ΥΓΕΙΑ
Κώστας Παπαγιάννης (Novartis): Χτίζοντας ένα σύγχρονο και ανθεκτικό οικοσύστημα υγείας
Κώστας Παπαγιάννης, Πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος Novartis Ελλάδος
Συνέντευξη στην Ανθή Αγγελοπούλου
Τα συστήματα υγείας σήμερα βρίσκονται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, όπως μας εξηγεί ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος Novartis Ελλάδος, Κύπρου και Μάλτας, Κώστας Παπαγιάννης. Η γήρανση του πληθυσμού και τα χρόνια νοσήματα αυξάνονται, ενώ την ίδια στιγμή οι κρατικοί πόροι είναι περιορισμένοι και ως εκ τούτου η πρόληψη πρέπει να γίνει κεντρική προτεραιότητα για τη χώρα. Παρ’ όλα αυτά, η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας αποτελεί για την Ελλάδα, εκτός από μια σημαντική ευκαιρία, και μια σύνθετη πρόκληση.
Τα συστήματα υγείας, κύριε Παπαγιάννη, βρίσκονται αντιμέτωπα με πολλαπλές και σύνθετες προκλήσεις. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι σημαντικότερες;
Τα συστήματα υγείας βρίσκονται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα. Η γήρανση του πληθυσμού, η αύξηση των χρόνιων νοσημάτων, οι αυξανόμενες ανάγκες των ασθενών, οι τεχνολογικές προκλήσεις και οι περιορισμένοι διαθέσιμοι πόροι δημιουργούν σημαντικές πιέσεις στην αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης.
Την ίδια στιγμή, η φροντίδα των ασθενών γίνεται ολοένα πιο σύνθετη, με αποτέλεσμα να απαιτεί συντονισμό των επαγγελματιών υγείας και ενίσχυση της εγγραμματοσύνης των ασθενών και των πολιτών. Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, συχνά όμως με ένα ή περισσότερα χρόνια νοσήματα, τα οποία απαιτούν συστηματική παρακολούθηση και μακροχρόνια διαχείριση. Για πολλά χρόνια, τα συστήματα υγείας ήταν σχεδιασμένα κυρίως για την αντιμετώπιση οξέων περιστατικών, ενώ παράλληλα αδυνατούσαν να αντιμετωπίσουν τις ανισότητες στην πρόσβαση. Σήμερα, όμως, καλούνται να μετασχηματιστούν και να ανταποκριθούν σε μια πραγματικότητα όπου η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση, η συνεχής παρακολούθηση και η εξατομικευμένη φροντίδα αποκτούν καθοριστική σημασία.
Η πρόκληση είναι η μετάβαση από ένα μοντέλο που παρεμβαίνει, κυρίως όταν εμφανιστεί η νόσος, σε ένα μοντέλο πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης. Για να γίνει αυτή η μετάβαση, χρειάζεται ισχυρότερη συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων, σταθερές επενδύσεις, αξιόπιστα δεδομένα και σύγχρονες υποδομές. Το ζητούμενο είναι να επενδύσουμε σε ένα σύστημα υγείας που δεν θα επικεντρώνεται μόνο στην αντιμετώπιση της νόσου, αλλά θα μπορεί να προβλέπει, να προλαμβάνει και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις ανάγκες των ασθενών, με επίκεντρο την ποιότητα της φροντίδας και το πραγματικό όφελος για την υγεία.
Ποιος είναι ο ρόλος των δεδομένων υγείας στη μετάβαση προς ένα πιο προγνωστικό και εξατομικευμένο μοντέλο φροντίδας;
Τα δεδομένα υγείας αποτελούν βασικό πυλώνα ενός σύγχρονου και ανθεκτικού υγειονομικού οικοσυστήματος. Μπορούν να μας βοηθήσουν να εντοπίσουμε και να κατανοήσουμε καλύτερα ποιοι πληθυσμοί βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο, ποιες παρεμβάσεις είναι αποτελεσματικές και πώς μπορούν να αξιοποιηθούν καλύτερα οι διαθέσιμοι πόροι.
Η πραγματική αξία τους, όμως, δεν βρίσκεται στον όγκο των δεδομένων ούτε στην απλή καταγραφή τους. Βρίσκεται στην ικανότητά μας να τα μετατρέπουμε σε αξιοποιήσιμη γνώση και, στη συνέχεια, σε έγκαιρες και καλύτερες αποφάσεις για τους ασθενείς και το σύστημα υγείας.
Σήμερα εκτιμάται ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος των διαθέσιμων δεδομένων υγείας παραμένει αναξιοποίητο. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να παράγουμε περισσότερα δεδομένα, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι είναι ποιοτικά, διαλειτουργικά, ασφαλή και διαθέσιμα ώστε να αξιοποιούνται υπεύθυνα και προς όφελος των ασθενών.
Ποια είναι τα βασικά εμπόδια στην αξιοποίηση των δεδομένων υγείας στην Ελλάδα;
Η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας αποτελεί για την Ελλάδα μια σημαντική ευκαιρία, αλλά και μια σύνθετη πρόκληση. Τα τελευταία χρόνια, η χώρα έχει κάνει ουσιαστικά βήματα , όπως η άυλη συνταγογράφηση και η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού φακέλου υγείας. Ωστόσο, μεγάλο μέρος των δεδομένων εξακολουθεί να παραμένει κατακερματισμένο περιορίζοντας τη δυνατότητα αξιοποίησής τους για την έρευνα, τη χάραξη πολιτικής και τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας.
Τα βασικά εμπόδια αφορούν τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των συστημάτων, την ποιότητα των δεδομένων, καθώς και την ανάγκη για ένα σαφές και συνεκτικό πλαίσιο διακυβέρνησης. Παράλληλα, απαιτούνται επενδύσεις σε σύγχρονες ψηφιακές υποδομές, σε ανθρώπινο δυναμικό και στην ανάπτυξη των απαραίτητων δεξιοτήτων, ώστε τα δεδομένα να μετατρέπονται σε χρήσιμη γνώση και τεκμηριωμένες πολιτικές υγείας. Για να αξιοποιηθεί πλήρως η δυναμική τους, τα δεδομένα πρέπει να είναι αναζητήσιμα, προσβάσιμα και διαλειτουργικά – πάντα με απόλυτο σεβασμό στην προστασία της ιδιωτικότητας και των δικαιωμάτων των πολιτών. Παράλληλα, απαιτείται ένα σαφές εθνικό σχέδιο για τα δεδομένα υγείας, με συγκεκριμένες προτεραιότητες, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμους στόχους.
Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Δεδομένων Υγείας (EHDS) δημιουργεί μια χρονική συγκυρία, η οποία, σε συνδυασμό με πρωτοβουλίες όπως ο Δαίδαλος και ο Pharos, δημιουργεί μια μοναδική ευκαιρία για τη χώρα να επιταχύνει αυτήν τη μετάβαση. Η επιτυχία του εγχειρήματος προϋποθέτει τη συνεργασία και τη δέσμευση όλων των εμπλεκόμενων φορέων μέσα από ένα κοινό όραμα, ισχυρή διακυβέρνηση και μακροπρόθεσμη δέσμευση.
Πώς μπορούν να αξιοποιηθούν τα δεδομένα υγείας για την πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων;
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως και στην Ελλάδα. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των περιστατικών μπορεί να προληφθεί, καθώς συνδέεται με γνωστούς και τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, όπως η υπέρταση, η αυξημένη χοληστερόλη, το κάπνισμα, η παχυσαρκία και η έλλειψη σωματικής άσκησης.
Σε αυτό το σημείο, τα δεδομένα υγείας μπορούν να διαδραματίσουν καταλυτικό ρόλο καθώς επιτρέπουν να εντοπίζουμε έγκαιρα τους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, να σχεδιάζουμε πιο στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης και να αξιολογούμε σε πραγματικές συνθήκες τα οφέλη. Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο όχι μόνο για την υγεία των πολιτών, αλλά και για τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και της οικονομίας. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα κοστίζουν στην Ευρώπη περίπου 282 δισ. ευρώ ετησίως, με τις απώλειες παραγωγικότητας να υπολογίζονται σε 48 δισ. ευρώ, ενώ στη χώρα μας το άμεσο και έμμεσο κόστος εκτιμάται σε 4,5 δισ. ευρώ ετησίως.
Τα δεδομένα μπορούν να αναδείξουν σημαντικές ανισότητες αποκαλύπτοντας γεωγραφικές περιοχές ή πληθυσμιακές ομάδες με αυξημένες ανάγκες προκειμένου και τα προγράμματα πρόληψης να στοχεύουν σε άτομα που είτε διατρέχουν υψηλό κίνδυνο είτε δεν έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης και φροντίδας. Γι’ αυτό η επένδυση στην πρόληψη και η κατάρτιση προγραμμάτων με βάση τα πραγματικά δεδομένα δεν αφορούν αποκλειστικά τις πολιτικές υγείας. Είναι μία αναπτυξιακή και κοινωνική επένδυση για το μέλλον της χώρας.
Ποιες είναι οι σημαντικότερες εξελίξεις στη διάγνωση, στην πρόληψη και τη διαχείριση των καρδιαγγειακών νοσημάτων;
Η επιστημονική πρόοδος έχει διευρύνει σημαντικά τις δυνατότητες στη διαχείριση των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Η καινοτομία αφορά πλέον στη διάγνωση, στην πρόληψη, την παρακολούθηση, καθώς και στην αξιοποίηση των δεδομένων και των ψηφιακών εργαλείων.
Η συστηματική καταγραφή των παραγόντων κινδύνου, η αξιοποίηση δεδομένων πραγματικού κόσμου και η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη ακριβέστερων προγνωστικών μοντέλων. Με αυτόν τον τρόπο, οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να εντοπίζουν έγκαιρα τους ασθενείς που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο και να παρεμβαίνουν πριν εκδηλωθεί ένα σοβαρό καρδιαγγειακό επεισόδιο.
Στην Ελλάδα, πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» αναδεικνύουν έμπρακτα τη σημασία της πρόληψης και του έγκαιρου εντοπισμού των παραγόντων κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική επένδυση στη δημόσια υγεία, καθώς δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να εντοπιστούν εγκαίρως πολίτες που χρειάζονται παρέμβαση πριν εμφανίσουν σοβαρές επιπλοκές.
Ωστόσο, η πραγματική αξία της πρόληψης δεν σταματά στη διενέργεια μιας εξέτασης. Η επόμενη ημέρα είναι εξίσου κρίσιμη: η έγκαιρη παραπομπή, η συστηματική παρακολούθηση, η πρόσβαση σε κατάλληλη φροντίδα και η υποστήριξη των πολιτών ώστε να υιοθετήσουν και να διατηρήσουν υγιείς συμπεριφορές. Μόνο μέσα από μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που συνδέει την πρόληψη με τη συνέχεια της φροντίδας μπορούμε να επιτύχουμε ουσιαστική και διαρκή βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας του πληθυσμού.
Ποια πρέπει να είναι η συμβολή της φαρμακευτικής βιομηχανίας;
Ο ρόλος της φαρμακευτικής βιομηχανίας εξελίσσεται διαρκώς. Δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη και παραγωγή καινοτόμων θεραπειών. Αφήνοντας πίσω τον ρόλο του παραδοσιακού εταίρου οι εταιρείες του κλάδου αναδύονται ως βασικοί εκπρόσωποι του οικοσυστήματος που συμμετέχουν ενεργά στον ευρύτερο μετασχηματισμό της Υγείας, μέσα από επιστημονική τεχνογνωσία, συνεργασίες και πρωτοβουλίες που ενισχύουν την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη συνολική φροντίδα των ασθενών.
Στη Novartis, έχουμε ως σταθερή αποστολή να επαναπροσδιορίζουμε την ιατρική πρακτική, αξιοποιώντας την επιστήμη και την καινοτομία, ώστε οι άνθρωποι να ζουν περισσότερο και καλύτερα. Στην Ελλάδα, υλοποιούμε δράσεις που ενισχύουν την πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, υποστηρίζουν την κλινική έρευνα και προωθούν τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το PAVE, μια πρωτοβουλία της Novartis Hellas που υλοποιήθηκε από την εταιρεία HealThink σε συνεργασία με έγκριτους επιστήμονες, το οποίο αναδεικνύει τη σημασία της αξιοποίησης δεδομένων και της συνεργασίας για την αποτύπωση των αναγκών του συστήματος υγείας και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων.
Τι χρειάζεται, τελικά, για ένα πιο σύγχρονο και βιώσιμο σύστημα υγείας;
Απαιτείται πρωτίστως ένα κοινό όραμα για τα επόμενα χρόνια και ουσιαστική συνεργασία. Ένα σταθερό, προβλέψιμο πλαίσιο πολιτικής που θα ενθαρρύνει την καινοτομία, τις επενδύσεις και την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, διασφαλίζοντας παράλληλα την ισότιμη πρόσβαση όλων των ασθενών.
Η πρόληψη πρέπει να γίνει κεντρική προτεραιότητα, ιδιαίτερα για νοσήματα όπως τα καρδιαγγειακά. Τα δεδομένα μπορούν να μας βοηθήσουν να περάσουμε από ένα σύστημα που αντιδρά στη νόσο σε ένα σύστημα που προβλέπει, προλαμβάνει και παρεμβαίνει έγκαιρα.
Τα δεδομένα, η τεχνολογία και η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούν να λειτουργήσουν ως επιταχυντές αυτής της αλλαγής, Μπορούν να υποστηρίξουν καλύτερες αποφάσεις, πιο στοχευμένες παρεμβάσεις και αποδοτικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Η τεχνολογία δεν είναι αυτοσκοπός. Η αξία της κρίνεται από το κατά πόσον βελτιώνει την εμπειρία, την ποιότητα και τα αποτελέσματα για τον ασθενή.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η αποδοτική χρήση των πόρων και η πραγματική πρόκληση είναι να μετατρέψουμε τη γνώση σε πράξη, οικοδομώντας ένα σύστημα που παράγει καλύτερα αποτελέσματα, ενισχύει την κοινωνική συνοχή και συμβάλλει στην αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.
Διαβάστε παρακάτω την συνέντευξη από το περιοδικό Health Next Generation (Τεύχος 34) που κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή (πατήστε κάτω δεξιά για μεγέθυνση)
Ποιος είναι ο Κώστας Παπαγιάννης
Ο Κώστας Παπαγιάννης είναι Country President & Managing Director της Novartis Hellas από το 2022, ενώ από το 2023 έχει αναλάβει επιπλέον την ευθύνη για την Κύπρο και τη Μάλτα. Τον Απρίλιο του 2024 εξελέγη στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΣΦΕΕ, όπου διατελεί γενικός γραμματέας, ενώ είναι ιδρυτικό μέλος και προσωρινός γενικός γραμματέας του Swiss Hellenic Business Association.
Ξεκίνησε την επαγγελματική του πορεία στον κλάδο των καταναλωτικών προιόντων, αναλαμβάνοντας θέσεις στις General Mills, Kellogg’s Greece και SC Johnson Switzerland. Στη συνέχεια εντάχθηκε στη φαρμακευτική βιομηχανία μέσω της MSD, όπου ανέλαβε σειρά ηγετικών θέσεων σε διαφορετικές αγορές, μεταξύ των οποίων και τη θέση του Managing Director για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, αποκτώντας εκτεταμένη διεθνή εμπειρία.
Συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του διαλόγου για το μέλλον του υγειονομικού τομέα, αναδεικνύοντας τον ρόλο των δεδομένων, της καινοτομίας και των στρατηγικών συνεργασιών ως βασικών μοχλών για τη διασφάλιση της έγκαιρης πρόσβασης των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες και την ενίσχυση της βιωσιμότητας των συστημάτων υγείας. Είναι απόφοιτος του Middlesex University London με σπουδές στο Marketing.
