Ο κ. Πλούταρχος Σακελλάρης, Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, μιλώντας στο συνέδριο του Economist "14th Roundatble with the Government of Greece", αναφέρθηκε διεξοδικά στη χρηματοδότηση ενεργειακών έργων και τις προκλήσεις του μέλλοντος αναλύοντας διεξοδικά τα θέματα αυτά.

Ακολουθεί η ομιλία του κ. Σακελλάρη

Κυρίες και Κύριοι, καλή σας ημέρα, 

Ακούσαμε σήμερα συχνές αναφορές στην παγκόσμια ανάκαμψη, τη σταθερότητα και ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη.  Θεωρώ ότι είναι ιδιαιτέρως συναφής η αναφορά στις ενεργειακές προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας, δεδομένου ότι η ενέργεια αποτελεί καταλύτη για την οικονομική ανάκαμψη, και ιδιαίτερα για την Ελλάδα.

Οι προκλήσεις αυτές προέρχονται κυρίως από τρία μέτωπα. Καταρχάς, υπάρχει επείγουσα ανάγκη να επισπευθεί άμεσα η ριζική μετάβαση σε ένα αποδοτικό και ασφαλές σύστημα ενεργειακού εφοδιασμού με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Ο ενεργειακός τομέας ευθύνεται για το 85% των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα που προκαλούν υπερθέρμανση του πλανήτη. Κατά συνέπεια, ο τρόπος με τον οποίο παράγουμε και καταναλώνουμε ενέργεια στις πόλεις, στις βιομηχανίες, στα νοικοκυριά μας και, το σημαντικότερο, στις μεταφορές μας, είναι καθοριστικής σημασίας για τη μείωση των εκπομπών, στο πλαίσιο του παγκόσμιου αγώνα κατά της αλλαγής του κλίματος.

Το δεύτερο κρίσιμο ζήτημα είναι οι αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Το πετρέλαιο και το αέριο θα παραμείνουν οι κύριες πηγές ενέργειας για τις ερχόμενες δεκαετίες. Παράλληλα, η γεωγραφική αναντιστοιχία μεταξύ χωρών-παραγωγών και χωρών-καταναλωτών αυξάνει ανησυχητικά την εξάρτηση των τελευταίων από τις εισαγωγές ενέργειας.  Η αντιστοιχία αυτή αυξάνει επίσης και τις ανησυχίες σχετικά με τη σταθερότητα, το κόστος και την υλική υποδομή του ενεργειακού εφοδιασμού.  Αυτοί οι δύο παράγοντες επηρεάζουν σημαντικά την ανταγωνιστικότητα, λόγω της αστάθειας και του αυξημένου κόστους εισροών που μπορούν να προκαλέσουν..

Οι προκλήσεις για την ενεργειακή πολιτική είναι ιδιαίτερα πολύπλοκες και πολυδιάστατες.  Ως εκ τούτου, η αντιμετώπισή τους αφορά μεγάλο αριθμό τομέων δραστηριότητας, οι οποίοι θα υποστούν ταχεία μεταμόρφωση κατά τις επόμενες δύο δεκαετίες.

Στο μέλλον, θα εξακολουθήσει να απαιτείται ένα ισορροπημένο μείγμα τεχνολογιών παραγωγής, αλλά είναι απαραίτητο να υπάρξει σημαντική τεχνολογική μεταστροφή.  Συγκεκριμένα, θα πρέπει να αυξηθεί σημαντικά η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ηλιακή, αιολική, υδροηλεκτρική, γεωθερμική ενέργεια, ενέργεια από βιομάζα κ.λπ.),·

Επίσης

• θα σημειωθούν τεράστιες βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση,
• θα αυξηθεί η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας (συμπεριλαμβανομένων των αγωγών και των εγκαταστάσεων διύλισης και αποθήκευσης φυσικού αερίου και πετρελαίου) με παράλληλη μείωση των εκπομπών τους μέσω της δέσμευσης και της αποθήκευσης άνθρακα,
• θα επεκταθεί η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας και, το σημαντικότερο,
• οι εξελίξεις αυτές θα συνοδευθούν από περισσότερο διασυνδεδεμένα δίκτυα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και από ένα όλο και πιο ευφυές ηλεκτρικό δίκτυο ικανό να απορροφά τις διαλείψεις στην παροχή ενέργειας από ανανεώσιμες και αποκεντρωμένες πηγές.

Απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, τη στροφή της ενεργειακής μας παραγωγής προς πηγές με χαμηλές εκπομπές άνθρακα και την αποδοτικότερη αξιοποίηση των πηγών ενέργειας.  Αυτές οι επενδυτικές ανάγκες θέτουν σημαντικές προκλήσεις και στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Οι αριθμοί θα έλεγα ότι προκαλούν δέος. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι, για να σταθεροποιηθεί η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα στα 450 μέρη ανά εκατομμύριο ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα, θα απαιτηθούν κατά την περίοδο 2010 έως 2030 επενδύσεις ύψους 26,4 τρισεκατομμυρίων ευρώ σε παγκόσμια κλίμακα. Τα 3,8 τρισεκατομμύρια ευρώ θα επενδυθούν εντός της ΕΕ.

Περί τα 1,3 τρισεκατομμύρια ευρώ (34%) θα επενδυθούν σε τεχνολογίες ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα (77% ανανεώσιμες πηγές, 16% πυρηνική ενέργεια, 7% δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα).  Σκοπός είναι η επίτευξη των στόχων 20-20-20 της ΕΕ για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή.

Αυτό σημαίνει ενεργειακές επενδύσεις ύψους περίπου 180 δισ. ευρώ ετησίως, εκ των οποίων 65 δισ. ευρώ κατά μέσο όρο θα διατίθεται για τεχνολογίες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.

Ωστόσο, η μείωση της προσφοράς πιστώσεων και η οικονομική ύφεση έχουν αλλάξει δραματικά το τοπίο όσον αφορά τη χρηματοδότηση αυτών των ενεργειακών επενδύσεων.

Οι ενεργειακές επενδύσεις έχουν επηρεαστεί από την κρίση με τρεις, κυρίως, τρόπους:
1.    Δυσχερέστεροι όροι δανεισμού:  Για τις επιχειρήσεις ενέργειας η εξασφάλιση χρηματοδότησης, τόσο για τις τρέχουσες δραστηριότητές τους όσο και για νέα έργα, είναι πολύ δυσκολότερη από ό,τι στο παρελθόν. Το δανειοληπτικό και χρηματοπιστωτικό περιβάλλον, παρόλο που έχει βελτιωθεί ελαφρώς συγκριτικά με το προηγούμενο έτος, παραμένει εύθραυστο και δυσχερές. Επιπλέον, η πτώση των τιμών των ορυκτών καυσίμων, που συντελεί στην κατακόρυφη πτώση των τιμών των μετοχών, προκάλεσε άνοδο των συντελεστών μόχλευσης και υποχρέωσε επιχειρήσεις να μειώσουν το απόλυτο ύψος του χρέους τους.  Το αποτέλεσμα είναι η σημαντική αύξηση του κόστους των κεφαλαίων, παρά το ιστορικό χαμηλό στα επιτόκια δανεισμού των κεντρικών τραπεζών.
2.    Μειωμένη ζήτηση για ενέργεια.  Για πρώτη φορά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και λόγω της οικονομικής επιβράδυνσης μειώθηκε η ζήτηση για ενέργεια, μειώνοντας την επιθυμία αλλά και την ανάγκη των προμηθευτών ενέργειας για επενδύσεις σε νέο δυναμικό.  Ειδικότερα όσον αφορά τον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, οι περισσότερες επιχειρήσεις έχουν αναγγείλει περικοπές των επενδυτικών δαπανών τους, καθώς και καθυστερήσεις και ακυρώσεις έργων, κυρίως λόγω της μείωσης των τιμών και των ταμειακών ροών. Υπάρχει δε ακόμη τεράστια αβεβαιότητα σχετικά με τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές παγκοσμίως, καθώς αποκαλύπτονται σταδιακά οι συνέπειες της μείωσης της προσφοράς πιστώσεων και οι πλήρεις επιπτώσεις της οικονομικής κάμψης.
3.    Πτώση της τιμής ορυκτών καυσίμων.   Οι ενεργειακές επενδύσεις αποφέρουν σήμερα μικρότερη κερδοφορία, λόγω της πτώσης των τιμών των ορυκτών καυσίμων. Η μείωση των τιμών έχει επίσης λειτουργήσει ως οικονομικό αντικίνητρο σε βάρος της παραγωγής ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα από ανανεώσιμες πηγές και της πυρηνικής ενέργειας, τομείς που έχουν πληγεί σοβαρά.

Ωστόσο, πρέπει να πω ότι η εκτίμηση της καλής ποιότητας ενέργειας, και ειδικότερα η ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, παραμένει μεγάλη. Ήδη, παρατηρείται μια τάση ανάκαμψης στις επενδύσεις για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το σπουδαιότερο, και όχι άμεσα προφανές, δίδαγμα που έχουμε αποκομίσει από πρόσφατες συναλλαγές είναι ότι το πιο σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη χρηματοδοτικής συμφωνίας δεν είναι τόσο η ανάλυση των κινδύνων ή η ικανότητα δόμησης της χρηματοδότησης (παρόλο που και αυτά απαιτούνται προφανώς), αλλά η διαχείριση των έργων και ο συντονισμός.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει συνεισφέρει πολύ σημαντικά σε ενεργειακές επενδύσεις κατά τα τελευταία χρόνια και θα εξακολουθήσει να το πράττει στο μέλλον.  

Από το 2006, η χορήγηση χρηματοδοτήσεων στον τομέα της ενέργειας αποτελεί στόχο προτεραιότητας της ΕΤΕπ με επίκεντρο πέντε τομείς:
(i)    ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
(ii)    ενεργειακή απόδοση,
(iii)    έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία στον ενεργειακό τομέα,
(iv)    ασφάλεια και διαφοροποίηση του εσωτερικού εφοδιασμού (συμπεριλαμβανομένων των διευρωπαϊκών δικτύων ενέργειας), καθώς και
(v)    ασφάλεια του εξωτερικού εφοδιασμού και οικονομική ανάπτυξη των γειτονικών χωρών και των χωρών εταίρων της ΕΕ.  

Η ΕΤΕπ έχει αυξήσει σημαντικά τις χρηματοδοτήσεις της στον ενεργειακό τομέα, από 4 δισ. ευρώ το 2006 σε 14,3 και πλέον δισ. ευρώ το 2009, εκ των οποίων ποσοστό άνω του 50% αφορά την ενεργειακή απόδοση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Μέχρι σήμερα, η ΕΤΕπ έχει χρηματοδοτήσει ευρύ φάσμα ενεργειακών έργων στην Ελλάδα, με δάνεια συνολικού ύψους σχεδόν 4 δισ. ευρώ.  Η Τράπεζα συνέβαλε στην υλοποίηση του επενδυτικού προγράμματος της ΔΕΗ, καθώς και στην επέκταση του βασικού δικτύου υποδομών αερίου (ΔΕΠΑ), καθώς και σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επειδή ο τομέας της ενέργειας είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την Ελλάδα και ικανός για άμεσες επενδύσεις με αναπτυξιακά χαρακτηριστικά.

Επιπρόσθετα δάνεια, ύψους 1 δισ. ευρώ περίπου, βρίσκονται σήμερα σε στάδιο υπογραφής ή αξιολόγησης.  Οι επενδύσεις αυτές προωθούνται από τον δημόσιο φορέα, αλλά και από ανεξάρτητους παραγωγούς που εισέρχονται στον τομέα της ενέργειας.  Τα έργα δεν αφορούν μόνο σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούν με αέριο, αλλά και αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα.

Η ΕΤΕπ εξετάζει επί του παρόντος τις χρηματοδοτικές της προτεραιότητες για τον χρονικό ορίζοντα 2014-2020, και μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει πλήρως τους στόχους της ΕΕ όσον αφορά την ενέργεια και την αλλαγή του κλίματος.  Η ΕΤΕπ θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να στηρίξει τον ενεργειακό τομέα, να εξακολουθήσει να αναπτύσσει εναλλακτικούς και περισσότερο καινοτόμους τρόπους χρηματοδότησης των ενεργειακών μας αναγκών, και να εξακολουθήσει να παρέχει ισχυρή υποστήριξη στην ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Σας ευχαριστώ.