Με αφορμή την 80^η επέτειο της ρίψης της πρώτης ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα, χθες και προχθές αναφέρθηκα, με τη βοήθεια στοιχείων από το διαδίκτυο, στις δοκιμές των ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ που ακολούθησαν. Δεν ήταν όμως μόνο αυτές οι χώρες που ετοιμάζονται για έναν πυρηνικό όλεθρο, είναι κι άλλες μεγάλες καθώς και μικρότερες που ακολουθούν αυτό το δρόμο και φυσικά αδιαφορούν για τις συνέπειες.  

Από τη Σαχάρα ως τον Ειρηνικό, κι από το Σιντσιάνγκ μέχρι το Βαλουχιστάν, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι —φτωχοί, αγρότες, νομάδες, αυτόχθονες— βρέθηκαν να ζουν, εν αγνοία τους, πάνω σε εδάφη που επελέγησαν για τις πιο καταστροφικές δοκιμές στην ιστορία της ανθρωπότητας: τις πυρηνικές.
Οι μεγάλες δυνάμεις απέκτησαν βόμβες. Οι μικροί λαοί απέκτησαν καρκίνους.
Χωρίς ενημέρωση. Χωρίς προστασία. Χωρίς δικαίωμα στη μνήμη.

Αλγερία – Η έρημος της λήθης
Το 1960, η Γαλλία πυροδότησε την πρώτη της πυρηνική βόμβα στην αποικιακή ακόμη Αλγερία, κοντά στο Ρεγκάν. Μέχρι το 1966, οι δοκιμές συνεχίζονταν — ενίοτε ακόμη και μετά την ανεξαρτησία — αφήνοντας πίσω τους κρατήρες, κατάλοιπα, και Βερβέρους κατοίκους χωρίς καμία εξήγηση για τα δεινά τους. Πολλοί πέθαναν σε νεαρή ηλικία, άλλοι γέννησαν παιδιά με ανωμαλίες. Το γαλλικό κράτος παραδέχτηκε τις συνέπειες μόλις τον 21ο αιώνα — χωρίς ουσιαστική αποκατάσταση.

Γαλλική Πολυνησία – Mururoa, το πυρηνικό σύνορο του Ειρηνικού
Μετά την Αλγερία, οι γαλλικές δοκιμές μεταφέρθηκαν στον Ειρηνικό. Στα ατόλλ Mururoa και Fangataufa (1966–1996), έγιναν 193 πυρηνικές εκρήξεις. Οι ντόπιοι, κάτοικοι μικρών νησιών, εκτέθηκαν στην ακτινοβολία χωρίς ενημέρωση. Η ραδιενέργεια διέφυγε στην ατμόσφαιρα και στη θάλασσα. Τα ποσοστά καρκίνου αυξήθηκαν, οι αποβολές έγιναν σύνηθες φαινόμενο. Η γαλλική κυβέρνηση μίλησε για «ασφαλή όρια» — όρια που ποτέ δεν είχαν συμφωνηθεί με τους κατοίκους.

Κίνα – Η σιωπηλή Λόπ Νουρ του Σιντσιάνγκ
Από το 1964 ως το 1996, η Κίνα πραγματοποίησε 45 πυρηνικές δοκιμές στην έρημο Λόπ Νουρ, στη δυτική επαρχία Σιντσιάνγκ — εκεί όπου ζουν Ουιγούροι, Τουρκμένοι και άλλοι τουρκόφωνοι πληθυσμοί. Οι δοκιμές ήταν ατμοσφαιρικές, και η ακτινοβολία απλώθηκε σε δεκάδες χωριά. Εξωτερικές μελέτες μιλούν για 190.000 πιθανά θύματα. Το Πεκίνο δεν έχει αναγνωρίσει ούτε ένα. Οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν ποτέ πολίτες πρώτης κατηγορίας. Ήταν οι «κατάλληλοι» να εκτεθούν.

Ινδία – Pokhran: Εθνική υπερηφάνεια, τοπική θυσία
Το 1974 και το 1998, η Ινδία διεξήγαγε πυρηνικές δοκιμές στην έρημο του Ρατζαστάν. Καμία ειδοποίηση δεν δόθηκε στους ντόπιους χωρικούς. Η κυβέρνηση πρόβαλε τις δοκιμές ως «επιστημονικό επίτευγμα» και «εθνική ανάγκη». Όμως, τα γύρω χωριά βίωσαν άμεσες συνέπειες: καρκίνοι, δυσπλασίες, γενετικά προβλήματα. Όσοι διαμαρτυρήθηκαν κατηγορήθηκαν για αντιπατριωτισμό. Η ισχύς είναι εθνική — αλλά η αρρώστια ιδιωτική υπόθεση.

Πακιστάν – Βαλουχιστάν: Το έδαφος που δεν ανήκε σε κανέναν
Τον Μάιο του 1998, το Πακιστάν απάντησε στις ινδικές δοκιμές με δικές του, στο ορεινό Chagai του Βαλουχιστάν. Οι τοπικοί πληθυσμοί —κυρίως νομάδες— δεν ειδοποιήθηκαν. Οι δοκιμές γιορτάστηκαν με κραυγές θριάμβου στο Ισλαμαμπάντ, ενώ στα γύρω χωριά οι άνθρωποι άρχισαν να υποφέρουν από αδιευκρίνιστες ασθένειες. Η κυβέρνηση αρνείται μέχρι σήμερα κάθε ευθύνη. Οι Βαλούχοι παραμένουν σε κοινωνική σιωπή — και σε πολιτική απομόνωση.

Βόρεια Κορέα – Η κρυφή πυρηνική ζώνη του βορρά
Από το 2006 μέχρι σήμερα, η Βόρεια Κορέα έχει πραγματοποιήσει έξι πυρηνικές δοκιμές, όλες στο υπόγειο πεδίο Punggye-ri, σε μια απομονωμένη και ορεινή περιοχή της επαρχίας Χαμγκιόνγκ. Οι τοπικές κοινότητες —αγρότες και εργάτες σε ορυχεία— δεν είχαν καμία πληροφόρηση. Μετά τις δοκιμές, αναφέρθηκαν καθιζήσεις εδάφους, νεκρά ζώα, ύποπτα περιστατικά λευχαιμίας. Οι μαρτυρίες που έφτασαν στη Δύση προέρχονται κυρίως από φυγάδες: άνθρωποι που ρίσκαραν τη ζωή τους για να πουν ότι το έδαφος δηλητηριάστηκε και ότι χωριά ολόκληρα εξαφανίστηκαν από τον χάρτη. Όμως το καθεστώς δεν αναγνωρίζει τίποτα. Ό,τι δεν καταγράφεται, δεν υπάρχει. Και οι πληθυσμοί αυτοί παραμένουν τα πιο αόρατα θύματα της πιο αδιαφανούς πυρηνικής δύναμης.

Ισραήλ – Το φάντασμα του Ινδικού Ωκεανού
Η μόνη χώρα που δεν έχει παραδεχθεί την κατοχή πυρηνικών είναι εκείνη που όλοι γνωρίζουν ότι τα διαθέτει: το Ισραήλ. Το 1979, η διπλή λάμψη που καταγράφηκε από τον δορυφόρο Vela στον Ινδικό Ωκεανό θεωρείται κοινή δοκιμή Ισραήλ και Νοτίου Αφρικής. Καμία χώρα δεν την παραδέχτηκε. Δεν υπήρξαν θύματα — τουλάχιστον, όχι καταγεγραμμένα. Μόνο σιωπή. Σιωπή υψηλής ισχύος.

Το παγκόσμιο σώμα της βόμβας
Η γεωγραφία των πυρηνικών δοκιμών δεν είναι τυχαία. Είναι βαθιά πολιτική. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι πληθυσμοί που επλήγησαν ήταν ήδη στο περιθώριο: αποικιοκρατούμενοι, αυτόχθονες, αγρότες, μειονότητες χωρίς δικαίωμα στην άμυνα, χωρίς επιστημονική εκπροσώπηση, χωρίς διεθνή φωνή. Οι βόμβες δεν έπεσαν πάνω τους. Έπεσαν δίπλα τους. Αλλά η βλάβη ήταν ίδια. Σήμερα, οι περισσότεροι από αυτούς παραμένουν χωρίς αποζημιώσεις, χωρίς επίσημη αναγνώριση, χωρίς φάκελο στην Ιστορία. Η πυρηνική εποχή τους πέρασε από πάνω τους — και έφυγε σαν να μην υπήρξαν ποτέ.

Αεροφωτογραφία του νέφους που προέκυψε από την έκρηξη της πρώτης γαλλικής συσκευής πυρηνικής σύντηξης, γνωστής ως βόμβα υδρογόνου, κατά την εκτόξευση του αερόστατου Canopus πάνω από τη λιμνοθάλασσα της ατόλης Fangataufa στις 24 Αυγούστου 1968.