Ο ν.4364/2016 (Solvency II) στο άρθρο 5, που αφορά τις ασφαλίσεις ζωής, καθορίζει σαφώς τους κλάδους ασφαλίσεων ζωής που μπορούν να ασκηθούν στην Ελλάδα. Μεταξύ αυτών στην παράγραφο (ε) περιλαμβάνονται και οι τοντίνες και αναφέρει, επί λέξει, ότι η τοντίνα «αφορά σε εργασίες, που συνεπάγονται τη δημιουργία ομάδων, στις οποίες συμμετέχουν τα μέλη με σκοπό την από κοινού κεφαλαιοποίηση των εισφορών τους και τη διανομή του συγκροτούμενου κεφαλαίου, είτε μεταξύ των επιζώντων, είτε των κληρονόμων των αποθανόντων».

Τι είναι όμως οι τοντίνες (λατινικά tontinae), ποια είναι η ιστορία τους και ποια η συμβολή τους στην εξέλιξη των ασφαλίσεων ζωής και της αναλογιστικής επιστήμης; 

Ο Κώστας Χ. Μακρής (δικηγόρος και π. Διευθυντής Δικαστικού της Εθνικής Ασφαλιστικής), στο βιβλίο του «Η ιστορία της ιδιωτικής ασφάλισης στην Ελλάδα», εκδόσεις Εθνικής Ασφαλιστικής 1996, κάνει μια σαφή αναφορά σε αυτές και τη σημασία τους στην εξέλιξη του ασφαλιστικού θεσμού. 

Σύμφωνα με τον κ. Κ. Χ. Μακρή, οι τοντίνες αποτέλεσαν την πρώτη εμφάνιση του θεσμού που έμοιαζε με τις σημερινές ασφάλειες ζωής και ήταν μια μορφή αλληλασφαλιστικών ενώσεων, συνεταιρισμών αμοιβαίας βοήθειας και αμοιβαίας κληρονομιάς, που είχαν ως βάση και ιδέα τους συνεταιρισμούς αλληλοβοήθειας του Σόλωνα και άλλες ανάλογες των αρχαίων Ελλήνων. 

Οι tontinae ήταν οι πρόδρομοι των σημερινών ασφαλίσεων ζωής και ονομάστηκαν έτσι από τον Φλωρεντιανό γιατρό (ή κατά το λεξικό Merriam-Webster, Ναπολιτάνο τραπεζίτη) Lorenzo Tonti, ο οποίος το 1650 ίδρυσε την πρώτη τοντίνα. Η περισσότερο συνηθισμένη μορφή τους ήταν αυτή των ισοβίων εισοδημάτων, που συνδύαζε τις ασφαλιστικές έννοιες της ένωσης πολλών ατόμων και της θνησιμότητας. Λειτουργούσαν κρατικά ή μέσω ιδιωτικών επιχειρήσεων, που συγκέντρωναν από τα μέλη τους εισφορές για τη δημιουργία ενός κεφαλαίου, το οποίο επενδυόμενο, διένειμε στα μέλη του που επιζούσαν κάθε χρόνο το ποσό των ετήσιων τόκων. Είχαν μορφή είτε καθορισμένης διάρκειας, οπότε στη λήξη τους τα επιζώντα μέλη λάμβαναν το ποσοστό που αναλογούσε στον καθένα, είτε μορφή αόριστης διάρκειας, οπότε το συνολικό κεφάλαιο το λάμβανε ο τελευταίος που επιζούσε.  

Οι τοντίνες λειτούργησαν με διάφορες παραλλαγές στην Ιταλία, Γαλλία, Γερμανία και αργότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Από το θεσμό των τοντίνων ξεκίνησαν οι μελέτες για τη διάρκεια ζωής ενός ανθρώπου, με βάση τον υπολογισμό στατιστικών πιθανοτήτων, που οδήγησαν στον υπολογισμό της πιθανότητας ζωής για κάθε ηλικία και θεμελίωσαν τη σημερινή ασφάλιση ζωής και τον υπολογισμό του ασφαλιστικού κινδύνου, μέσω πινάκων θνησιμότητας. 

Έτσι δημιουργήθηκε στο Λονδίνο η Amicamle Society for a Perpetual Insurance Office, με διάταγμα της Βασίλισσας Άννας, που αποτέλεσε την πρώτη στον κόσμο ασφαλιστική εταιρία ζωής. Ακολούθησαν οι London Assurance Corporation και η  Royal Exchange Corporation, το 1710 και στη Γαλλία το 1788 ιδρύθηκε η Compagnie Royal d’ Assurance. 

The rest is history! Όπως λένε και οι αγγλοσάξονες. 

Με βάση τις ανάγκες που προέκυψαν από τις τοντίνες δημιουργήθηκε μια νέα επιστήμη, η αναλογιστική, η οποία συνεχίζει να αναπτύσσεται και έχει καταστεί απολύτως αναγκαία στις μέρες μας, για τη λειτουργία των ασφαλιστικών εταιριών (και όχι μόνο!). Στην Ελλάδα η αναλογιστική λειτουργία προβλέπεται και καθορίζεται με το προεδρικό διάταγμα 56/1985.  

Επιπλέον στοιχεία για τις Τοντίνες θα βρείτε και στο βιβλίο του κ. Ευάγγελου Σπύρου «Συλλεκτικά Ασφαλιστήρια», εκδόσεις Μίλητος και Σπύρου  (δείτε εδώ), όπως και σε βιβλία και πανεπιστημιακές σημειώσεις των κυρίων Ι. Ρόκα, Ιδιωτική Ασφάλιση (2014), Εκδόσεις Σάκκουλα και Solvency II, Εποπτεία (αντ)ασφαλιστικών επιχειρήσεων (2016), Εκδόσεις Σάκκουλα, και Μ. Νεκτάριου, Εισαγωγή στην Ιδιωτική Ασφάλιση (2003), Εκδόσεις Financial Forum και Ασφαλίσεις Ζωής και Υγείας (2005), Εκδόσεις Σταμούλη.

Ποιος είναι ο Κώστας Παπαϊωάννου

Ο Κώστας Παπαϊωάννου είναι εξειδικευμένος εκπαιδευτής ασφαλιστικών και τραπεζικών θεμάτων, με πολυετή εκπαιδευτική εμπειρία και προσανατολισμό στη διαχείριση τεχνικών, χρηματοοικονομικών και διοικητικών αντικειμένων.

Έχει κάνει σπουδές οικονομικής κατεύθυνσης και μεταπτυχιακές σπουδές στα ασφαλιστικά. Έχει εργαστεί σε διευθυντικές θέσεις εκπαίδευσης, σε μερικές από τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρίες και τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Ελληνική αγορά (Interamerican, Ελληνοβρετανική (νυν ΑΧΑ), ING (N-N), Allianz, Αγροτική, Τράπεζα Πειραιώς).

Συνεργάζεται για διδακτικούς και ερευνητικούς σκοπούς με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ)/Executive Programs και διδάσκει στα προγράμματα Judicial Education Program in Banking and Finance (μεταπτυχιακό πρόγραμμα για ανώτατους δικαστές και εισαγγελείς) και στο Insurance Management Program αντικείμενα όπως Risk Management, Επενδυτικά και Ασφαλιστικά Προϊόντα κ.α. Ακόμα διδάσκει στο Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ), στο Ελληνικό Ινστιτούτο Ασφαλιστικών Σπουδών (ΕΙΑΣ), την ΕΕΔΕ, την KPMG και άλλους οργανισμούς, ως πιστοποιημένος εισηγητής και ειδικός επιστήμονας. Συμμετείχε στη συγγραφή των βιβλίων πιστοποίησης ασφαλιστικών διαμεσολαβητών του Ελληνικού Τραπεζικού Ινστιτούτου και του Ελληνικού Ινστιτούτου Ασφαλιστικών Σπουδών. Έχει αναπτύξει εκπαιδευτικά προγράμματα (παρουσιάσεις και εκτενείς εκπαιδευτικές σημειώσεις) για όλες τις βαθμίδες ασφαλιστικής και τραπεζικής πιστοποίησης.