Έως το Μάρτιο του 2019 θα τεθεί σε εφαρμογή το σχήμα ρύθμισης οφειλών προς τα ασφαλιστικά ταμεία, το οποίο θα περιλαμβάνει 120 δόσεις και κούρεμα της βασικής οφειλής έως και 70% μέσω του επαναϋπολογισμού των οφειλών. Σύμφωνα με την υπουργό Εργασίας, Έφη Αχτσιόγλου, σκοπός του σχήματος είναι «να μπορούν όσο το δυνατόν περισσότεροι οφειλέτες να ρυθμίσουν και να εξοφλήσουν τις οφειλές τους».

Ειδικότερα, το οικονομικό επιτελείο δίνει μια τελευταία ευκαιρία με μια ρύθμιση express, περιορισμένης διάρκειας 6 μηνών, στους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους που έκλεισαν βιβλία και μπλοκάκια, να αποπληρώσουν τις οφειλές τους στην Εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία. Η ρύθμιση θα «κουμπώνει» με σχετικό πρόγραμμα επιδότησης του ΟΑΕΔ, το οποίο θα δίνει μια δεύτερη ευκαιρία στους ελεύθερους επαγγελματίες να επαναδραστηριοποιηθούν ή να ξανανοίξουν τα «μπλοκάκια» τους.

Η ρύθμιση, που βρίσκεται στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης με τους δανειστές, αφορά οφειλέτες των πρώην ασφαλιστικών Ταμείων, που είχαν δημιουργήσει χρέη έως 31/12/2016. Η ρύθμιση οφειλών θα απευθύνεται στους επαγγελματίες που πτώχευσαν, οι οποίοι δεν έχουν τη
δυνατότητα να ενταχθούν στον εξωδικαστικό μηχανισμό καθώς δεν πληρούν τα κριτήρια βιωσιμότητας.

Συνολικά απευθύνεται σε 958.000 μη μισθωτούς και ειδικότερα 584.000 του πρώην ΟΑΕΕ, 356.000 του πρώην ΟΓΑ και 18.000 του πρώην ΕΤΑΑ. Στόχος είναι να δοθεί βιώσιμη λύση σε ληξιπρόθεσμες οφειλές που δημιουργήθηκαν εν μέσω κρίσης από ελεύθερους επαγγελματίες οφειλέτες. Μέσω της ρύθμισης αναμένεται να απεγκλωβιστούν περίπου 30.000 - 40.000 ασφαλισμένοι ελεύθεροι επαγγελματίες που, ενώ συμπλήρωσαν την ηλικία συνταξιοδότησης, δεν μπορούν να βγουν στη σύνταξη εξαιτίας των οφειλών τους.

«Κλειδί» της νέας ρύθμισης είναι ο επαναϋπολογισμός των εισφορών ο οποίος θα γίνει με βάση το εισόδημα, όπως προβλέπει ο νόμος Κατρούγκαλου, καθώς τα μειωμένα ή και μηδενικά εισοδήματα που δήλωναν οι επαγγελματίες τα χρόνια της κρίσης οδηγούν στον καταλογισμό χαμηλότερων εισφορών. Η σύνταξη θα είναι ανταποδοτική, συνεπώς χαμηλότερη από αυτή που θα ελάμβαναν με βάση το προηγούμενο σύστημα καταλογισμού εισφορών (κλάσεις).

Για παράδειγμα, αν οι οφειλές δημιουργήθηκαν το 2004, ο επαναϋπολογισμός θα γίνει με βάση το φορολογητέο αποτέλεσμα του 2003 και τα νέα ποσοστιαία ασφάλιστρα. Ο εντοπισμός, ωστόσο, του πραγματικού εισοδήματος συνιστά «σπαζοκεφαλιά», ειδικά για το μακρινό παρελθόν και τα έτη πριν από το 2002. Γι’ αυτό μελετάται και ο επαναϋπολογισμός με βάση την ελάχιστη εισφορά των 158 ευρώ το μήνα για τους ελεύθερους επαγγελματίες και των 58 ευρώ για τους αγρότες.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το κούρεμα για έναν επαγγελματία με οφειλές 25.000 θα είναι της τάξης των 10.000 ευρώ. Οι ειδικοί υπολογίζουν ότι από τη ρύθμιση θα ωφεληθούν όλοι οι οφειλέτες με χρέη έως 55.000 ευρώ. Οι προσαυξήσεις θα κουρεύονται κατά 85%, στα πρότυπα του εξωδικαστικού.

Μετά το κούρεμα των προσαυξήσεων και τον επαναπροσδιορισμό της οφειλής, θα προκύπτουν οι δόσεις, οι οποίες θα είναι 36 για οφειλές έως 3.000 ευρώ και έως 120 για οφειλές άνω των 3.000 ευρώ. Το ύψος της μηνιαίας δόσης έχει προταθεί να είναι χαμηλό, πιθανότατα 50 ευρώ. 

Η ένταξη θα γίνεται με αίτηση του οφειλέτη. Στον επαναϋπολογισμό συμφέρει να ενταχθούν όσοι πλήρωναν εισφορές με βάση τεκμαρτά εισοδήματα και τα πραγματικά δηλωθέντα εισοδήματά τους ήταν χαμηλότερα.

Για την ένταξη στη ρύθμιση αναμένεται να ισχύουν απλοί κανόνες και διαδικασίες, με περιουσιακά κυρίως κριτήρια. Στην «ομπρέλα» του επαναϋπολογισμού θα μπουν μόνο όσοι αποδεδειγμένα στερούνται πόρων και δεν μπορούν να αποπληρώσουν τις οφειλές τους. Οι οφειλέτες θα έχουν μόνο μία φορά δικαίωμα να υπαχθούν στη ρύθμιση, για να αποκλειστούν οι επαγγελματίες «φεσατζήδες».

Στο οικονομικό επιτελείο αναζητούν τις δικλείδες ασφαλείας που θα αποκλείσουν τις... διαρροές από τις υπάρχουσες ρυθμίσεις που τρέχουν, καθώς οι δανειστές εκτιμούν ότι υπάρχει μια βιομηχανία ρυθμίσεων που εκμεταλλεύονται οι λεγόμενοι στρατηγικοί κακοπληρωτές, μπαίνοντας σε αυτές μόνο για να λάβουν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, χωρίς να τις εξυπηρετούν στη συνέχεια. Στην υπό διαπραγμάτευση ρύθμιση, σύμφωνα με πληροφορίες, θα υπάρξει ρητή αναφορά ότι δεν θα αφορά χρέη τα οποία έχουν ήδη ενταχθεί σε κάποια ρύθμιση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΚΕΑΟ που αφορούν το τέλος Σεπτεμβρίου, μόλις ένας στους 3 που εντάχθηκαν σε κάποια από τις ισχύουσες ρυθμίσεις συνεχίζει να τις εξυπηρετεί. Παράγοντες της ασφάλισης πάντως αμφισβητούν τη δυνατότητα των «νεκρών» επιχειρήσεων να ανταπεξέλθουν στην υποχρέωση πληρωμής των τρεχουσών εισφορών και της δόσης της οφειλής. Όπως τονίζουν χαρακτηριστικά, αυτές οι δύο διευκολύνσεις συνδυαστικά μπορεί να αποτελέσουν σανίδα σωτηρίας για μια μικρή κατηγορία επαγγελματιών που θέλουν να επαναδραστηριοποιηθούν, αλλά είναι «δώρο άδωρο» για την πλειοψηφία που έχει «καταστραφεί» και δε μπορεί να ανταπεξέλθει σε οποιαδήποτε πληρωμή, ακόμα και με ευνοϊκούς όρους.

Όμως αυτός ο φαύλος κύκλος των ρυθμίσεων θα κλείσει αναγκαστικά, καθώς το 2019 αναμένεται να ψηφιστεί κοινοτική οδηγία που θα ορίζει ότι τα κράτη-μέλη οφείλουν να εφαρμόζουν ένα πάγιο σύστημα ρυθμίσεων. Με βάση αυτήν την οδηγία, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να καθορίσουν ένα συγκεκριμένο και μόνιμο σύστημα ρυθμίσεων, που δεν θα αλλάζει.

Όσο για το πρόγραμμα επιδότησης των επαγγελματιών που έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους, αναμένεται το επόμενο διάστημα να προκηρυχθεί από τον ΟΑΕΔ. Οι πρώην ελεύθεροι επαγγελματίες, που θα ενταχθούν στο πρόγραμμα έναρξης ή επανέναρξης επιχειρηματικής δραστηριότητας, αποκτούν ασφαλιστική ενημερότητα και παραμένουν ενήμεροι καθ' όλη τη διάρκεια ισχύος του προγράμματος. Προϋπόθεση για να λάβουν την ενημερότητα είναι να πληρώνουν με συνέπεια τις τρέχουσες ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις, ακόμη και αν οφείλουν εισφορές και δεν έχουν υπαχθεί σε ρύθμιση. Από την επιχορήγηση του ΟΑΕΔ θα παρακρατείται ποσοστό 25% που αποδίδεται στον ΕΦΚΑ έναντι εξόφλησης των οφειλών.