Ο ρυθμός παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης αποδυναμώθηκε το πρώτο εξάμηνο του 2019, αντανακλώντας την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας τόσο στις προηγμένες όσο και στις αναδυόμενες οικονομίες, σύμφωνα με το Οικονομικό Δελτίο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Η εξέλιξη αυτή συνάδει με δείκτες βάσει ερευνών, οι οποίοι υποδηλώνουν ότι η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα παρουσιάζει υποτονικότητα. Ο ρυθμός παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης προβλέπεται να επιβραδυνθεί εφέτος υπό συνθήκες ασθενούς παγκόσμιας μεταποιητικής δραστηριότητας, εξαιτίας της υποχώρησης των παγκόσμιων επενδύσεων και της αυξανόμενης πολιτικής αβεβαιότητας και αβεβαιότητας ως προς την πολιτική που θα ασκηθεί λόγω του Brexit και της νέας όξυνσης των εμπορικών εντάσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Όσον αφορά το μέλλον, ο ρυθμός παγκόσμιας ανάπτυξης προβλέπεται να ανακάμψει σταδιακά μεσοπρόθεσμα, αλλά να παραμείνει κάτω από τον μακροχρόνιο μέσο όρο του. Το διεθνές εμπόριο αναμένεται να καταγράψει περαιτέρω σημαντική εξασθένηση εφέτος, αλλά να ανακάμψει μεσοπρόθεσμα, παραμένοντας όμως πιο υποτονικό από την οικονομική δραστηριότητα. Οι παγκόσμιες πληθωριστικές πιέσεις εκτιμάται ότι θα παραμείνουν συγκρατημένες, ενώ έχουν ενισχυθεί οι καθοδικοί κίνδυνοι για τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας.

Σύμφωνα με το Δελτίο της ΕΚΤ, τα μακροπρόθεσμα επιτόκια μηδενικού κινδύνου παγκοσμίως μειώθηκαν μετά τη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου τον Ιούνιο του 2019, εν μέσω προσδοκιών της αγοράς για συνεχιζόμενη διευκολυντική κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής και αναζωπύρωσης της αβεβαιότητας για το παγκόσμιο εμπόριο. Η μείωση των επιτοκίων μηδενικού κινδύνου στήριξε τις τιμές των μετοχών και των εταιρικών ομολόγων της ζώνης του ευρώ. Παράλληλα, οι προσδοκίες για τα επιχειρηματικά κέρδη υποχώρησαν κάπως, λόγω των επίμονων αμφιβολιών για τις παγκόσμιες μακροοικονομικές προοπτικές. Η καμπύλη των προθεσμιακών επιτοκίων EONIA μετατοπίστηκε προς τα κάτω. Στις αγορές συναλλάγματος, το ευρώ παρέμεινε γενικώς αμετάβλητο σε όρους σταθμισμένης ως προς το εξωτερικό εμπόριο ισοτιμίας.

Το πραγματικό ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ αυξήθηκε κατά 0,2%, σε τριμηνιαία βάση, το β΄ τρίμηνο του 2019, έπειτα από άνοδο κατά 0,4% το προηγούμενο τρίμηνο. Τα εισερχόμενα οικονομικά στοιχεία και οι πληροφορίες που προέρχονται από έρευνες εξακολουθούν να δείχνουν συγκρατημένη αλλά θετική ανάπτυξη το γ΄ τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Αυτή η επιβράδυνση της ανάπτυξης αντανακλά κυρίως την επικρατούσα υποτονικότητα του διεθνούς εμπορίου σε ένα περιβάλλον παρατεταμένων παγκόσμιων αβεβαιοτήτων, που επηρεάζουν ιδίως τον μεταποιητικό τομέα της ζώνης του ευρώ. Ταυτόχρονα, οι τομείς των υπηρεσιών και των κατασκευών παρουσιάζουν συνεχιζόμενη ανθεκτικότητα και η μεγέθυνση στη ζώνη του ευρώ στηρίζεται επίσης από τις ευνοϊκές συνθήκες χρηματοδότησης, την περαιτέρω άνοδο της απασχόλησης και την αύξηση των μισθών, την ελαφρώς επεκτατική κατεύθυνση της δημοσιονομικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ και τη συνεχιζόμενη – αν και κάπως βραδύτερη – ενίσχυση της παγκόσμιας δραστηριότητας.

Η αξιολόγηση αυτή αντανακλάται σε γενικές γραμμές στις μακροοικονομικές προβολές των εμπειρογνωμόνων της ΕΚΤ για τη ζώνη του ευρώ του Σεπτεμβρίου 2019. Σύμφωνα με αυτές, προβλέπεται αύξηση του ετήσιου πραγματικού ΑΕΠ κατά 1,1% το 2019, 1,2% το 2020 και 1,4% το 2021. Σε σύγκριση με τις μακροοικονομικές προβολές των εμπειρογνωμόνων του Ευρωσυστήματος του Ιουνίου 2019, οι προοπτικές για την αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω για το 2019 και το 2020. Οι κίνδυνοι που περιβάλλουν τις προοπτικές για την ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ παραμένουν καθοδικοί, κυρίως λόγω της παρατεταμένης αβεβαιότητας που σχετίζεται με γεωπολιτικούς παράγοντες, με την αυξανόμενη απειλή του προστατευτισμού και με ευπάθειες σε αναδυόμενες αγορές.

Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση (flash estimate) της Eurostat, ο ετήσιος πληθωρισμός (βάσει του ΕνΔΤΚ) στη ζώνη του ευρώ ήταν 1,0% τον Αύγουστο του 2019, αμετάβλητος από τον Ιούλιο. Ο χαμηλότερος πληθωρισμός των τιμών της ενέργειας αντισταθμίστηκε από τον υψηλότερο πληθωρισμό των τιμών των ειδών διατροφής, ενώ ο πληθωρισμός (βάσει του ΕνΔΤΚ) χωρίς τις τιμές των ειδών διατροφής και της ενέργειας παρέμεινε αμετάβλητος. Με βάση τις ισχύουσες τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης επί του πετρελαίου, ο μετρούμενος πληθωρισμός είναι πιθανόν να μειωθεί το επόμενο διάστημα και να αυξηθεί ξανά προς το τέλος του έτους. Οι δείκτες του υποκείμενου πληθωρισμού παραμένουν σε γενικές γραμμές συγκρατημένοι και οι δείκτες των προσδοκιών για τον πληθωρισμό βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα. Ενώ οι πιέσεις στο κόστος εργασίας ενισχύθηκαν και διευρύνθηκαν υπό συνθήκες υψηλού βαθμού χρησιμοποίησης του παραγωγικού δυναμικού και αυξανόμενης στενότητας στις αγορές εργασίας, η μετακύλισή τους στον πληθωρισμό χρειάζεται περισσότερο χρόνο από ό,τι αναμενόταν προηγουμένως. Μεσοπρόθεσμα, ο υποκείμενος πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί, υποστηριζόμενος από τα μέτρα νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, τη συνεχιζόμενη οικονομική μεγέθυνση και τη σθεναρή αύξηση των μισθών.

Η αξιολόγηση αυτή αντανακλάται σε γενικές γραμμές και στις μακροοικονομικές προβολές των εμπειρογνωμόνων της ΕΚΤ για τη ζώνη του ευρώ του Σεπτεμβρίου 2019, σύμφωνα με τις οποίες ο ετήσιος πληθωρισμός (βάσει του ΕνΔΤΚ) θα διαμορφωθεί σε 1,2% το 2019, 1,0% το 2020 και 1,5% το 2021. Σε σύγκριση με τις μακροοικονομικές προβολές των εμπειρογνωμόνων του Ευρωσυστήματος του Ιουνίου 2019, οι προοπτικές όσον αφορά τον πληθωρισμό (βάσει του ΕνΔΤΚ) έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω σε όλη τη διάρκεια του χρονικού ορίζοντα προβολής, αντανακλώντας τις χαμηλότερες τιμές της ενέργειας και το υποτονικότερο περιβάλλον για την ανάπτυξη. Ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού βάσει του ΕνΔΤΚ χωρίς τις τιμές της ενέργειας και των ειδών διατροφής προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί σε 1,1% το 2019, 1,2% το 2020 και 1,5% το 2021.

Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του χρήματος με την ευρεία έννοια επιταχύνθηκε έντονα τον Ιούλιο του 2019, ενώ τα δάνεια προς τον ιδιωτικό τομέα παρέμειναν γενικώς αμετάβλητα. Ο ρυθμός αύξησης της ποσότητας χρήματος με την ευρεία έννοια (M3) διαμορφώθηκε σε 5,2% τον Ιούλιο του 2019, έναντι 4,5% τον Ιούνιο. Οι αμείωτοι ρυθμοί αύξησης της ποσότητας χρήματος με την ευρεία έννοια αντανακλούν τη συνεχιζόμενη δημιουργία τραπεζικών πιστώσεων προς τον ιδιωτικό τομέα και το χαμηλό κόστος ευκαιρίας διακράτησης μέσων που περιλαμβάνονται στο Μ3. Επίσης, ο ρυθμός αύξησης του Μ3 παρέμεινε ανθεκτικός παρά τη σταδιακή εξάλειψη της μηχανικής συμβολής των αγορών μέσω του προγράμματος αγοράς στοιχείων ενεργητικού (APP) και την εξασθένηση της δυναμικής της οικονομικής ανάπτυξης. Παράλληλα, οι ευνοϊκές συνθήκες άντλησης ρευστότητας εκ μέρους των τραπεζών και χορήγησης τραπεζικών δανείων εξακολούθησαν να στηρίζουν τις δανειακές ροές και, συνεπώς, την οικονομική ανάπτυξη. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των δανείων προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις παρέμεινε αμετάβλητος σε 3,9% τον Ιούλιο του 2019. Τα μέτρα νομισματικής πολιτικής που αποφάσισε το Διοικητικό Συμβούλιο, συμπεριλαμβανομένων των πιο διευκολυντικών όρων της νέας σειράς τριμηνιαίων στοχευμένων πράξεων πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης (ΣΠΠΜΑ ΙΙΙ), θα συμβάλουν στη διαφύλαξη των ευνοϊκών όρων τραπεζικών χορηγήσεων και θα συνεχίσουν να στηρίζουν την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Συνολικά, η κατεύθυνση της δημοσιονομικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ προβλέπεται να είναι ελαφρώς επεκτατική, παρέχοντας έτσι κάποια στήριξη στην οικονομική δραστηριότητα. Κατά τα επόμενα δύο έτη, η κατεύθυνση της δημοσιονομικής πολιτικής θα εξακολουθήσει να είναι ελαφρώς επεκτατική, κυρίως λόγω των περαιτέρω περικοπών των άμεσων φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης στις περισσότερες από τις μεγαλύτερες χώρες της ζώνης του ευρώ. Λόγω της εξασθένησης των οικονομικών προοπτικών και των συνεχιζόμενων έντονων καθοδικών κινδύνων, οι κυβερνήσεις που διαθέτουν δημοσιονομικά περιθώρια θα πρέπει δράσουν έγκαιρα και αποτελεσματικά. Σε χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, οι κυβερνήσεις πρέπει να επιδιώξουν την άσκηση συνετών πολιτικών που θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για την ελεύθερη λειτουργία των αυτόματων σταθεροποιητών.

Αποφάσεις νομισματικής πολιτικής

Βασιζόμενο στην τακτική οικονομική και νομισματική ανάλυση, το Διοικητικό Συμβούλιο έλαβε τις ακόλουθες αποφάσεις:

• Πρώτον, το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων μειώθηκε κατά 10 μονάδες βάσης σε -0,50%. Το επιτόκιο των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης και το επιτόκιο της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης παρέμειναν αμετάβλητα στα σημερινά τους επίπεδα, δηλ. στο 0,00% και το 0,25% αντιστοίχως. Το Διοικητικό Συμβούλιο αναμένει τώρα ότι τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ θα παραμείνουν στα σημερινά τους ή σε χαμηλότερα επίπεδα έως ότου διαπιστώσει ότι οι προοπτικές για τον πληθωρισμό συγκλίνουν σθεναρά προς επίπεδο πλησίον, σε επαρκή βαθμό, αλλά κάτω του 2%, εντός του χρονικού ορίζοντα προβολής που εξετάζει και ότι αυτή η σύγκλιση αντανακλάται κατά τρόπο συνεπή στη δυναμική του υποκείμενου πληθωρισμού.
• Δεύτερον, θα ξεκινήσει εκ νέου η διενέργεια καθαρών αγορών στο πλαίσιο του προγράμματός του για την αγορά στοιχείων ενεργητικού (asset purchase programme - APP) με ύψος 20 δισεκ. ευρώ μηνιαίως από την 1η Νοεμβρίου. Το Διοικητικό Συμβούλιο αναμένει ότι οι εν λόγω αγορές θα διενεργούνται για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται αναγκαίο προκειμένου να ενισχυθεί η διευκολυντική επίδραση των επιτοκίων πολιτικής της ΕΚΤ και ότι θα λήξουν λίγο πριν αρχίσει να αυξάνει τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ.
• Τρίτον, οι επανεπενδύσεις των ποσών κεφαλαίου από την εξόφληση τίτλων αποκτηθέντων στο πλαίσιο του προγράμματος APP κατά τη λήξη τους πρόκειται να συνεχιστούν στο ακέραιο για παρατεταμένη χρονική περίοδο μετά την ημερομηνία κατά την οποία το Διοικητικό Συμβούλιο θα αρχίσει να αυξάνει τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ και πάντως για όσο χρονικό διάστημα χρειαστεί για τη διατήρηση των ευνοϊκών συνθηκών ρευστότητας και της ιδιαίτερα διευκολυντικής κατεύθυνσης της νομισματικής πολιτικής.
• Τέταρτον, το Διοικητικό Συμβούλιο αποφάσισε να μεταβάλει τους όρους διενέργειας των ΣΠΠΜΑ ΙΙΙ προκειμένου να διατηρηθούν οι ευνοϊκές συνθήκες τραπεζικών χορηγήσεων, να διασφαλιστεί η ομαλή μετάδοση της νομισματικής πολιτικής και να στηριχθεί περαιτέρω η διευκολυντική κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής. Το επιτόκιο κάθε πράξης θα οριστεί τώρα στο επίπεδο του μέσου επιτοκίου που εφαρμόζεται στις πράξεις κύριας αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος καθ’ όλη τη διάρκεια της αντίστοιχης ΣΠΠΜΑ. Για τράπεζες των οποίων οι αποδεκτές καθαρές χορηγήσεις υπερβαίνουν ένα επίπεδο αναφοράς, το επιτόκιο που θα εφαρμόζεται στις ΣΠΠΜΑ ΙΙΙ θα είναι χαμηλότερο, μπορεί μάλιστα να είναι εξίσου χαμηλό με το μέσο επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, όπως θα διαμορφωθεί κατά τη διάρκεια της πράξης. Η διάρκεια των πράξεων θα παραταθεί από δύο σε τρία έτη.
• Πέμπτον, προκειμένου να στηριχθεί η μετάδοση της νομισματικής πολιτικής μέσω των τραπεζών, το Διοικητικό Συμβούλιο αποφάσισε να θεσπίσει σύστημα δύο βαθμίδων για τον εκτοκισμό των αποθεματικών, στο πλαίσιο του οποίου μέρος της πλεονάζουσας ρευστότητας που διακρατούν οι τράπεζες θα εξαιρείται από το αρνητικό επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το Διοικητικό Συμβούλιο έλαβε αυτές τις αποφάσεις λόγω της συνεχιζόμενης υστέρησης του πληθωρισμού σε σχέση με την επιδίωξή του. Με την ολοκληρωμένη δέσμη αποφάσεων νομισματικής πολιτικής, η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι παρέχει σημαντική στήριξη από πλευράς νομισματικής πολιτικής προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες θα παραμείνουν πολύ ευνοϊκές, στηρίζοντας τη μεγέθυνση στη ζώνη του ευρώ, τη συνεχιζόμενη συσσώρευση εγχώριων πιέσεων στις τιμές και, επομένως, τη διαρκή σύγκλιση του πληθωρισμού προς τον μεσοπρόθεσμο στόχο του Διοικητικού Συμβουλίου για τον πληθωρισμό. Το Διοικητικό Συμβούλιο επανέλαβε την ανάγκη για μια ιδιαίτερα διευκολυντική κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής για παρατεταμένη χρονική περίοδο. Όσον αφορά τις μελλοντικές εξελίξεις, παραμένει έτοιμο να προσαρμόσει καταλλήλως όλα τα μέσα που διαθέτει προκειμένου να διασφαλίσει ότι ο πληθωρισμός θα κινηθεί προς επίπεδα συμβατά με την επιδίωξή του κατά τρόπο διαρκή, σύμφωνα με τη δέσμευσή του για συμμετρία.

Διαβάστε εδώ το Οικονομικό Δελτίο της ΕΚΤ.