Η σημερινή ημέρα, αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, μας καλεί να σταθούμε για λίγο μπροστά σε μια από τις πιο φωτεινές μορφές της Εκκλησίας. Όχι μόνο για το κήρυγμά του, που παραμένει ακέραιο ύστερα από δεκαέξι αιώνες, αλλά και για την ανθρώπινη τόλμη του, εκείνη την άκαμπτη ευθύτητα απέναντι στην εξουσία και στις μικρότητες του κόσμου. Ο Χρυσόστομος δεν ήταν απλώς ένας δεινός ρήτορας· ήταν μια συνείδηση ανήσυχη, ένας άνθρωπος που μετέτρεπε τον λόγο σε πράξη και τη θεολογία σε καθημερινή στάση.

Γεννημένος στην Αντιόχεια, σε μια εποχή πολιτικών εντάσεων και κοινωνικών ανισοτήτων, ο Ιωάννης έμαθε από νωρίς τη δύναμη της παιδείας και της πειθαρχίας. Σπούδασε ρητορική κοντά στον Λιβάνιο, και θα μπορούσε να είχε ακολουθήσει μια λαμπρή κοσμική πορεία. Όμως επέλεξε την άσκηση και τη διακονία, τον δρόμο όπου η σιωπή γίνεται ρίζωμα της αλήθειας. Εκεί ωρίμασε η φωνή που αργότερα θα συγκλόνιζε πρωτεύουσες και παλάτια.

Ως Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως βρέθηκε στο κέντρο των πολιτικών στροβιλισμών της αυτοκρατορίας. Δεν δίστασε να στηλιτεύσει την αδικία και την αμετροέπεια των ισχυρών. Το κήρυγμά του ήταν κοφτερό, αλλά και βαθιά ποιμαντικό: καλούσε σε μετάνοια όχι με φόβο, αλλά με εμπιστοσύνη στη δυνατότητα της μεταμόρφωσης. Γι’ αυτό και πολεμήθηκε. Η εξορία του υπήρξε αποτέλεσμα όχι μιας θεολογικής διαφωνίας, αλλά της αλήθειας που δεν ήθελαν να ακούσουν.

Κι όμως, μέσα στην εξορία έγραψε τις πιο τρυφερές επιστολές του. Εκεί διακρίνεται η πραότητα του ανθρώπου που, παρά τις δοκιμασίες, παραμένει στραμμένος στο φως. Από εκεί και το περίφημο «Δόξα τῷ Θεῷ πάντων ἕνεκεν», που δεν είναι λόγος υποταγής, μα βαθιάς ελευθερίας.

Σημειώνουμε εδώ συνοπτικά ότι ο ιερός Χρυσόστομος κοιμήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου, όμως επειδή η ημέρα συμπίπτει με την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, η μνήμη του μετατέθηκε και τιμάται στις 13 Νοεμβρίου. Επιπλέον, η Εκκλησία τιμά: στις 15 Δεκεμβρίου τη χειροτονία του σε Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, στις 27 Ιανουαρίου την ανακομιδή των λειψάνων του, στις 30 Ιανουαρίου μαζί με τους δύο άλλους Ιεράρχες, και στις 26 Φεβρουαρίου τη χειροτονία του σε πρεσβύτερο.

Σήμερα, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας υπενθυμίζει ότι ο λόγος έχει ευθύνη· ότι η πίστη είναι τρόπος να στεκόμαστε στον κόσμο — με αλήθεια, με παρρησία και με καρδιά ανοιχτή στους ανθρώπους.

Απεικόνιση του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου σε ψηφιδωτό της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινούπολης