«Η Τέχνη δεν είναι το ένα όμορφο αντικείμενο αλλά η μεταφορά της εμπειρίας και των συναισθημάτων του δημιουργού της» υποστήριζε ο Λέων Τολστόι

Το Πανελλήνιο Forum ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ στην Ελλάδα έχει γίνει πλέον θεσμός. Φέτος έγινε το 7ο κατά σειρά στο Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Αθήνα από 2-4 Δεκεμβρίου. Με αφορμή την τελευταία ενασχόληση μου, εκτός της δημοσιογραφίας υγείας, ως βοηθός σκηνοθέτη στο έργο Η ΣΠΕΙΡΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ κλήθηκα να μιλήσω για το πως μπορεί να συμβάλει το θέατρο στην ψυχολογία ενός θεατή με καρκίνο.

Τι προσφέρει λοιπόν ένα θεατρικό έργο σε ένα θεατή με σοβαρή νόσο όπως για παράδειγμα σε ένα καρκινοπαθή;

Η δύναμη της αγάπης – Η δύναμη της φιλίας – Η δύναμη της τέχνης… Είναι συχνά αναφερόμενες στην καθημερινότητά μας, ωστόσο, δεν γνωρίζω σε ποιο βαθμό κατανοούμε πραγματικά αυτή τη δύναμη.

Ποιος από μας δεν έχει ταξιδέψει παρασυρόμενος από την πλοκή ενός έργου, δεν έχει θυμώσει, δεν έχει γελάσει, δεν έχει νιώσει πόνο, οργή, χαρά, αγαλλίαση… και τελικά δεν έχει απορροφηθεί τόσο πολύ ώστε στο τέλος της πλοκής να αισθανθεί αυτή τη λύτρωση που σου προσφέρει το άδειασμα της ψυχής και του μυαλού.

Η δύναμη της τέχνης έγκειται κατά την ταπεινή μου γνώμη στο γεγονός ότι μπορεί να σε τραβήξει μέσα στο δικό της μαγικό κόσμο ακόμα κι όταν εσύ ο ίδιος πιστεύεις ότι δεν είσαι σε θέση να το κάνεις, να αφεθείς, είτε γιατί δεν θέλεις, γιατί ντρέπεσαι, γιατί δεν μπορείς ίσως, γιατί φοβάσαι.

Η τέχνη έχει της δική της μαγική τεχνική που έχει τη δύναμη να σε απελευθερώσει από ότι σε βαραίνει, να σου αποδιώξει τις όποιες φοβίες, τις μαύρες σκέψεις να τις χρωματίσει, τα ταμπού να τα καταρρίψει…

Σε παρασέρνει στη δίνη της και σε κάνει να νιώθεις ελαφρύτερος, όχι γιατί ξαφνικά αδυνάτισες αλλά γιατί ξεφορτώθηκες τα βαρίδια της ψυχής και μυαλού σου.

Ο Γκάιτε έλεγε ότι «η επιστήμη και η τέχνη ανήκουν σε όλο τον κόσμο και μπροστά τους εξαφανίζονται όλα τα σύνορα».

Πόσο μεγάλη αλήθεια είναι αυτό άραγε….

Οι ειδικοί αναφέρουν ότι η θεραπεία μέσω της τέχνης μπορεί να προσφέρει σε έναν ασθενή με καρκίνο τη δυνατότητα να χαλαρώσει, να δει μέσα από ένα άλλο πρίσμα αυτό που του συμβαίνει και να προσεγγίσει την όλη κατάσταση διαφορετικά.

Το θέατρο σου ανοίγει μια πόρτα στη φαντασία και στο όνειρο. Βλέπεις άλλες ζωές με τα δικά τους προβλήματα και τις χαρές, με τις δικές τους απογοητεύσεις, στενοχώριες, επιτυχίες…Μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να δεις και τη δική σου ζωή στο ρόλο ενός ηθοποιού, μπορεί πάλι να δεις πως να ξεπεράσεις τους φόβους σου και τα ταμπού σου παίρνοντας παραδείγματα από αυτά που βιώνει ο πρωταγωνιστής πάνω στη σκηνή.

Η τέχνη ως θεραπεία στο βάθος των χρόνων

Μπορεί να σας φανεί περίεργο, όμως η θεραπευτική επίδραση της τέχνης έγινε γνωστή για πρώτη φορά, τον 5ο π.Χ. αιώνα, όταν ο Ιπποκράτης παράλληλα με τις παραδοσιακές μεθόδους θεραπείας συνέστηνε στους ασθενείς του να συμμετέχουν τους σε θεατρικά έργα, όπως κωμωδίες και τραγωδίες. Έτσι, η θεραπεία με τον τρόπο αυτό ερχόταν μέσω της κάθαρσης και ήταν αποτέλεσμα της συμμετοχής του ατόμου σε θεάματα που τα απολάμβανε στα πλαίσια της κοινότητας στην οποία ζούσε.

Με την θεραπευτική αυτή μέθοδο αναγνωρίζονταν αυτομάτως η ταυτότητα ασθενειών όπως ο καρκίνος, όχι μονάχα ως μια κατάσταση από την οποία πλήττεται το σώμα αλλά επίσης και ως μία κοινωνική συνθήκη.

Από την αρχαιότητα η σχέση ανάμεσα στη δραματική έκφραση και τη θεραπευτική διαδικασία ήταν αποδεκτές. Όπως αναφέρει ο συγγραφέας Στέλιος Κρασανάκης στο βιβλίο Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΜΕΣΟΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ, δίπλα από το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου υπήρχε ένα θεραπευτήριο και οι ασθενείς εκεί συμμετείχαν κάποιες φορές στον χορό της τραγωδίας. Η θεραπευτική απελευθέρωση καταπιεσμένων παθών ήταν μέρος της τελετουργικής διαδικασίας, μέσω της οποίας η κοινότητα μπορούσε να συμβιβαστεί με τις απογοητεύσεις και τις δυσκολίες των αγώνων της για επιβίωση σε ένα μπερδεμένο και συχνά εχθρικό κόσμο, με τις απώλειες και τις νίκες του, τις χαρές και τις λύπες του, τις καταστροφές και τους θριάμβους του. Ο Αριστοτέλης μάλιστα είχε ονομάσει αυτή την απελευθέρωση της έντασης των θεατών «κάθαρση παθών».

Στα σύγχρονα πλέον χρόνια και συγκεκριμένα τη δεκαετία του ’90 οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι μέσα από την τέχνη μπορούν να προσεγγίσουν πιο εύκολα άτομα που έπασχαν από κάποια νοητική ή σωματική ασθένεια. Διαπίστωσαν λοιπόν, ότι η βοήθεια της τέχνης στη διάγνωση και την θεραπεία ήταν σχεδόν καταλυτική.

Έτσι το 1969 συστάθηκε επίσημα η Αμερικάνικη Εταιρεία Θεραπείας μέσω της Τέχνης.

Η δραματοθεραπεία ως ψυχοθεραπευτική προσέγγιση

Τον όρο Dramatherapy τον εισήγαγε το 1939 ο Peter Slade. Η δραματοθεραπεία και το παίξιμο των ρόλων είναι στοιχεία της θεραπευτικής επικοινωνίας όπως έλεγε, που εκφράζουν οτιδήποτε δε μπορεί να εκφραστεί με άλλον τρόπο. Το σώμα και οι αισθήσεις γίνονται αποδεκτά με έναν ζωτικό πραγματικά τρόπο για τον ασθενή. Αφυπνίζονται αναμνήσεις και καταστάσεις που αναβιώνονται και γίνεται ένα δημιουργικό παιχνίδι.

Στη διαμόρφωση της Δραματοθεραπείας συνέβαλαν τόσο οι άνθρωποι της επιστήμης όσο και του θεάτρου σε Ευρώπη και Αμερική.

Η Sue Jennings, εμπνεύστρια της δραματοθεραπείας στην Ευρώπη, στο βιβλίο της «Ο μίτος της Αριάδνης» το 1998 αναφέρει ότι η δραματουργική ικανότητα του ανθρώπου ξεκινά ουσιαστικά από την σύλληψη μέσα στη μήτρα, και παγιώνεται εξελικτικά στην ηλικία των 7 ετών περίπου

Ποιος όμως είναι ο σκοπός της τέχνης στη θεραπεία;

Ο σκοπός της τέχνης είναι να δώσει στη ζωή μας ένα σχήμα έλεγε ο Σαίξπηρ.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες η διάγνωση του καρκίνου έχει σημαντικές ψυχολογικές επιπτώσεις στο άτομο. Ο φόβος, η κατάθλιψη, η απομόνωση, το άγχος, ο θυμός και η οργή, η αποδιοργάνωση της ζωής του είναι μερικές από αυτές τις επιπτώσεις με αποτέλεσμα οι θεραπευτικές προσεγγίσεις πολλές φορές να μην είναι αποτελεσματικές.

Η τέχνη έρχεται και βοηθά τον ασθενή να χαλαρώσει, να προσεγγίσει και ο ίδιος την κατάστασή του με μεγαλύτερη αισιοδοξία, να μπορεί να εκφράσει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του, να αποκτήσει και πάλι αυτοπεποίθηση και να νιώσει την πολυπόθητη ανακούφιση που σου δίνει το αίσθημα ότι όλα θα πάνε καλά.

Και κάπως έτσι….» Όπως ο ήλιος δίνει χρώμα στα λουλούδια, έτσι κι η τέχνη δίνει χρώμα στη ζωή...

John Lubbok ,  Άγγλος πολιτικός & εντομολόγος

Κλείνοντας επέλεξα ένα διαφορετικό τρόπο να εκφράσω το τι προσφέρει το θέατρο στο θεατή, στον ασθενή και στον ίδιο τον ηθοποιό. Αγαπημένοι φίλοι πρωταγωνιστές θα σας πουν οι ίδιοι το όπως αντιλαμβάνονται την προσφορά μέσω της τέχνης… Θέλω να τους ευχαριστήσω όλους από καρδιάς διότι ανταποκρίθηκαν από όπου κι αν βρίσκονταν στο δρόμο, στο θέατρο, στις πρόβες, κάποιοι στο Λος Άντζελες και τους ξύπνησα γιατί μπέρδεψα τη διαφορά της ώρας.