Γεννήθηκα Σεπτέμβριο και στην Ελλάδα αυτόν το μήνα γίνονται ίσως οι περισσότερες αναφορές στα σχολεία, στη μόρφωση, στα βιβλία, στους δασκάλους, στην Παιδεία.

Σχολείο, κατά το Λεξικό Ελευθερουδάκη (1930), είναι «ίδρυμα δημόσιον ή ιδιωτικόν, ένθα γίνεται από κοινού διδασκαλία γραμμάτων, τεχνών, επαγγελμάτων κ.λπ., άλλως σχολή. Αναλόγως των επιδιωκομένων σκοπών, διακρίνονται τα σχολεία εις: α) Τα γενικής μορφώσεως (δημοτικά και μέσης εκπαιδεύσεως) και β) Τα επαγγελματικά σχολεία (κατώτερα, μέσα και ανώτερα)». Στο ίδιο Λεξικό (1930), διαβάζω ότι υπάρχει και «Σχολείο Εργασίας», το οποίο ήταν «σχολείον ωργανωμένον επί τη βάσει της αρχής της εργασίας, εν τω οποίω δηλαδή, παρέχονται πάσαι αι ευκαιρίαι, όπως ο μαθητής μορφούται και εκπαιδεύεται, διά της ελευθέρας αυτού και αυτοβούλου κατά το δυνατόν ενεργείας. Κύρια γνωρίσματα του Σχολείου Εργασίας είνε η ελευθέρα πνευματική ενέργεια των μαθητών, η χρησιμοποίησις και της χειρός προς μάθησιν πλην των ώτων και των οφθαλμών και η αυτοδιοίκησις και οργάνωσις μαθητικών κοινοτήτων».

Μία σύγκριση με την τωρινή πραγματικότητα δείχνει πολλά, και σε οργάνωση και σε ποιότητα και σε κατευθύνσεις και σε επιλογές και στον τρόπο εκμάθησης. Δεν ήταν πάντα ίδια η προσέγγιση της μάθησης διαμέσου των αιώνων, αλλά και στους ίδιους λαούς υπήρχαν διαφοροποιήσεις, που άλλαξαν πολύ, με την εμφάνιση των βιβλίων.

Οι αρχαίοι φιλόσοφοι εδίδασκον σε στενούς κύκλους και ολίγοι μετείχον της Ελληνικής Παιδείας. Εκεί όπου εσύχναζαν αυτοί που είχαν δραστηριότητα στην Παιδεία και συζητούσαν για φιλοσοφία, μόρφωση, παιδεία, εκπαίδευση δηλαδή, δεν ήταν αδιάφοροι, άνεργοι, άνθρωποι απραξίας, αλλά η έλλειψη σχόλης τούς οδηγούσε σε ασχολία, σε σχολή, σε σχολείο. Ήταν οι πρόδρομοι ίδρυσης Σχολής και Σχολείου, με κύρια ασχολία αυτό που λέει η σημερινή έννοια Σχολείο, ασχολία, Σχολή. Έτσι αναδείχθηκε η μελέτη, από το ρήμα μέλω, που σημαίνει φροντίζω. Από εκεί και το μέλημα και το μελετητήριο... Και η τραγικότητα στον τρόπο ζωής πολλών, που... «δεν τους μέλει» για τίποτα!...

Πριν γεμίσει ο κόσμος σχολεία, να θυμίσουμε ότι ανατολικά των Αθηνών υπήρχε το Λύκειον, εκ του Ναού του Λυκείου Απόλλωνος (Φωτεινού), με την ομώνυμη Σχολή του Αριστοτέλους, η Ακαδημία, σχολή όπου δίδασκε ο Πλάτων, εκ του βωμού του ήρωος Ακάδημου, το Γυμνάσιον, γυμναστικό σχολείο όπου αθλούνταν γυμνοί, το Ωδείον, το Φροντιστήριον (μελετητήριο), το Διδασκαλείον (από το δάω = μανθάνω, φωτίζω όπως η δάδα). Η λέξη Σχολή, Ακαδημία, Λύκειο και Γυμνάσιο είναι με τα ίδια γράμματα και νόημα σε όλα τα έθνη και γλώσσες, ένα ακόμη παράδειγμα προσφοράς των Ελλήνων.

Τα βιβλία ήρθαν να εκδώσουν και διαδώσουν τις θεωρίες των συγγραφέων σε περισσότερους αναγνώστες, όσα λίγοι, σε κλειστό κύκλο, εγνώριζαν και κατανοούσαν από την απευθείας διδασκαλία. Με το διάβασμα των βιβλίων, δηλαδή με τη διάβαση των ματιών πάνω στα γράμματα και λέξεις, οι αναγνώστες αναγιγνώσκουν, δηλαδή ανεβάζουν από τα μάτια στον νου όσα βλέπουν και έτσι πραγματοποιείται γνώση.

Πρωτοχάραξαν οι άνθρωποι γράμματα σε φλοιούς δένδρων, σε ξύλινες πινακίδες, σε φλοιούς παπύρων που ελέγοντο βίβλοι ή βύβλοι και έφτιαχναν ακόμα ίνες, ιστία, σχοινιά κ.ά., σε δέρματα ζώων, τας διφθέρας όπως τα έλεγαν οι Ίωνες, δέρματα κατεργασμένα, τριμμένα από το ρήμα δέφω = χειρομαλάσσω, τρίβω. Από τους Έλληνες της Ιωνίας το πήραν οι Τούρκοι και το έκαναν τεφτέρ, δευτέρι. Και ο Κώδιξ των Λατίνων (κώδιξ = κατάλογος νόμων, βιβλίο) είναι από το Κώας, δέρμα προβάτου (Χρύσειον κώας = χρυσόμαλλο δέρας), γράφει μαζί με άλλα η Άννα Τερζοπούλου-Ευσταθίου, στο βιβλίο της «Ο ΕΝ ΤΗ ΛΕΞΕΙ ΛΟΓΟΣ».

Έγραφαν ακόμα σε περγαμηνές που πρωτοέγιναν από δέρμα ζώου στην Πέργαμο, και σε πινακίδες ξύλινες ή μαρμάρινες, σε σχήμα «Δ», εξ ου και οι Χρυσές Δέλτοι της Ιστορίας και σήμερα τα Δελτάρια, τα Δελτία ειδήσεων, καιρού κ.ά. («Ο ΕΝ ΤΗ ΛΕΞΕΙ ΛΟΓΟΣ», Εκδόσεις Γεωργιάδη).

Στα νέα σχολεία που επιδιώκουν μόρφωση, δηλαδή να προσδώσουν μορφή σε παιδιά και μεγάλους, δίνοντας μορφή στον αμόρφωτο και αδιάπλαστο χαρακτήρα τους, σήμερα, μαζί με τα μέχρι τώρα, προστέθηκε και η Πληροφορική με το Internet, την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τα κινητά τηλέφωνα, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την πρόσβαση σε κάθε είδους γνώση.

Ευχόμαστε στους αναγνώστες του «ΝΑΙ» να αξιοποιήσουν αυτό το φως της γνώσεως, που κληρονομήθηκε από πολύ παλιά ως σήμερα και σαν λαμπάδα φωτίζει στα βιβλία και τα σχολεία και πολλοί δάσκαλοι μπορούν να το διδάξουν.

Σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής μας, αλλά κυρίως τον Σεπτέμβριο που ανοίγουν τα σχολεία, ας θυμόμαστε ότι «μάθη (= η μάθηση) φρένας αύξει», όπως δίδαξε ο Έλληνας φιλόσοφος Εμπεδοκλής! Και ουδέν ταχύτερον του νοός, για να πάει κάποιος κάπου! Νους, δε, αρχικός εστί του λόγου, ο δε λόγος υπηρετικός του νου, κατά τον Πλούταρχο, στο «Περί Παίδων Αγωγής».

Και επιτέλους, αν θέλουμε μέλλον και τέχνη για τα παιδιά της Ελλάδος ας το καταλάβουμε καλά ότι «τέχνη μεν γαρ πέρας πάσης μελέτης». Η τέχνη, από το ρήμα τεύχω=κατασκευάζω, είναι παιδί, τέκνον (από το τεύχω) μελέτης, φροντίδας περί τα γράμματα, πνευματικό παιδί δηλαδή του δημιουργού που με γνώσεις και μελέτη και ευρεία μάθηση γίνεται τεχνίτης, άνθρωπος τέχνης, δημιουργίας!

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΣΠΥΡΟΥ
Χανιά, 24.8.2021

Διαβάστε το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 191, Ιούλιος - Αύγουστος 2021 (πατήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση):