Γράφει ο Καρανικόλας Κοσμάς, LL.M., Συνεργάτης της Νομικής Εταιρίας Rokas

Για να τροποποιηθούν οι λεγόμενοι γενικοί και ειδικοί, προδιατυπωμένοι για αόριστο αριθμό μελλοντικών συμβάσεων, στερεότυποι ασφαλιστικοί όροι, που συνοδεύουν τα ασφαλιστήρια, απαιτείται συμφωνία ασφαλιστικής επιχείρησης και ασφαλισμένου. Οι τροποποιήσεις δεν δεσμεύουν, αν γίνουν μονομερώς από τη μία ή την άλλη πλευρά. Αυτό το ζήτημα, βασικό για όλες τις συμβάσεις, και ακόμα περισσότερο στην ασφάλιση και σε άλλες συμβάσεις που πωλούνται μαζικά και η παροχή διαρκεί, είχε σχετικοποιηθεί παλαιότερα σε βιομηχανικές χώρες, γιατί θα έπρεπε με την παραμικρή αλλαγή να γίνεται νέα διαπραγμάτευση, πράγμα που θα εμπόδιζε τη ροή των εργασιών, κυρίως στην ασφάλιση, όπου οι μικροαλλαγές κατά την διάρκεια της σύμβασης είναι εκ των πραγμάτων τακτικές. 

Επειδή αυτή η ανεκτικότητα οδήγησε σε υπερβολές, η ευρωπαϊκή νομοθεσία, ήδη από το 1993, προέβλεψε για όλες τις συμβάσεις όπου ο δέκτης της υπηρεσίας (δηλ. ο ασφαλισμένος) ενεργεί για ιδιωτικούς λόγους, και οι οποίες συνοδεύονται από προπαρασκευασμένους όρους, ότι όροι που επιφυλάσσουν στον προμηθευτή το δικαίωμα μονομερούς τροποποίησης ή λύσης της σύμβασης χωρίς ορισμένο, ειδικό και σπουδαίο λόγο, ο οποίος αναφέρεται στη σύμβαση, είναι άκυροι. Έτσι, η ασφαλιστική επιχείρηση, μπορεί μεν να τροποποιεί ακόμα και ουσιώδεις όρους, όπως να αναπροσαρμόζει το ασφάλιστρο, αλλά η τροποποίηση θα πρέπει να γίνεται για κάποιο ειδικό και σπουδαίο λόγο, ο οποίος να αναφέρεται με σαφήνεια στο συμβόλαιο, ώστε να γίνονται αντιληπτά από μη ειδικό τα κριτήρια που θα εφαρμόζονται για να προκύψει η νέα τιμολόγηση (ο όρος, δε, που αναφέρει τον μηχανισμό αυτό είναι ελεγχόμενος ως προς την τυχόν καταχρηστικότητά του). 

Αντίθετα, τροποποίηση όρων που δεν θίγουν τα συμφέροντα του ασφαλισμένου, δηλαδή όρων που, ακόμα και αν είχε προηγηθεί διαπραγμάτευση, δεν θα αποτελούσαν αντικείμενο αυτής, όπως είναι αυτοί που αφορούν τεχνικά θέματα, αρκεί να την αναγγείλει ο ασφαλιστής, χωρίς να απαιτείται η συμφωνία του ασφαλισμένου. Καλύτερα, όμως, είναι να προβλέπεται στο συμβόλαιο ένα πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα μπορεί η επιχείρηση να ασκήσει το δικαίωμά της αυτό.

Όλα αυτά όμως εκκινούν από την παραδοχή ότι η αλλαγή είναι κάτι που το επιδιώκει η ασφαλιστική επιχείρηση, για τις ανάγκες της. Τι θα συμβεί, όμως, αν οι «ανάγκες» της επιχείρησης είναι να δείξει το κοινωνικό της πρόσωπο έναντι της επιδημίας και γι΄ αυτό το λόγο προβαίνει οικειοθελώς σε κατάργηση της εξαίρεσης του κινδύνου της πανδημίας σε μερικά συμβόλαια ασθενειών; Κατ΄ αρχήν, πρέπει να λεχθεί ότι η νομοθεσία επιτρέπει να παρέχει ο προμηθευτής μεγαλύτερες παροχές από τις συμφωνημένες στον καταναλωτή! Το αντίθετο δεν επιτρέπεται. Όμως, η ασφάλιση έχει την ιδιαιτερότητα του ότι έχει χρηματοπιστωτικό χαρακτήρα, που επιβάλλει, χάριν των συμφερόντων των ασφαλισμένων και με βάση την εποπτική νομοθεσία, να έχει επαρκή κεφαλαία (ΕΚΑ και ΚΑΦ). Συνεπώς, ο μόνος φραγμός στην πρακτική της οικειοθελούς αύξησης των παροχών πέραν των ποσών για τα οποία είχε υπολογιστεί το ασφάλιστρο είναι  να μη θίγεται η κεφαλαιακή της επάρκεια. 

Ποιος είναι ο Κοσμάς Καρανικόλας

Ο Κοσμάς Καρανικόλας είναι συνεργάτης της διεθνούς δικηγορικής εταιρίας Rokas, με ειδίκευση σε ζητήματα ασφαλιστικού και χρηματοπιστωτικού δικαίου, καθώς και ναυτικού δικαίου και δικαίου των μεταφορών.

Είναι αριστούχος απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών(Βαθμός πτυχίου: «Άριστα» 8,63), και κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Σπουδών (LLM) στο Εμπορικό Δίκαιο, με εξειδίκευση στο Ναυτικό Δίκαιο και το Δίκαιο Μεταφορών (Commercial Law, Specialization in Maritime & Transport Law) του Πανεπιστημίου Erasmus της Ολλανδίας. Ομιλεί άπταιστα ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά.

Συνεργάζεται για διδακτικούς και ερευνητικούς σκοπούς με το επιστημονικό περιοδικό Επιθώρηση του Εμπορικού Δικαίου (ΕΕμπΔ), στο οποίο δημοσιεύει τακτικά κριτικές παρατηρήσεις/σχόλια σε πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις, καθώς και άρθρα επιστημονικού ενδιαφέροντος (όλως ενδεικτικά : Κ. Καρανικόλας, Μια νομολογία που υποβαθμίζει τα δικαιώματα των ασφαλισμένων - Κριτικές παρατηρήσεις με αφορμή τις ΤρΕφΑθ 5289/2018 και ΑΠ 1542/2018, ΕεμπΔ 19, 729· Κ. Καρανικόλας, Εφαρμογή του Κανονισμού 2018/302 σχετικά με την αντιμετώπιση του αδικαιολόγητου γεωγραφικού αποκλεισμού (Geo-Blocking) ΕΕμπΔ 18, 996).

Ως συνεργάτης του ομότιμου Καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Ι. Ρόκα, έχει συμμετάσχει στην ακαδημαϊκή έρευνα για τη συγγραφή, στην επικαιροποίηση και στην επιμέλεια επιστημονικών συγγραμμάτων Ασφαλιστικού Δικαίου (ενδεικτικά : Ι. Ρόκας, «Ασφαλιστική διαμεσολάβηση. Η διανομή ασφαλιστικών προϊόντων μετά την εφαρμογή της Οδηγίας IDD» - Κριτικές παρατηρήσεις/σχόλια κατ’ άρθρο στο ν. 4583/2018, Σάκκουλας 2019· Ι. Ρόκας, Ασφαλιστικό Δίκαιο – Εισηγήσεις (έκδ. 4η), Νομική Βιβλιοθήκη 2019, I. Rokas, Hellenic Insurance Law (4th edn.) in H. Cousy (ed.), Insurance Law, Wolters Kluwer 2019).