Παρά το γεγονός ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη δημόσια υγεία είναι γνωστές εδώ και αρκετό καιρό, οι επιπτώσεις στην υγεία και οι νομικές επιπτώσεις της κακής ποιότητας του αέρα έχουν τεθεί πιο έντονα στο επίκεντρο τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με την Clyde&Co*. 

Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί σημαντικό αναδυόμενο κίνδυνο για τους ασφαλιστές αστικής ευθύνης για τους ακόλουθους λόγους:

• Αυξημένη ευαισθητοποίηση σχετικά με τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
• Αύξηση των ρυθμιστικών κανόνων.
• Αύξηση των νομικών ενεργειών και των ενεργών ΜΚΟ.
• Αβεβαιότητα στους κανόνες αιτιώδους συνάφειας.

Αυξημένη ευαισθητοποίηση σχετικά με τον κίνδυνο δημόσιας υγείας

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει ταξινομήσει την ατμοσφαιρική ρύπανση ως έκτακτη ανάγκη για τη δημόσια υγεία. Η ατμοσφαιρική ρύπανση σκοτώνει περίπου επτά εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως κάθε χρόνο ενώ εννέα στους δέκα αναπνέουν αέρα που υπερβαίνει τα συνιστώμενα όρια του ΠΟΥ.

Επιπλέον, υπήρξαν σημαντικές επιστημονικές εξελίξεις που μας επιτρέπουν να αποδώσουμε ορισμένους τραυματισμούς σε ορισμένους τύπους ρύπανσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απόφαση ορόσημο των ιατροδικαστών όσο αφορά την τραγική περίπτωση της Ella Kissi-Debrah, όπου διαπιστώθηκε ότι ο θάνατός της προκλήθηκε από «άσθμα που συνέβαλε στην έκθεση σε υπερβολική ατμοσφαιρική ρύπανση». Συγκεκριμένα, ο ιατροδικαστής έκρινε ότι ο θάνατος της Ella προκλήθηκε από σωματίδια PM2,5 και οξείδια του αζώτου που απελευθερώθηκαν από τις εξατμίσεις των οχημάτων σε πολυσύχναστο δρόμο του Λονδίνου.

Υπήρξαν επίσης εξελίξεις στην επιστήμη που αφορά τις σημειακές πηγές ρύπανσης, σύμφωνα με την οποία εταιρίες όπως η Climate Trace και η Carbon Mapper μπορούν να προσδιορίσουν με λεπτομερή ακρίβεια το επίπεδο των εκπομπών και τις πηγές τους. Μια τέτοια τεχνολογία γίνεται όλο και πιο εξελιγμένη.

Αύξηση των ρυθμιστικών κανόνων

Έχει σημειωθεί ταχεία αύξηση των ρυθμιστικών κανόνων παγκοσμίως. Για παράδειγμα, μετά τον πόλεμο κατά της ρύπανσης που κηρύχθηκε το 2013, η Κίνα έχει πλέον μερικούς από τους αυστηρότερους νόμους στον κόσμο για τη ρύπανση, οι οποίοι περιλαμβάνουν ευθύνες για διευθυντές και στελέχη και την ικανότητα των ρυθμιστικών αρχών να επιβάλλουν κυρώσεις σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς.

Οι αυστηρότεροι κανόνες έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των προτύπων για τα επιτρεπτά όρια ρύπανσης, η οποία με τη σειρά της θεσπίζει αντικειμενικά πρότυπα βάσει των οποίων μπορούν να κριθούν δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς. Για παράδειγμα, ο ΠΟΥ αναθεώρησε πρόσφατα τις δικές του κατευθυντήριες γραμμές για την ποιότητα του αέρα.

Αύξηση των νομικών ενεργειών και των ενεργών ΜΚΟ

Όπως έχουμε δει στον χώρο της κλιματικής αλλαγής, οι ΜΚΟ είναι απίστευτα ενεργές στην αναζήτηση νομικών ενεργειών που επικεντρώνονται στην ατμοσφαιρική ρύπανση. Οργανισμοί όπως η ClientEarth έχουν σημαντική φιλανθρωπική χρηματοδότηση και ομάδες δικηγόρων εντοπίζουν συνεχώς νέα μέσα για να ασκήσουν αγωγές τόσο κατά δημόσιων όσο και ιδιωτικών φορέων.

Επί του παρόντος, τέτοιες προσφυγές επικεντρώνονται εναντίον δημόσιων φορέων για εικαζόμενες αποτυχίες μετριασμού και μείωσης της ρύπανσης. Στην Ευρώπη, όπου η ClientEarth άσκησε επιτυχώς προσφυγή κατά της Περιφερειακής Κυβέρνησης των Βρυξελλών, οι υποθέσεις συχνά επικαλούνται δικαιώματα βάσει των άρθρων 2 και 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Στα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια, αναμένουμε να δούμε αγωγές λόγω αμέλειας και όχλησης κατά ιδιωτικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων αγωγών εξαιτίας σωματικών βλαβών ενάντια σε ρυπαίνοντες και κατασκευαστές ρυπογόνων προϊόντων.

Αβεβαιότητα στους κανόνες αιτιώδους συνάφειας

Προς το παρόν, το κύριο εμπόδιο για τους ενάγοντες που υποβάλλουν αγωγές για αμέλεια κατά ιδιωτικών φορέων είναι η αιτιώδης συνάφεια. Σε οποιαδήποτε δεδομένη τοποθεσία, ο τεράστιος αριθμός των ρύπων και των συνεισφερόντων σε αυτούς τους ρύπους σημαίνει ότι η πραγματική διερεύνηση της αιτιώδους συνάφειας είναι απίστευτα περίπλοκη. Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, δεν είναι σαφές ποιο επίπεδο συνεισφοράς στην τοπική ρύπανση ή σωματικής βλάβης θα είναι αρκετό για να ικανοποιήσει την αιτιώδη συνάφεια.

Ωστόσο, στην Αγγλία και την Ουαλία τα δικαστήρια έδειξαν προθυμία να απομακρυνθούν από την παραδοσιακή ανάλυση της αιτιώδους συνάφειας όπου υπάρχει ένα πιεστικό ζήτημα δημόσιας πολιτικής, για παράδειγμα, στην υπόθεση FCA Test και στη δίκη για το μεσοθηλίωμα. Λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος του κινδύνου για τη δημόσια υγεία από την ατμοσφαιρική ρύπανση, τα δικαστήρια μπορεί να πειστούν να απομακρυνθούν από τους παραδοσιακούς κανόνες αιτιώδους συνάφειας για άλλη μια φορά.

Σε άλλες χώρες έχουμε ήδη δει δημιουργικές προσεγγίσεις στο ζήτημα της αιτιώδους συνάφειας. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, έχουν διερευνηθεί οι θεωρίες αιτιώδους συνάφειας στο μερίδιο αγοράς.

Προβληματισμοί για τους Ασφαλιστές

Πρώτον, οι ασφαλιστές θα πρέπει να εξετάσουν τον ορισμό των περιστατικών τους. Η ερώτηση "ποιο είναι το περιστατικό;" στο πλαίσιο των αγωγών λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι πολύπλοκη και ο καθορισμός της ημερομηνίας εμφάνισης και του εάν υπήρξαν πολλαπλά περιστατικά μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο σημαντικής συζήτησης.

Δεύτερον, οι ασφαλιστές θα πρέπει να εξετάσουν το εύρος των εξαιρέσεων ρύπανσης. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εξαιρέσεις ρύπανσης μπορεί να μην αποκλείουν πάντα τη ρύπανση που προκύπτει από προϊόντα.

Τρίτον, αξίζει να αναλογιστούμε τις απαιτήσεις ατυχήματος ή σκόπιμων ενεργειών. Ένα βασικό ερώτημα εδώ είναι εάν οι ασφαλιστές θέλουν να καλύψουν κινδύνους που προκύπτουν από την προβλεπόμενη καθημερινή λειτουργία μιας επιχείρησης, όπως η εκπομπή αερίων που προκύπτουν από βιομηχανικές διεργασίες.

Εξελίξεις προς παρακολούθηση

Αυτός είναι ένας ταχέως εξελισσόμενος χώρος και αναμένουμε ότι η πιθανότητα και η ισχύς των αγωγών θα συνεχίσουν να εξελίσσονται. Είναι σημαντικό οι ασφαλιστές να ενημερώνονται για τους ακόλουθους παράγοντες τα επόμενα χρόνια, καθώς μικρές εξελίξεις ενδέχεται να μεταβάλουν σημαντικά τον κίνδυνο ευθύνης:

• Περαιτέρω αυστηροποίηση των προτύπων ρύπανσης, είτε βάσει της εγχώριας νομοθεσίας είτε από διεθνείς φορείς όπως ο ΠΟΥ.
• Την επιβολή μεγαλύτερης ευθύνης και αυστηρότερων προδιαγραφών στους δημόσιους φορείς.
• Περαιτέρω αύξηση του ακτιβισμού των ΜΚΟ και, ειδικότερα, η έναρξη αγωγών για την ατμοσφαιρική ρύπανση κατά ιδιωτικών φορέων.
• Η χρήση της νομοθεσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε εκδικάσεις που αφορούν το κλίμα ως προηγούμενο σχετικά με τις αξιώσεις λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
• Εξελίξεις στον νόμο περί αιτιώδους συνάφειας.

*Το παρόν κείμενο αποτελεί άρθρο των Neil Beresford, Harry Little και Dan Scott, συνεργατών της Clyde&Co -  Πηγή