Διαβάστε το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε στο Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 161, Ιούλιος - Αύγουστος 2016

Το θέμα σε κείμενο

Γράφει η Σμαρούλα Παντελή*

Ο ασφαλιστής μπορεί να είναι μία «μοναχική» δουλειά σε πρώτο επίπεδο (αυτός και ο πελάτης), όμως, για να φθάσει μέχρι την πώληση που εμφανίζεται ως «ατομική υπόθεση», περνά μέσα από μία διαδικασία εμβάπτισης στις ηθικές αξίες του επαγγέλματος αλλά και στις απαιτούμενες δεξιότητες τις οποίες αποκτά με την εκπαίδευση και την εμπειρία, δραστηριοποιούμενος στο πλαίσιο μίας ομάδας ασφαλιστών. Υπεύθυνος για την ομάδα είναι ο συντονιστής και, από το πόσο καλός είναι ο συντονιστής, εξαρτάται πολλές φορές και το πόσο καλός μπορεί να γίνει ο ασφαλιστής.

Τι σημαίνει ομάδα;

Η έννοια της ομάδας είναι συνυφασμένη με την ανθρώπινη φύση, αναφέρει η διδάκτωρ ψυχολογίας Σμαρούλα Παντελή στο βιβλίο της «Τα μυστικά της ομαδικής επιτυχίας - Από τη θεωρία στην πράξη» (εκδόσεις Κριτική). Ο καθένας από εμάς είναι ενταγμένος σε πολλές διαφορετικές ομάδες. Οι ομάδες μπορούν να προσφέρουν αποτελέσματα τα οποία είναι δύσκολο να επιτευχθούν από μεμονωμένα άτομα. Οι επικεφαλής ομάδων ασφαλιστών γνωρίζουν αυτό πολύ καλά. Συνεπώς έχει ιδιαίτερη αξία να δούμε πώς αναλύει τη δυναμική των ομάδων η κα Σμαρούλα Παντελή.

Η δυναμική των ομάδων

Όταν κάνουμε λόγο για τη λογική των ομάδων, αναφερόμαστε στις δυνάμεις που επενεργούν στην ομάδα και αποτελούν, είτε την κινητήρια δύναμη είτε την τροχοπέδη στις διαδικασίες που οδηγούν στα επιτεύγματά τους. Αυτές οι δυνάμεις εμφανίζονται συνήθως σε τρία επίπεδα (Douglas, 1995), που είναι:
- Η φύση των τρόπων επικοινωνίας ανάμεσα στα μέλη.
- Η ψυχολογική δομή της ομάδας.
- Οι δυνάμεις που προκύπτουν από τη σχέση της ομάδας με το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο στο οποίο ανήκει.

Οι ειδικοί της δυναμικής των ομάδων υποστηρίζουν πως όλες οι δυνάμεις που επενεργούν στην επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη και διαμορφώνουν την ψυχολογική δομή της ομάδας, πρέπει να βρίσκονται σε ισορροπία, για να μπορεί η ομάδα να επιτελέσει το έργο της (Bonner, 1959). Πραγματικά, σε μια ομάδα όπου όλοι δουλεύουν από λίγο, είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθούν οι στόχοι. Επίσης, μια ομάδα που σπαράσσεται από διχόνοιες, ξοδεύει την ενέργειά της προκειμένου να επέλθει γαλήνη και εξαντλείται σ’ αυτό.

Αυτές οι δυνάμεις είναι:
- Ο βαθμός συμμετοχής των μελών
- Ο βαθμός συνοχής της ομάδας
- Οι αξίες της ομάδας
- Το είδος της ηγεσίας που ασκείται
- Η εσωτερική δομή της ομάδας (ρόλοι)

Η δυναμική μιας ομάδας διαμορφώνεται, όπως είπαμε και πιο πάνω, από την αλληλεπίδρασή της με τα ευρύτερα σύνολα στα οποία ανήκει. Οι δυνάμεις που ασκούνται στην ομάδα από μεγαλύτερες ομάδες, σε επίπεδο ιδεών, πεποιθήσεων, οδηγιών και προγραμμάτων, επηρεάζουν την ικανότητα της ομάδας να φέρει το έργο της εις πέρας. Οι μεγάλες ομάδες επηρεάζουν τις μικρότερες και οι μικρότερες πιέζονται να συμμορφωθούν. Ωστόσο, και αυτές με τη σειρά τους προσπαθούν να επηρεάσουν τη μεγαλύτερη ομάδα στην οποία ανήκουν. Καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο μια μεγάλη ομάδα θα επηρεάσει μια μικρότερη, παίζουν οι λεγόμενοι «φύλακες των διόδων» (door keepers). Συνήθως, αυτόν το ρόλο του φύλακα τον αναλαμβάνει ο αρχηγός-συντονιστής της ομάδας, ο οποίος θα αποφασίσει με ποιον τρόπο και σε ποιο βαθμό θα αφήσει τη μεγάλη ομάδα να επηρεάσει τη δική του μικρότερη.

Ομαδική παραγωγικότητα και αποδοτικότητα

Από τον προπερασμένο και τον περασμένο αιώνα, από τα πειράματα του Γάλλου μηχανικού και γεωλόγου Max Ringelmann έως τα πειράματα της Shaw της δεκαετία του 1930 (Κάντας, 1995), το γενικό συμπέρασμα σχετικά με την παραγωγικότητα και την αποδοτικότητα των ομάδων είναι το ακόλουθο: Σε γενικές γραμμές, οι ομάδες είναι πιο αποτελεσματικές από τα άτομα, ενώ τα άτομα φαίνεται να αποδίδουν καλύτερα από τις ομάδες.

Ωστόσο, το είδος του έργου φαίνεται να παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην ομαδική παραγωγικότητα. Κατά τον Steiner (1972), η δυνητική παραγωγικότητα μιας ομάδας, που είναι το ανώτερο δυνατό σημείο επίδοσής της, εξαρτάται από τους πόρους των μελών της ομάδας και τις απαιτήσεις του έργου. Με τον όρο «πόροι» αναφερόμαστε στις γνώσεις, τις δεξιότητες, τις ικανότητες και τα όργανα ή τα υλικά που έχουν στη διάθεσή τους τα μέλη της ομάδας. Με τον όρο «απαιτήσεις του έργου», αναφερόμαστε στην ποιότητα και το βαθμό εξειδίκευσης και δυσκολίας του έργου.

Παρ’ όλους τους περιορισμούς και τις δυσκολίες που μπορεί να έχει η ομαδική δουλειά, η ανθρωπότητα φαίνεται να έχει εξελιχθεί από τα επιτεύγματα μικρών και μεγάλων ομάδων. Η συνεργασία είναι αυτό που μας έχει επιτρέψει να εξελιχθούμε τόσο πολύ ως είδος. Τα ομαδικά αποτελέσματα φαίνεται να είναι κάτι περισσότερο από το απλό άθροισμα των αποτελεσμάτων που μπορεί να καταφέρει το κάθε άτομο ξεχωριστά, όταν το έργο είναι σύνθετο και κυρίως όταν απαιτεί την επίλυση νοητικών προβλημάτων (Shaw, 1976).

Στην εποχή μας, περισσότερο από ποτέ, η ομαδική δουλειά και η συνεργασία είναι τα απόλυτα ζητούμενα, προκειμένου να αντιμετωπιστεί επιτυχώς η παγκοσμιοποίηση της αγοράς. Οι οργανισμοί και οι εταιρείες απομακρύνονται πλέον από το μοντέλο της αυστηρής ιεραρχίας και επιλέγουν πιο ευέλικτες οργανικές φόρμες, που αντικατοπτρίζονται κυρίως στα πρόσωπα των ομάδων (teams). Η ομάδα πλέον -και όχι το άτομο- θεωρείται ο θεμέλιος λίθος ενός οργανισμού.

Παρ’ όλα τα ευρήματα που προκύπτουν από τις έρευνες σχετικά με την υπεροχή της ατομικής παραγωγικότητας σε αντιδιαστολή με την ομαδική, ακόμη και σε επίπεδο παραγωγής δημιουργικών ιδεών, η δύναμη της ομαδικής δουλειάς φαίνεται να είναι ακαταμάχητη. Όταν οι προτάσεις προκύπτουν από έναν ομαδικό καταιγισμό ιδεών, τότε μια σειρά από δευτερεύοντα οφέλη, πολύ σημαντικά για την ομάδα και τον οργανισμό, λαμβάνουν χώρα και είναι τα εξής:

Συνήθως τα μέλη μιας ομάδας προέρχονται από διαφορετικά επιστημονικά πεδία και επομένως η γνώση τους είναι πολύ σημαντικό να αντικατοπτρίζεται στις διαδικασίες τόσο της παραγωγής ιδεών όσο και της λήψης αποφάσεων. Αυτή η διαφορετικότητα είναι ένας επιπρόσθετος πόρος για την ομάδα.

Η ομαδική συμμετοχή στην παραγωγή ιδεών φέρνει τους ανθρώπους κοντά και τους κινητοποιεί, ώστε να επιθυμούν τη δέσμευση και την αφοσίωση στους στόχους της ομάδας.

Στις ομαδικές διαδικασίες παραγωγής ιδεών, οι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία να επικοινωνήσουν, να γελάσουν και εντέλει να περάσουν καλύτερα, γεγονός το οποίο προάγει τη δημιουργικότητα (West, 2004).

Τα σημαντικότερα επιχειρήματα που υποστηρίζουν την ομαδική δουλειά

-Οι ομάδες που εργάζονται σε παράλληλη σχέση, σε αντιδιαστολή με τα άτομα που εργάζονται σε καθεστώς κάθετης ιεραρχίας, παράγουν πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά.
-Οι ομαδικές αποφάσεις είναι πιο ολοκληρωμένες και τεκμηριωμένες, γιατί βασίζονται σε ουσιαστικότερη επεξεργασία που πραγματοποιείται με διάλογο, αμφισβήτηση και πολυφωνία.
-Επιπλέον αποκτούν γνώση, η οποία δεν χάνεται όταν ένα μέλος αποχωρήσει, ενώ η γνώση που αποκτά ένα άτομο σε μια αλυσιδωτή ιεραρχική θέση είναι αυτονόητο ότι θα χαθεί με την αποχώρησή του.
-Eχουν περισσότερη δύναμη οι ομάδες για να επιφέρουν ριζικές αλλαγές, τις οποίες ενδεχομένως θα δίσταζε να προκαλέσει ένα άτομο από μόνο του.
-Πολλές έρευνες δείχνουν πως το προσωπικό που εργάζεται σε ομάδες, εργάζεται πιο αποδοτικά και βιώνει λιγότερο στρες.
-Γίνεται οικονομία χρόνου όταν μια ομάδα μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα, ενώ χάνεται χρόνος όταν η δουλειά πρέπει να περάσει από άτομο σε άτομο μέσω μιας αλυσιδωτής διαδικασίας.
-Φέρνουν ανανέωση και πρόοδο, καθώς η ιδέα του ενός γονιμοποιεί μια ιδέα σε κάποιον άλλο κ.λπ.
-Οι οργανισμοί που βασίζονται στη δουλειά ισότιμων ομάδων, διοικούνται πιο εύκολα.
-Η δημιουργικότητα και ο εκσυγχρονισμός προωθούνται περισσότερο στις εταιρείες που βασίζονται σε ομάδες.

*Η Σμαρούλα Παντελή είναι διδάκτωρ ψυχολογίας του πανεπιστημίου Surrey της Αγγλίας. Από το 1986 συνεργάζεται με μεγάλες εταιρίες και οργανισμούς και διευθύνει βιωματικά σεμινάρια για τα στελέχη τους με θέματα σχετικά με τις ανθρώπινες σχέσεις, την ομαδικότητα και τη Συναισθηματική Νοημοσύνη. Από το 2002 μέχρι το 2009 συνεργάστηκε με το πανεπιστήμιο Πειραιώς και δίδαξε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα MBA Τουρισμού, καθώς και στο προπτυχιακό πρόγραμμα του Τμήματος Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων σε συνεργασία με τον καθηγητή Ε. Κονδύλη. Εργάζεται ως ψυχοθεραπεύτρια εφαρμόζοντας ατομική και ομαδική θεραπεία, ψυχόδραμα και κοινωνιόδραμα. Έχει γράψει βιβλία ψυχολογίας, θεματικά ημερολόγια και παιδαγωγικές ιστορίες για παιδιά του Δημοτικού. Από το 1991 διευθύνει το Ελληνικό Ινστιτούτο Επικοινωνίας και Ανθρώπινων Σχέσεων, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό για την προαγωγή των υγιών ανθρώπινων σχέσεων. Η διεύθυνσή της στο διαδίκτυο είναι www.mirazomai.com.