Είναι ανησυχητικό πόσο γρήγορα και σε πόση έκταση διαδόθηκε αυτές τις ημέρες η fake είδηση ότι ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο κατασκεύασε κάπου στις ΗΠΑ νοσοκομείο για άστεγους. Μια ανάρτηση με άγνωστη πηγή προέλευσης στάθηκε αρκετή για να ακολουθήσει κατακλυσμός δημοσιεύσεων — άλλες πιστές στο αρχικό ψέμα, άλλες παραλλαγμένες, όλες όμως χρωματισμένες με τον καημό, τη συγκίνηση ή την πολιτική προτίμηση του καθενός. Για μία–δύο μέρες, ο Ντε Νίρο παρουσιάστηκε ως παγκόσμιο σύμβολο φιλανθρωπίας, σχεδόν ισάξιο με την «αγία» μητέρα Τερέζα.

Κανένας,  και μάλιστα μιλάμε για ανθρώπους που θεωρούν εαυτούς αρκούντως ενημερωμένους δεν αναρωτήθηκε γιατί η είδηση απουσίαζε από τα μεγάλα ΜΜΕ. Η «επιβεβαίωση» αναζητήθηκε στο προφίλ φίλων και γνωστών, όχι στη διασταύρωση. Ακόμη κι όσοι γνωρίζουν πώς παράγεται σήμερα το ψηφιακό περιεχόμενο μιας τέτοιας θελκτικής είδησης δεν μπήκαν στον κόπο να κάνουν έναν στοιχειώδη έλεγχο.

Το πιο αποκαλυπτικό, όμως, ήρθε κατόπιν. Όταν έγινε γνωστό ότι η είδηση ήταν προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, πολλοί από εκείνες κι εκείνους που τη διέδωσαν δεν μπήκαν καν στον κόπο να αποσύρουν τις αναρτήσεις τους. Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η αδιαφορία των χρηστών και των αναπαραγωγών, αλλά και το γεγονός ότι το ψηφιακό σύμπαν ανταμείβει με πλήθος διαδράσεων τη διάδοση του όποιου ψηφιακού σκουπιδιού. Το ίδιο δε φαινόμενο δυστυχώς συναντά κανείς και στους δεκάδες «ενημερωτικούς» ιστότοπους που αναπαράγουν ακρίτως ό,τι υπόσχεται επισκεψιμότητα. Δεν ερευνούν, δεν ελέγχουν, δεν γράφουν — απλώς αντιγράφουν. Δημιουργούν έτσι ένα πυκνό νέφος παραπληροφόρησης που βαφτίζεται ενημέρωση.

Όσοι δουλέψαμε στις εφημερίδες γνωρίζουμε πως κάτι τέτοιο παλαιότερα ήταν αδιανόητο να συμβεί. Μια ανεπιβεβαίωτη ή υποβολιμαία είδηση σήμαινε ανάληψη ευθυνών και ενδεχομένως καρατομήσεις γιατί υπήρχε ιεραρχία, διαμεσολάβηση και φυσικά υπογραφή. Ο δημοσιογράφος δεν ήταν διακινητής περιεχομένου, αλλά λειτουργούσε ως φίλτρο ανάμεσα στην πηγή της είδησης και του αναγνώστη.

Αν υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστούν τέτοια φαινόμενα, δεν είναι η επιστράτευση της ηθικολογία ούτε ο φόβος για την τεχνολογία. Είναι η επιστροφή στη διαμεσολάβηση των πραγματικών δημοσιογράφων και στην επιμονή των ανεξάρτητων εφημερίδων και βεβαίως των ιστοτόπων. Όχι ως νοσταλγία, αλλά ως αναγκαίος όρος για να μπορεί η αλήθεια να ξεχωρίζει από τον θόρυβο.

Ρόμπερτ Ντε Νίρο – Μητέρα Τερέζα: Δύο εικόνες, δύο μύθοι. Η δημόσια φήμη και η σιωπηλή πράξη — καμία τους αυτονόητα αθώα…