Γράφει η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου

Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα)

 Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση που πολλοί θεωρούν ότι αφορά μόνο τις γυναίκες, ειδικά μετά την εμμηνόπαυση. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι και οι άνδρες κινδυνεύουν, και μάλιστα συχνά με πιο σοβαρές συνέπειες.

Σύμφωνα με μελέτες, περίπου το 6% των ανδρών άνω των 65 ετών πάσχει από οστεοπόρωση. Το ποσοστό είναι σαφώς χαμηλότερο από το 27% που καταγράφεται στις γυναίκες, αλλά η σοβαρότητα των καταγμάτων στους άνδρες είναι μεγαλύτερη. Ένα κάταγμα ισχίου, για παράδειγμα, μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες: οι άνδρες που το υφίστανται έχουν 70% μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο κίνδυνο θανάτου συγκριτικά με τις γυναίκες.

Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν σε αυτόν τον κίνδυνο. Η προχωρημένη ηλικία, η απώλεια μυϊκής μάζας (σαρκοπενία), τα προβλήματα ισορροπίας και νευρομυϊκής λειτουργίας αυξάνουν την πιθανότητα πτώσεων. Παράλληλα, παθήσεις όπως η χρόνια νεφρική νόσος, οι φλεγμονώδεις ασθένειες, η απότομη απώλεια βάρους, αλλά και η μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών φαρμάκων μπορούν να επιβαρύνουν τα οστά. Ένα προηγούμενο κάταγμα, τέλος, αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες για νέο κάταγμα.

Παρά το μέγεθος του προβλήματος, η συστηματική πρόληψη στους άνδρες ήταν μέχρι πρόσφατα περιορισμένη. Ο λόγος; Οι περισσότερες μεγάλες κλινικές μελέτες είχαν επικεντρωθεί στις γυναίκες, αφήνοντας τους άνδρες στο περιθώριο.

Μια πρόσφατη κλινική δοκιμή που διεξήχθη σε δύο υγειονομικά συστήματα των ΗΠΑ έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα. Στη μελέτη αυτή συμμετείχαν 3,112 άνδρες ηλικίας 65 έως 85 ετών, όλοι με τουλάχιστον έναν παράγοντα κινδύνου για κάταγμα αλλά χωρίς προηγούμενα κατάγματα. Οι ερευνητές εφάρμοσαν ένα καινοτόμο μοντέλο «τηλε-υπηρεσίας» για την υγεία των οστών (Bone Health Service – BHS). Οι άνδρες που εντάχθηκαν στο πρόγραμμα προσκλήθηκαν να κάνουν μια εξέταση οστικής πυκνότητας (DEXA) και στη συνέχεια οι γιατροί τους έλαβαν ηλεκτρονικές εισηγήσεις για τη φροντίδα τους. Ένας νοσηλευτής-συντονιστής αναλάμβανε την εκτέλεση των παραγγελιών, την ενημέρωση των ασθενών και την παρακολούθηση της τήρησης της θεραπείας εξ αποστάσεως.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: σχεδόν οι μισοί άνδρες της ομάδας BHS υποβλήθηκαν σε έλεγχο (49%), έναντι μόλις 2% στην ομάδα που έλαβε τη συνήθη φροντίδα. Πάνω από τους μισούς από αυτούς διαγνώστηκαν με οστεοπενία ή οστεοπόρωση, ενώ οι περισσότεροι ξεκίνησαν θεραπεία και τη συνέχισαν με υψηλή συνέπεια. Μετά από δύο χρόνια, η οστική πυκνότητα στο ισχίο ήταν σημαντικά καλύτερη στην ομάδα BHS σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.

Αυτή η μελέτη αποδεικνύει ότι ο στοχευμένος έλεγχος ανδρών με παράγοντες κινδύνου μπορεί να είναι εξίσου αποδοτικός με τον καθολικό έλεγχο των γυναικών άνω των 65 ετών.

Τι σημαίνει αυτό για τον κάθε άνδρα;

Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να περιμένουμε το πρώτο κάταγμα για να δράσουμε. Αν είστε άνω των 65 ετών ή αν έχετε παράγοντες κινδύνου – όπως χρόνια νοσήματα, μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή με κορτικοστεροειδή, σημαντική απώλεια βάρους ή οικογενειακό ιστορικό καταγμάτων – αξίζει να συζητήσετε με τον γιατρό σας για έναν έλεγχο οστικής πυκνότητας.

Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να μειώσει δραστικά τον κίνδυνο καταγμάτων και τις σοβαρές επιπτώσεις τους στην ποιότητα ζωής. Σε συνδυασμό με έναν υγιεινό τρόπο ζωής – διατροφή πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνη D, άσκηση με αντιστάσεις, διακοπή καπνίσματος και περιορισμό αλκοόλ – μπορούμε να θωρακίσουμε τα οστά μας για τα χρόνια που έρχονται.

Συμπέρασμα

Η οστεοπόρωση στους άνδρες παραμένει μια «σιωπηλή» απειλή. Δεν προκαλεί πόνο ή άλλα συμπτώματα μέχρι να συμβεί το πρώτο κάταγμα – και τότε μπορεί να είναι αργά. Οι σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις μας δίνουν πλέον τα εργαλεία για να την εντοπίσουμε και να την προλάβουμε. Το ερώτημα είναι αν θα τα αξιοποιήσουμε.

• Colón-Emeric C, Lee R, Lyles KW, Zullig LL, Sloane R, Pieper CF, Nelson RE, Adler RA. Remote Bone Health Service for Osteoporosis Screening in High-Risk Men: A Cluster Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med. 2025 Aug 25. doi: 10.1001/jamainternmed.2025.4150
• Bauer DC. Screening for Osteoporosis in Older Men-Getting Closer to Yes. JAMA Intern Med. 2025 Aug 25. doi: 10.1001/jamainternmed.2025.4157

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου είναι παθολόγος, καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ. Είναι κάτοχος πτυχίου της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Elective in Pediatric Oncology (MayoClinic, Rochester (Minnesota), USA), κάτοχος USMLE (ECFMG) Step 1, Step 2 and Clinical Skills Assessment, κάτοχος Physician Nutrition Specialists (accredited by the American Board of Physician Nutrition Specialists).

– Ειδικότητα: Παθολογία (ΓΟΝΚ «Άγιοι Ανάργυροι» και Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα»).

– Μεταπτυχιακό «Οργάνωση και Διοίκηση Υπηρεσιών Υγείας». Διαπανεπιστημιακό ΠΜΣ με το τμήμα της Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ. Βαθμός: Άριστα (9,1/10).

– Master of Science στην Επιδημιολογία, Harvard School of Public Health (Harvard University). Βαθμός: Α (3.85/4.00).

– Διδακτορική Διατριβή – Iατρική Σχολή ΕΚΠΑ. Βαθμός: «Άριστα».

– Μεταδιδακτορικό στο πλαίσιο του Προγράμματος Πυθαγόρας Ι.

– Υπότροφος του Ιδρύματος Παπαδάκη (6 χρόνια προπτυχιακής εκπαίδευσης).

– Yπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση (για την απόκτηση Master από το Harvard School of Public Health-HSPH).

Έχει σημαντική επιστημονική παρουσία με εκπαιδευτικό, ερευνητικό, συγγραφικό και διοικητικό έργο. Στη βιβλιογραφική βάση PubMed συγγραφέας σε περισσότερες από 205 δημοσιευμένες μελέτες, ενώ σύμφωνα με τη βάση Google Scholar το ερευνητικό της έργο έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 14.300 αναφορές (h index 59).