Το πότε ο άνθρωπος εκτίμησε το κλήμα που βγάζει σταφύλια, την άμπελο δηλαδή και την εξημέρωσε, προσπαθούμε να το μάθουμε μέσα από τη μυθολογία η οποία πολλά και θαυμαστά αναφέρει αλλά δεν δίνει μια συγκεκριμένη πληροφορία. Ούτε πότε, ούτε που έγινε αυτά αλλά εκείνο που έχει σημασία είναι ότι αυτό άλλαξε τη ζωή των ανθρώπων καθώς το κρασί έγινε απαραίτητο συμπλήρωμα στη διατροφή, πηγή ευωχίας, είδος εμπορίου και η απόκτησή του κάθε χρόνο απαιτούσε έναν ολόκληρο κύκλο εργασίας στα αμπέλια και φροντίδας στους χώρους που αποθηκεύονταν και ωρίμαζε. Η ιστορία βρίθει από αναφορές πάνω σε αυτό το πολύτιμο δώρο της γης στην ανθρωπότητα.

Και αυτό οφείλεται σε ένα κλήμα που ανάλογα με την φροντίδα και το μέρος που είναι φυτρωμένο αποδίδει. Κάποια όμως κλήματα εκτός από την καρποφορία παίζουν και ένα άλλο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων, κυρίως αυτών που κατοικούν γύρω από τη Μεσόγειο που θεωρείται και το λίκνο της αμπέλου. Αυτά είναι τα κλήματα που τα υποχρεώνουν να ανέβουν και να απλωθούν στις κρεβατίνες, ήτοι κατασκευές που στηρίζονται σε πασάλους.

Τούτο γίνεται κυρίως για να προστατευτούν αυτά από τα ζώα τα οποία μπορούν να βόσκουν κάτω από τις κρεβατίνες και να κερδηθεί έτσι χώρος σε κάποιο χωράφι αλλά όταν αυτές βρίσκονται σε αυλές σπιτιών παίζουν το ρόλο της προφύλαξης από τον ήλιο και την δημιουργία ενός δροσερού χώρου που είναι απαραίτητος στη διάρκεια του καλοκαιριού.

Οι κρεβατίνες αποτελούν μια μεγάλη ανακάλυψη του ανθρώπου και μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες συμπλήρωναν το σύμπαν κάθε αγροτικού σπιτιού ενώ τον ίδιο ρόλο έπαιζαν και στις πόλεις. Σε κάποιες γειτονιές, όπως στον Κολωνό, που επιζούν ακόμη πολλά παλιά σπίτια που έχουν αυλές οι περισσότερες σκεπάζονται από κρεβατίνες με κλήματα τα οποία, παρά τις ασφυκτικές συνθήκες που αντιμετωπίζουν επιμένουν ακόμη και να καρπίζουν. Στα χωριά οι άνθρωποι ανέβαζαν στις κρεβατίνες κυρίως κλήματα που έβγαζαν τοπικές ποικιλίες με επιτραπέζια σταφύλια ενώ στα μέρη της Άρτας και των Τζουμέρκων επικρατούσε η ποικιλία ζαμπέλα ή φράουλες που βγάζουν εξαιρετικό τσίπουρο. Έτσι κατάφερναν να έχουν και σκιά και παραγωγή.

Κάτω από την κρεβατίνα που σκέπαζε την αυλή κυλούσε η ζωή της οικογένειας όλο το καλοκαίρι, εκεί κάτω από τη δροσιά των φύλλων έπαιρναν τον πρωϊνό καφέ τους, εκεί έτρωγαν το μεσημέρι και το βράδυ κάθονταν να ξεκουραστούν από τον κάματο της ημέρας και να δροσιστούν μαζί με παρέα πολλές φορές τους γείτονες. Πολλοί μάλιστα έβγαζαν και κρεβάτια και κοιμόντουσαν τη νύχτα απολαμβάνοντας το βραδινό αεράκι και τους ήχους της νύχτας. Κρεβατίνες επίσης φρόντιζαν να έχουν και τα μαγαζιά, τα καφεπαντοπωλεία εκείνης της εποχής για να προσελκύουν πελάτες και τα μεσημέρια.   

Φεύγοντας οι παλιά γενιά που τίμησε από του μέσο του περασμένου αιώνα την Ελλάδα όσο καμιά άλλη και αφήνοντας τα πατρικά σπίτια στους απογόνους οι κρεβατίνες δεν ευτύχησαν είτε γιατί δεν ταίριαζαν με τις αντιλήψεις των νέων νοικοκυραίων ή δεν προβλέφθηκε καμιά φροντίδα γι’ αυτές στις ανακαινίσεις των σπιτιών. Όσο για τα νέα σπίτια που χτίστηκαν στα χωριά, σχεδόν κανένα δεν συνοδεύεται από κρεβατίνα με κλήματα γιατί αυτοί που θα κατοικήσουν εκεί δεν έχουν την ανάγκη τους είτε γιατί δεν τον προέβλεψε ο αρχιτέκτονας. Αντιθέτως, πολλά σπίτια έχουν κρεβατίνες (πέργκολες) που πάνω τους απλώνονται διάφορα εξωτικά φυτά, όπως εξάλλου και στους κήπους που τα περιβάλλουν.

Έτσι σπάνια πια βλέπουμε στην ύπαιθρο ή και στην πόλη ακόμη κρεβατίνες καθώς με τις αλλαγές που έγιναν στην κοινωνία ο ρόλος τους έπαψε να υπάρχει και η ανάγκη που κάλυπταν εξυπηρετείται πλέον με άλλες κατασκευές και τεχνικές καινοτομίες για δροσιά και σκιά. Μια ακόμη εικόνα της ελληνικής ζωής περνάει στο παρελθόν…

ΥΓ. Η κρεβατίνα και η αυλή από σπίτι στο χωριό Βελαώρα Ευρυτανίας είναι από φωτογραφία το εξαίρετου φωτογράφου Μάνου Γαμπιεράκη που βρέθηκε εκεί αυτές τις ημέρες.