Γράφει η Μαίρη Λαμπαδίτη

Το ρίσκο της επιχειρηματικότητας, η δύσκολη πρόσβαση σε δανεισμό και η φορολογία με βάση το με τεκμαρτό εισόδημα οδήγησαν πολλούς ελεύθερους επαγγελματίες να «κλείσουν τα μπλοκάκια τους» και να στραφούν προς την εξαρτημένη εργασία.

Αποτέλεσμα της κινητικότητας του τελευταίου χρόνου είναι να αυξηθεί σημαντικά η εξαρτημένη εργασία. Αντίθετα, οι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό μειώθηκαν στο 19,8% του συνόλου, προσεγγίζοντας τα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Σύμφωνα με το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 2023 και Σεπτεμβρίου 2024 καταγράφηκε, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μια ενίσχυση της μισθωτής απασχόλησης, η οποία μεταφράστηκε σε 77,8 χιλ. νέες θέσεις εξαρτημένης εργασίας.

Έτσι, ο αριθμός των μισθωτών το 2024 έφτασε τα 3,021 εκατ. άτομα, που αποτελεί το μέγιστο της περιόδου 2008-2024. Παράλληλα, οι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό μειώθηκαν κατά 12,6 χιλ. άτομα, φτάνοντας το 19,4% του συνόλου, μερίδιο που είναι πλέον πολύ κοντά στο ελάχιστο 19,1% που καταγράφηκε το 2022. Από την άλλη, μικρή αύξηση παρουσίασαν οι αυτοαπασχολούμενοι με προσωπικό (1,8 χιλ.) και οι βοηθοί σε οικογενειακή επιχείρηση (0,7 χιλ.).

Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, η αύξηση της μισθωτής εργασίας, η μείωση των αυτοαπασχολουμένων χωρίς προσωπικό και η μικρή αύξηση των αυτοαπασχολουμένων με προσωπικό αποτελούν πειστικές ενδείξεις μεταβολής της σύνθεσης της απασχόλησης, προσεγγίζοντας τη σύνθεση των περισσότερων άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπου η αυτοαπασχόληση είναι μικρότερης έκτασης σε σύγκριση με τη χώρα μας.

Η θλιβερή διαπίστωση των περασμένων δεκαετιών ότι «οι Έλληνες είναι τα γκαρσόνια της Ευρώπης» δεν έχει αλλάξει και πολύ όσον αφορά στη μεγάλη εικόνα της αγοράς εργασίας. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι 53.800 θέσεις εργασίας που προστέθηκαν τον τελευταίο χρόνο, σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, αφορούσαν υποψήφιους με απολυτήριο Λυκείου.

Η ομάδα με τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση ήταν οι απόφοιτοι ανωτάτων σχολών, καθώς αυξήθηκαν κατά 49,7 χιλ. Σε αντιδιαστολή, μείωση σημείωσαν οι απασχολούμενοι με μεταπτυχιακό ή/και διδακτορικό τίτλο κατά 8 χιλ. άτομα.

Στη μελέτη μάλιστα ξεκαθαρίζεται ότι η μείωση των πιο εκπαιδευμένων απασχολουμένων δεν είναι θετική ένδειξη, ειδικά όταν συνοδεύεται από μείωση επίσης του εργατικού δυναμικού. Ωστόσο, ακόμη πιο αποκαρδιωτική είναι η μείωση των απασχολούμενων αποφοίτων ανώτερης τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης κατά 12,2 χιλ. άτομα, με παράλληλη μείωση του εργατικού δυναμικού κατά 22,5 χιλ.

Σχολιάζοντας τα στοιχεία, μπορούμε να σημειώσουμε ότι από τη μία πλευρά η Ελλάδα είναι ψηλά στους δείκτες της υπερεκπαίδευσης και από την άλλη εξαναγκάζει τους νέους να συμβιβαστούν με δουλειές χαμηλότερων δεξιοτήτων για να μη μείνουν άνεργοι, αφού μόνο οι απόφοιτοι Λυκείου βρίσκουν εύκολα εργασία. Τα στοιχεία είναι ακόμα πιο δυσοίωνα όταν ο έλεγχος επικεντρώνεται ανά επίπεδο εκπαίδευσης. Επιβεβαιώνεται δηλαδή ότι μόνο οι απόφοιτοι Λυκείου μπορούν πιο εύκολα να βρουν δουλειά στην Ελλάδα (9η θέση στην Ε.Ε.), στοιχείο που δείχνει ότι οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται είναι χαμηλής ποιότητας και δεν απαιτούν υψηλό γνωστικό επίπεδο. Αντίθετα, στην απορρόφηση των πτυχιούχων ΑΕΙ, η Ελλάδα βρίσκεται στο τελευταίο σκαλί της Ε.Ε. (στην 27η θέση), με όλες τις χώρες, ακόμα και τη Βουλγαρία, να εμφανίζονται σε υψηλότερες θέσεις. Μάλιστα, ακόμη μικρότερο είναι το ποσοστό της απορρόφησης των νέων έως 34 ετών στον τομέα της Πληροφορικής και των Τηλεπικοινωνιών.

Έτσι, ενώ η νεότερη γενιά θεωρείται η πιο καλά εκπαιδευμένη, κατέχοντας τα περισσότερα προσόντα, η απασχόληση των νέων στην Ελλάδα κατευθύνεται σε μεγάλο ποσοστό στο λιανικό εμπόριο, στην εστίαση και τον τουρισμό.

Η σύγκριση με τις άλλες χώρες της Ε.Ε. δείχνει το μέγεθος της διαφοράς: Σε ποσοστό απασχόλησης αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, η Ελλάδα με 66,2% βρίσκεται στην 27η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Ιταλία με 71,6% να τοποθετείται ένα σκαλί πιο πάνω. Όλες οι υπόλοιπες χώρες όμως είναι πάνω από το 80% και έτσι φτάνει στο 85,2% ο συνολικός μέσος όρος.

Η Κύπρος είναι 25η με 80,8% απορροφητικότητα πτυχιούχων, η Ισπανία 24η με 81%, ενώ πολύ κοντά, στην 23η θέση, με 81,4% καταγράφεται η Πορτογαλία. Σε καλύτερη θέση βρίσκονται και οι χώρες των Βαλκανίων, όπως είναι η Ρουμανία (84% στην 20ή θέση) και η Κροατία (81,7% στην 22η θέση).

Μάλιστα, και η Βουλγαρία, που συνήθως κατέχει στις μετρήσεις την τελευταία θέση, εμφανίζει 93,7% απορροφητικότητα πτυχιούχων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, κατακτώντας την πολύ υψηλή 3η θέση στην Ε.Ε.

Τις πρώτες θέσεις στη λίστα κατέχουν η Λετονία (94,4% και 2η θέση) και η Μάλτα (96,3% και 1η θέση).

Παράλληλα, η χώρα μας κατατάσσεται στην 20ή θέση στην απορρόφηση στο πεδίο των πτυχιούχων επαγγελματικής εκπαίδευσης (66,5%), σχεδόν 15 μονάδες κάτω από το 80,4% που είναι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος.

Μόνο οι απόφοιτοι γενικής εκπαίδευσης (72,7%) στην Ελλάδα έχουν καλύτερη θέση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (67,2%), οδηγώντας τη χώρα στην 9η θέση ως προς αυτήν τη σύγκριση, αλλά δείχνοντας ταυτόχρονα και το χαμηλό επίπεδο ως προς την ποιότητα των παραγόμενων θέσεων εργασίας.