Πριν από λίγες ημέρες έπεσε ένα δέντρο στην Αθήνα. Χθες κατέρρευσε άλλο ένα, στο κέντρο της πόλης, παραλίγο να χτυπήσει έναν άνθρωπο που περνούσε από κάτω. Το γεγονός θα καταγραφεί στις ειδήσεις ως «παρά λίγο ατύχημα» και ύστερα θα ξεχαστεί. Όμως, η συχνότητα με την οποία επαναλαμβάνονται αυτά τα περιστατικά φανερώνει ένα βαθύτερο πρόβλημα: τη σχέση της πόλης με το πράσινό της.

Ο Δήμος φροντίζει τα δέντρα, αλλά η αλήθεια είναι ότι πολλά από αυτά είναι πια πολύ παλιά. Οι ρίζες τους έχουν περιοριστεί από δρόμους και πεζοδρόμια, πολλές φορές τραυματισμένες από έργα κοινής ωφελείας – ύδρευση, αποχέτευση, τηλεπικοινωνίες. Οι υπηρεσίες ανοίγουν το έδαφος, κόβουν ρίζες, κλείνουν βιαστικά το χώμα. Ένα δέντρο έτσι μένει «κουτσό», χάνει στήριξη και ζωτικότητα. Στην επιφάνεια δείχνει όρθιο, αλλά μέσα του έχει αρχίσει η φθορά.

Προστίθεται και το πρόβλημα της άρδευσης. Πόσα από τα δέντρα της Αθήνας ποτίζονται σωστά; Συνήθως βασίζονται στη βροχή, που δεν επαρκεί. Σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας, οι κορμοί ξεραίνονται, τα φύλλα αραιώνουν, η συνοχή αποδυναμώνεται. Και έπειτα υπάρχουν τα ίδια τα κτίρια, που δημιουργούν ρεύματα αέρα και πιέζουν μηχανικά την κόμη ενός δέντρου. Η αστική αρχιτεκτονική δεν αφήνει χώρο για φυσική ανάπτυξη· αντιθέτως, συχνά σπρώχνει προς την κατάρρευση.

Δεν πρόκειται λοιπόν για τυχαία συμβάντα, αλλά για την κορυφή ενός παγόβουνου. Η Αθήνα ζει σε μια παράξενη αντίφαση: χρειάζεται όσο ποτέ το πράσινό της για να αναπνέει, να μειώνει τη θερμοκρασία, να συγκρατεί υγρασία – και όμως, δεν του δίνει τον ελάχιστο σεβασμό. Έτσι, τα δέντρα πέφτουν. Και μαζί τους πέφτει ένα κομμάτι της συλλογικής ασφάλειας και μνήμης.

Το δέντρο δεν είναι ένα απλό «στολίδι» του πεζοδρομίου. Είναι ζωντανός οργανισμός που συνδέεται με τη ζωή της γειτονιάς. Οι σκιάσεις του φιλοξένησαν παιδιά που έπαιζαν, ηλικιωμένους που ξεκουράζονταν, διερχόμενους που αναζήτησαν λίγη δροσιά στον καύσωνα. Όταν καταρρέει, δεν χάνεται μόνο ξύλο και φύλλωμα∙ χάνεται ένα σημείο αναφοράς.

Η κλιματική κρίση κάνει αυτή την απώλεια πιο απειλητική. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα – καύσωνες, ξηρασίες, καταιγίδες – δοκιμάζουν την αντοχή των δέντρων. Μια πόλη χωρίς ισχυρά, υγιή δέντρα είναι μια πόλη περισσότερο εκτεθειμένη. Η πτώση ενός δέντρου σήμερα είναι και προειδοποίηση για όσα μπορεί να ακολουθήσουν αύριο.

Αντί για πρόχειρες κινήσεις μετά από κάθε ατύχημα, χρειαζόμαστε στρατηγική: χαρτογράφηση και παρακολούθηση των παλιών δέντρων, εξειδικευμένη φροντίδα, σωστό πότισμα, σεβασμό στις ρίζες όταν γίνονται έργα. Και, το σημαντικότερο, συνειδητοποίηση από τους ίδιους τους κατοίκους ότι το δέντρο της γειτονιάς δεν είναι «του Δήμου» αλλά και δικό τους.

Γιατί κάθε φορά που πέφτει ένα δέντρο στην Αθήνα, δεν χάνουμε μόνο πράσινο. Χάνουμε και ένα στήριγμα της ίδιας της πόλης μας.

Το δέντρο που έπεσε στην γωνία των οδών Γλάδστωνος και Εμαννουήλ Μπενάκη

Φωτογραφία: Άρης Ραβανός