μια ημέρα πριν από μια άλλη επέτειο. Από έναν άλλο τόπο εκτέλεσης. Το Δομένικο Λάρισας.

Στις 16 Φεβρουαρίου 1943, μια ιταλική φάλαγγα της Μεραρχίας Πινερόλο συγκρούστηκε με αντάρτες του ΕΛΑΣ και εννέα Ιταλοί σκοτώθηκαν. Η απάντηση των ιταλών δεν στράφηκε εναντίον των ανταρτών αλλά κατά του χωριού.

Το Δομένικο περικυκλώθηκε. Οι άνδρες συνελήφθησαν και φορτώθηκαν σε καμιόνια. Στη διαδρομή κάποιοι σπρώχτηκαν κάτω από τα οχήματα, άλλοι πυροβολήθηκαν.Στη θέση Καυκάκι, στο 31ο χιλιόμετρο της παλαιάς εθνικής οδού Λάρισας–Κοζάνης έγινε η ομαδική εκτέλεση. Εκατόν δεκαοκτώ από το Δομένικο. Πέντε από το Δαμάσι. Δώδεκα από το Μεσοχώρι. Κι άλλοι στον δρόμο.
Συνολικά 194. Όλοι άμαχοι.

Η Ιστορία το καταγράφει. Ο τόπος το κρατά.

Όταν κοιτώ τη φωτογραφία από τη μεταφορά των οστών πίσω στο χωριό, δεν βλέπω μόνο μια τελετή. Βλέπω ανθρώπους που στέκονται γύρω από ένα κάρο και ξαναπαίρνουν πίσω τους νεκρούς τους. Έναν ιερέα, γυναίκες ντυμένες στα μαύρα, άνδρες σιωπηλούς. Εκείνη η σιωπή μοιάζει πιο δυνατή από κάθε αφήγηση. Σκέφτομαι πως η μνήμη δεν είναι αφηρημένη έννοια. Έχει βάρος. Μεταφέρεται. Ακουμπά στη γη.

Και ύστερα υπάρχει η πινακίδα στο Καυκάκι. «Στο σημείο αυτό εκτελέσθηκαν…». Λιτή. Χωρίς δραματουργία. Κάθε φορά που περνά κανείς από εκεί, ο δρόμος δεν είναι απλώς δρόμος. Είναι τόπος εκτέλεσης και μνήμης.

Ίσως τελικά αυτό να είναι που δεν μας αφήνει να ξεχάσουμε: όχι οι επέτειοι, αλλά οι τόποι. Όχι οι ημερομηνίες, αλλά τα σημεία πάνω στον χάρτη που αντιστέκονται στη λήθη. Κι όσο υπάρχουν τόποι που στέκουν, η Ιστορία δεν θα μας επιτρέπει την άνεση της λήθης.

Η μεταφορά των οστών στο Δομένικο. Η κοινότητα επιστρέφει τους νεκρούς της από τον τόπο της εκτέλεσης στο κοιμητήριο του χωριού.

Το Μνημείο στη θέση Καυκάκι. Στο σημείο όπου εκτελέστηκαν οι 194 άμαχοι στις 16 Φεβρουαρίου 1943 από τα ιταλικά στρατεύματα κατοχής.