Του Χρήστου Κίτσιου

Σε αναμμένα κάρβουνα κάθονται οι διοικήσεις των τραπεζών, παρακολουθώντας όσο το δυνατόν στενότερα τη διαπραγμάτευση μεταξύ κυβέρνησης και εταίρων για την επίτευξη μικρής έστω συμφωνίας επί ενός πακέτου μεταρρυθμίσεων και μέτρων δημοσιονομικού χαρακτήρα.

Η παράταση του προγράμματος λήγει, ως γνωστόν, στο τέλος Ιουνίου, ενώ αρκετά νωρίτερα τελειώνουν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα ταμειακά διαθέσιμα του ευρύτερου δημόσιου τομέα.

Οι υποχρεώσεις του Ιουνίου ανέρχονται για το Δημόσιο σε περίπου 2,5 δισ. ευρώ συν την πληρωμή μισθών και συντάξεων. Πρόκειται για κονδύλι που δεν μπορεί να καλυφθεί από τα τρέχοντα έσοδα και τον αναγκαστικό εσωτερικό δανεισμό, ακόμη και αν το σύνολο των Δήμων μεταφέρει τα ταμειακά του διαθέσιμα στην ΤτΕ. Υπό το παραπάνω πρίσμα, για να αποφευχθεί στάση πληρωμών, αλλά και να συνεχίσει η ΕΚΤ να παρέχει δίχτυ προστασίας στις ελληνικές τράπεζες πέραν της 30ής Ιουνίου, απαιτείται η σύναψη συμφωνίας όσο το δυνατόν ταχύτερα, επί ενός κοινά αποδεκτού πακέτου μέτρων και μεταρρυθμίσεων.

Όσο γρηγορότερα επέλθει ένας έντιμος συμβιβασμός και ψηφισθούν τα μέτρα από τη Βουλή τόσο ευκολότερο θα είναι για τις τράπεζες να διαχειριστούν τη μεγάλη ζημιά από την επτάμηνη περίοδο αβεβαιότητας.

Όπως παραδέχονται οι τραπεζίτες, η φετινή χρονιά είναι ήδη χαμένη ως προς τους στόχους για νέες χορηγήσεις και τα προ προβλέψεων κέρδη. Δεν πρέπει όμως να χαθεί και η επόμενη χρονιά. Για να μην τεθεί σε κίνδυνο και το 2016, θα πρέπει να επέλθει σταδιακή ομαλοποίηση στο β' εξάμηνο της φετινής χρονιάς.

Στο πλαίσιο αυτό οι διοικήσεις των τραπεζών έχουν σχεδιάσει να κινηθούν άμεσα σε τρία μέτωπα, εφόσον υπάρξει συμφωνία:

• Πρώτον να ξεπαγώσουν πωλήσεις non core business assets αλλά και αυξήσεις κεφαλαίου στις μητρικές.
• Δεύτερον, να επιδιώξουν με τα νέα «εργαλεία» ρύθμιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ώστε να ανακοπεί η εκ νέου διόγκωση των καθυστερήσεων.
• Τρίτον, να επιχειρηθεί η σταδιακή επανάκαμψη των καταθέσεων, μέσω εκστρατείας ενημέρωσης σε πελάτες τους και προσφοράς νέων προϊόντων προθεσμιακών καταθέσεων.

Οι τρεις στόχοι είναι αλληλένδετοι προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι βασικές πληγές της περιόδου αβεβαιότητας και να τεθούν οι βάσεις για επιστροφή στην κερδοφορία από το 2016, ώστε να μην απαιτηθεί ριζική τροποποίηση των πλάνων αναδιάρθρωσης και προληπτικές αυξήσεις κεφαλαίου, ενόψει του stress test της επόμενης χρονιάς.

Ο μεγάλος κίνδυνος για τις τράπεζες είναι να υπογραφεί μεν το πακέτο των μεταρρυθμίσεων και των απαραίτητων δημοσιονομικών μέτρων ώστε να επιτευχθεί ο αναθεωρημένος στόχος πρωτογενούς πλεονάσματος, αλλά η συζήτηση για το νέο πρόγραμμα να τραβήξει ώς τον Οκτώβριο, παρατείνοντας το μαρτύριο της σταγόνας για τις ίδιες και τους πελάτες τους.

Σε αυτή την περίπτωση θα αυξηθούν σημαντικά οι πιθανότητες νέας γενιάς προβληματικών επιχειρήσεων, εξέλιξη που θα δημιουργήσει πραγματικά μεγάλο πρόβλημα με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια.

Από τις αρχές του έτους ώς σήμερα οι νέες καθυστέρησεις αφορούν κυρίως σε ιδιώτες και πρόκειται για δάνεια που είχαν ρυθμιστεί στο πρόσφατο παρελθόν και οι δανειολήπτες σταμάτησαν να τα εξυπηρετούν λόγω των προσδοκιών για γενναίες διαγραφές που θα προωθούσε η κυβέρνηση. Πρόκειται για δάνεια που θα επαναρρυθμιστούν εφόσον ξεφουσκώσουν οι υπερβολικές προσδοκίες.

Στον αντίποδα, αν η δραματική επιδείνωση των συνθηκών χρηματοδότησης οδηγήσει νέα γενιά μικρομεσαίων κυρίως επιχειρήσεων σε αδυναμία εξυπηρέτησης δανεισμού, το πρόβλημα θα αποκτήσει σοβαρές διαστάσεις.

Καλούν τους πελάτες για νέες ρυθμίσεις

Τους τελευταίους μήνες οι τράπεζες, αξιοποιώντας τον Κώδικα Δεοντολογίας, δοκίμασαν πιλοτικά προϊόντα τύπου splitbalance για ενυπόθηκα δάνεια (κυρίως στεγαστικά και δευτερευόντως καταναλωτικά που έχουν ενυπόθηκη εξασφάλιση). Το διαχωρισμό, δηλαδή, ενός δανείου σε καθυστέρηση σε δύο μέρη με κριτήριο τη δόση που μπορεί να πληρώσει ο δανειολήπτης με βάση τα τρέχοντα μειωμένα λόγω κρίσης εισοδήματά του.

Τα αποτελέσματα, εν μέσω ενός δυσμενούς περιβάλλοντος υψηλών προσδοκιών για σεισάχθεια, ήταν ενθαρρυντικά. Με βάση την παραπάνω εμπειρία οι τράπεζες δημιούργησαν νέα προγράμματα για ρυθμίσεις στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων σε καθυστέρηση,τα οποία και προωθούν ήδη στους πελάτες τους.

Στο πλαίσιο αυτό ξεκίνησε ήδη η αποστολή ειδοποιητηρίων σε κατόχους στεγαστικών, καταναλωτικών δανείων που εμφανίζουν καθυστέρηση στην αποπληρωμή δόσης μεγαλύτερη των 30 ημερών, με τα οποία τους καλούν να προσέλθουν εντός 15 ημερών στα καταστήματα για ρυθμίσεις.

Εώς τα τέλη Ιουνίου εκτιμάται ότι θα έχουν αποσταλεί σχετικά ειδοποιητήρια σε περίπου 1 εκατ. δανειολήπτες. Η διαδικασία έχει ήδη καθυστερήσει λόγω της αβεβαιότητας αλλά προβλέπεται να ολοκληρωθεί τον επόμενο μήνα λόγω και των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί με τα πλάνα αναδιάρθρωσης.

Σύμφωνα με τραπεζικά στελέχη, από το ξέσπασμα της κρίσης ώς σήμερα έχουν καταγγελθεί περίπου 1,6 εκατομμύριο δάνεια και κάρτες, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται τα επιχειρηματικά. Εξ αυτών περίπου 300.000 αφορούν σε στεγαστικά, 700.000 σε καταναλωτικά, 500.000 σε κάρτες και περίπου 100.000 σε μικρά επιχειρηματικά δάνεια (επιτηδευματίες και ελεύθεροι επαγγελματίες).

Το ύψος των δανείων σε καθυστέρηση ανέρχεται σε περίπου 40 δισ. ευρώ. Τα τελευταία χρόνια οι τράπεζες προχώρησαν σε ρυθμίσεις και αναδιαρθρώσεις περίπου 1 εκατομμυρίου δανείων και καρτών, συγκρατώντας ώς ένα βαθμό τη δραματική επιδείνωση των στοιχείων.

Οι νέου τύπου ρυθμίσεις για στεγαστικά και ενυπόθηκα καταναλωτικά

Αξιοποιώντας τον Κώδικα Δεοντολογίας οι τράπεζες προσέθεσαν στις παραδοσιακές δυνατότητες ρύθμισης (επιμήκυνση διάρκειας δανείου, μείωση μηνιαίας δόσης κ.ά.) και προγράμματα μετάθεσης της αποπληρωμής μέρους του κεφαλαίου σε μεταγενέστερο χρόνο. Πρόκειται για προϊόντα που προχωρούν σε διαχωρισμό των μη εξυπηρετούμενων ενυπόθηκων δανείων (στεγαστικά και δευτερευόντως ενυπόθηκα καταναλωτικά) σε δύο τμήματα.

Αυτό που μπορεί να εξυπηρετηθεί με το τρέχον επίπεδο εισοδήματος του δανειολήπτη και αυτό που παγώνει ως προς την καταβολή δόσεων για περίοδο από 4 ώς και 25 χρόνια.

Το μέρος του ανεξόφλητου κεφαλαίου (μπορεί να φθάσει ώς και το 60%), η αποπληρωμή του οποίου μεταφέρεται στο μέλλον, δεν θα τοκίζεται αλλά θα παγώνει για το συμφωνηθέν διάστημα.

Στο διάστημα αυτό ο συνεργάσιμος με βάση τον Κώδικα Δεοντολογίας δανειολήπτης υποχρεούται σε τακτά χρονικά διαστήματα να παρέχει όλα τα απαραίτητα στοιχεία στην τράπεζα για την επανεξέταση της οικονομικής και περιουσιακής του κατάστασης.

Η καθοριστική επανεξέταση του δανείου θα διενεργηθεί με τη λήξη της περιόδου χάριτος για το τμήμα εκείνο που δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί.

Οι τράπεζες προσφέρουν bonus στους δανειολήπτες που θα μπουν στη ρύθμιση και θα αποδειχθούν συνεπείς τη διαγραφή μέρους των τόκων που έχουν λογισθεί αλλά δεν έχουν πληρωθεί ώς την αναδιάρθρωση. Επιπρόσθετα οι τράπεζες ετοιμάζονται να επεκτείνουν και στη στεγαστική πίστη τα προϊόντα vendorfinance. Πρόκειται για προγράμματα δανείων με ευνοϊκούς όρους για όσους αγοράσουν είτε ακίνητα που έχουν περιέλθει στην κατοχή των τραπεζών από κατασχέσεις, είτε ακίνητα που αποτελούν ενέχυρα μη εξυπηρετούμενων δανείων και για τα οποία υπάρχει εντολή πώλησης από την πλευρά του δανειολήπτη.

Τα εν λόγω δάνεια δίνουν τη δυνατότητα σύνδεσης του τελικού τιμήματος αγοράς της κατοικίας με την πορεία της κτηματαγοράς τα επόμενα χρόνια. Πρακτική που έχει ακολουθήσει η ιρλανδική NAMA για την πώληση ή διευθέτηση προβληματικών στεγαστικών δανείων.

Κούρεμα ώς και 70% για καταναλωτικά δάνεια

Για τα καταναλωτικά δάνεια ετοιμάζονται ρυθμίσεις που θα επιβραβεύουν με κούρεμα αρχικού κεφαλαίου τους δανειολήπτες που θα τηρήσουν μέχρι τέλους τους νέους όρους αποπληρωμής που θα συμφωνηθούν. Η διαγραφή τόκων ή και αρχικού κεφαλαίου μπορεί να φθάνει σε κάποιες περιπτώσεις ώς και το 50%.

Για καταναλωτικά σε οριστική καθυστέρηση που δεν φέρουν ενυπόθηκη εξασφάλιση και εφόσον ο δανειολήπτης πληρώσει εφάπαξ ή με δόσεις τουλάχιστον το 30% της οφειλής, οι τράπεζες προχωρούν στη διαγραφή του υπόλοιπου δανείου.

Σημειώνεται ότι για μικρά ποσά οφειλών από κάρτες και καταναλωτικά δάνεια το κόστος διεκδίκησης είναι συνήθως υψηλότερο από το προσδοκώμενο έσοδο και ως εκ τούτου οι τράπεζες δεν έχουν διάθεση να κινηθούν δικαστικά.

Κωδικός: επιστροφή καταθέσεων

Ειδοποιητήρια ετοιμάζονται να στείλουν οι τράπεζες και σε όσους πελάτες τους απέσυραν τους τελευταίους μήνες καταθέσεις, είτε επενδύοντας σε επενδυτικά προϊόντα μέσω των δικτύων τους, είτε μεταφέροντάς τα στο εξωτερικό ή σε θυρίδες και στρώματα. Η πλειονότητα των περίπου 30 δισ. ευρώ που έφυγαν από τις τράπεζες είναι χρήματα δηλωμένα φορολογικά και ως εκ τούτου δεν έχουν λόγους να κρύβονται εφόσον η αβεβαιότητα για την τύχη της χώρας αρχίσει να υποχωρεί.

Από τα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οι τράπεζες προκύπτει ότι οι περισσότεροι καταθέτες που απέσυραν καταθέσεις δεν έχουν επιδείξει στο παρελθόν συμπεριφορά διασποράς επενδύσεων και ως εκ τούτου εκτιμάται ότι θα επαναφέρουν αργά ή γρήγορα τα χρήματά τους σε προθεσμιακές καταθέσεις.

Μέσα σε ένα εξάμηνο από την υπογραφή συμφωνίας οι τραπεζίτες εκτιμούν ότι θα έχουν επιστρέψει στις τράπεζες το 40% με 75% των εκροών του προηγούμενου διαστήματος.