Το ζευγάρι επιθυμεί να αποκτήσει παιδί και ο πατέρας καλείται να ανακαλύψει έναν ρόλο που δεν είναι αυτονόητος για εκείνον. Από άνδρας και σύζυγος γίνεται πατέρας. Αυτή είναι μια τεράστια σε σημασία ψυχική αλλαγή, μια διαρκής πρόκληση και νέα περιπέτεια. Το ερώτημα είναι: πώς μπορεί ένας πατέρας να συμμετέχει εξίσου, αλλά διαφορετικά από τη μητέρα στο μεγάλωμα του παιδιού;

Παροχή ασφάλειας και σταθερότητας
Δεδομένου ότι το δικό του σώμα δεν είναι φυσικά συνδεδεμένο με το παιδί, όπως της μητέρας στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ο πατέρας καλείται να αναλάβει δράση μετά τον τοκετό, από περιφερειακή θέση, για δύο πρόσωπα, τη μητέρα και το βρέφος (τα βρέφη, αν είναι δίδυμα).
Το πρώτο πράγμα που απαιτείται είναι η «άδειά» του ώστε η μητέρα να αφοσιωθεί για κάποιο χρονικό διάστημα στη φροντίδα του παιδιού και να συντονιστεί με τις ανάγκες του. Αυτή η «άδεια» είναι πολύτιμη για τη μητέρα και απαραίτητη για την ανάπτυξη του παιδιού. Η μητέρα δεν πρέπει να νιώθει ενοχικά, ότι δηλαδή «παραμελεί τον πατέρα», αλλά ότι τον έχει σύμμαχο στο έργο φροντίδας του παιδιού.
Η παροχή ασφάλειας στη δυάδα μητέρα-βρέφος απαιτεί ανάληψη ευθύνης για την προστασία τους. Ο πατέρα καλείται να αναλάβει έναν νέο ρόλο, καθώς εκείνος χάνει την αποκλειστικότητα που απολάμβανε στη σχέση με τη σύντροφό του και τη φροντίδα της. Ο πατέρας καλείται να υποστηρίξει το περιβάλλον που φροντίζει το παιδί του. Η υποστήριξη μπορεί να πάρει πολλές μορφές, οικονομική, συναισθηματική, πρακτική.

Οριοθέτηση της σχέσης ανάμεσα στο ζευγάρι μητέρα-βρέφος
Ένα δεύτερο κομβικό σημείο στο μεγάλωμα του παιδιού αφορά στην οριοθέτηση της σχέσης μητέρα-παιδί.
Σταδιακά, καθώς το παιδί μεγαλώνει, χρειάζεται να είναι εξαρτημένο ολοένα και λιγότερο από τους γονείς του. Το παιδί μαθαίνει να περιμένει, μαθαίνει να αυτοεξυπηρετείται, μαθαίνει να επικοινωνεί απευθείας με τους τρίτους. Όσο για το παιδί κερδίζει σε αυτονόμηση τόσο περισσότερος ελεύθερος χώρος μένει στο ζευγάρι των γονιών. Ο ρόλος του πατέρα είναι να διεκδικήσει ξανά την ερωτική σχέση με τη σύντροφό του, με τη μητέρα. Το παιδί έχει ανάγκη αυτό το όριο στη σχέση με τη μητέρα του. Η μητέρα έχει ανάγκη αυτό το όριο στη σχέση με το παιδί. Η μητέρα έχει ανάγκη από έναν σύντροφο που θα διατηρήσει ζωντανή την επιθυμία του για εκείνη ως γυναίκα. Ο πατέρας καλείται με χιούμορ και στοργή να υπενθυμίζει στη μητέρα «Είμαστε και σύντροφοι και γονείς» και να υπηρετεί παράλληλα και τους δύο ρόλους. Ο ρόλος του γονιού δεν μπορεί και δεν πρέπει να εκτοπίσει την ερωτική ζωή του ζευγαριού.

Γέφυρες με τον εξωτερικό κόσμο
Μια από τις σημαντικές λειτουργίες του πατέρα είναι να φέρει σε επαφή με τον κόσμο έξω από το περιβάλλον του σπιτιού και τη σχέση με τη μητέρα. Αυτό το έργο γίνεται ευκολότερο καθώς το παιδί μεγαλώνει και αυτονομείται, μπορεί να σταθεί στα δικά του πόδια, αναπτύσσει λίγο. Οι βόλτες και το παιχνίδι εκτός σπιτιού είναι απαραίτητα συστατικά στοιχεία για την υγιή ανάπτυξη. Η φροντίδα για τις διακοπές και τα ταξίδια μπορεί να προσφέρουν ζωτικές ευκαιρίες για ξεκούραση σε μητέρα και παιδί και απόσταση από το περιβάλλον του σπιτιού. Οι δράσεις του παιδιού εκτός οικογένειας, η συμμετοχή σε ομάδες συνομηλίκων, σε αθλητικές δραστηριότητες ή σε δραστηριότητες δημιουργικής απασχόλησης διευρύνουν τους ορίζοντες, προσφέρουν ανεκτίμητες ευκαιρίες για μάθηση. Ο πατέρας γίνεται εξαιρετικά χρήσιμος όταν ανοίγει ορίζοντες προς τα έξω. Ο πατέρας καλείται να προτείνει νέες δοκιμές στο παιδί, πειραματισμούς με το άγνωστο (πχ βόλτα με το ποδήλατο) και να υποστηρίξει το παιδί να αντιμετωπίσει τους φόβους του. Ταυτόχρονα, ο πατέρας φέρνει από έξω προς τα μέσα νέες εμπειρίες, νέες γνώσεις, καινούρια παιχνίδια (πολλές φορές και δικά του!) που εμπλουτίζουν την εμπειρία που το παιδί απολαμβάνει στο εσωτερικό του σπιτιού.

Εγκατάσταση κανόνων
Ένα τρίτο κομβικό σημείο είναι ο ρόλος του στις απαγορεύσεις, τα «όχι», το σύνολο κανόνων που χρειάζεται το παιδί να ανακαλύψει, να αποδεχτεί και να τηρήσει, ώστε να μπορέσει να αναπτυχθεί κοινωνικά. Ο πατέρας μπορεί να συμβάλει μαθαίνοντας στο παιδί να κάνει διαπραγματεύσεις και συμφωνίες, που τηρούνται από όλες τις πλευρές. Να βοηθήσει το παιδί να ξεχωρίσει στη σκέψη του το «σωστό» και το «λάθος». Ο πατέρας δεν είναι μόνος του στην εισαγωγή απαγορεύσεων στη ζωή του παιδιού. Χρειάζεται να δουλέψει σαν ομάδα με τη μητέρα, να δημιουργήσει μια ισχυρή συμμαχία μαζί της. Η φροντίδα δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο της μητέρας. Ένας πατέρας συμμετέχει στη φροντίδα μέσα από το δίχτυ προστασίας που δημιουργεί γύρω από το παιδί με τους κανόνες.

*Το άρθρο υπογράφει η κ. Βαρβάρα Σαλαβού, Ψυχολόγος