Η ενημέρωση των μελών των συνταξιοδοτικών ταμείων για την πραγματική αξία του παθητικού τους είναι το κλειδί για την αποφυγή κοινωνικής αναταραχής στο μέλλον, σύμφωνα με την Αναλογιστική Ένωση Ευρώπης (AAE).

Ως μέρος της τρέχουσας συζήτησης για τις παραμέτρους με βάση τις οποίες θα υπολογιστούν τα επίπεδα φερεγγυότητας των ευρωπαϊκών ιδρυμάτων επαγγελματικών συνταξιοδοτικών παροχών (ΙΕΣΠ, IORPs), οι αναλογιστές συνέταξαν ένα έγγραφο προβληματισμού• σε αυτό ζητούν από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) να πιέσει για «Διαύγεια πριν από τη Φερεγγυότητα».

Ένα βασικό αίτημα είναι η EIOPA να αποκλείσει την εφαρμογή ενιαίου προεξοφλητικού επιτοκίου για όλα τα ΙΕΣΠ. Ο Falco Valkenburg (φωτογραφία), πρόεδρος της επιτροπής συντάξεων της ΑΑΕ, δηλώνει: «Το προεξοφλητικό επιτόκιο είναι πολύ σημαντικό στις συζητήσεις της EIOPA για τον ολιστικό ισολογισμό (HBS), και δύο τύποι προεξοφλητικών επιτοκίων συζητιούνται – ένα μηδενικού κινδύνου ή ένα επιτόκιο βασισμένο στην αναμενόμενη απόδοση του ενεργητικού (ROA). Αλλά για μας δεν πρόκειται για επιλογή μεταξύ δύο άκρων. Το προεξοφλητικό επιτόκιο θα έπρεπε να αντικατοπτρίζει τη φύση της συνταξιοδοτικής συμφωνίας ανάλογα με τις εγγυήσεις, τη χρηματοδοτική υποστήριξη κλπ. Το ΙΕΣΠ απλώς εκτελεί αυτή την υποκείμενη συμφωνία».

Ο F. Valkenburg σημειώνει πως για μια συμφωνία πλήρως εγγυημένης σύνταξης θα μπορούσε να εφαρμοστεί το επιτόκιο μηδενικού κινδύνου, ενώ για έναν (συλλογικό) διακανονισμό μόνο καθορισμένων εισφορών το επιτόκιο θα μπορούσε να βασιστεί στην αναμενόμενη απόδοση. «Ωστόσο, τα περισσότερα σχήματα στην Ευρώπη είναι κάπου μεταξύ αυτών των δύο μοντέλων» προσθέτει. Αν η EIOPA αναγκάσει όλα τα ΙΕΣΠ να χρησιμοποιήσουν το μηδενικό επιτόκιο, «αγνοεί τις ιδιαιτερότητες και τους όρους ενός συνταξιοδοτικού σχήματος και τα αξιολογεί σαν να ήταν πλήρως εγγυημένα». Αυτό συνέβη σε μερικές χώρες με την πρώτη μελέτη ποσοτικών επιπτώσεων (QIS), όπου εφαρμόστηκε επιτόκιο μηδενικού κινδύνου. «Τα αποτελέσματα διόγκωναν τα χρηματοδοτικά ελλείμματα κάποιων ΙΕΣΠ, αλλά η αλήθεια βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις εθνικές αξιολογήσεις και στην προσέγγιση της EIOPA.»

Ο F. Valkenburg τονίζει τη σημασία του να έχει κανείς «πραγματική εικόνα» των υποχρεώσεων μιας συνταξιοδοτικής συμφωνίας και τα μέλη του ταμείου, καθώς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, να κατανοήσουν τη βαθύτερη σημασία των όρων της. «Τόσο οι κίνδυνοι των καθορισμένων παροχών όσο και των καθορισμένων εισφορών συχνά σήμερα δεν γίνονται πλήρως κατανοητοί και δεν συζητιούνται επαρκώς με τα μέλη» λέει o ίδιος και θέτει ως παράδειγμα το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι συντάξεις είναι εγγυημένες, αλλά αν ο χρηματοδότης αποδειχτεί αφερέγγυος μεταφέρονται στο Ταμείο Προστασίας Συντάξεων (PPF) και περικόπτονται κατά 10%. «Γνωρίζουν όντως τα μέλη αυτόν τον κίνδυνο;» διερωτάται ο αναλογιστής.

«Δεν λέμε ότι οποιοδήποτε είδος σχήματος είναι καλό ή κακό – απλώς πρέπει να υπάρχει διαύγεια για όλους τους εμπλεκομένους, ώστε να έχουν τη βάση για να αναλάβουν δράση αν χρειαστεί.» Αυτή η ανάληψη δράσης θα μπορούσε να πάρει ακόμα και τη μορφή αγωγής για αθέτηση υπόσχεσης, όπως κάνουν σήμερα κάποιοι στην Ολλανδία για τις πληρωμές ασφαλιστικών εταιρειών, λέει ο Valkenburg, αλλά τονίζει ότι «σε αυτό διαφέρουν οι συντάξεις από τα ασφαλιστικά προγράμματα, καθώς οι πρώτες είναι συμφωνίες μεταξύ κοινωνικών εταίρων» και μπορεί να γίνει διακανονισμός εντός και αυτού του πλαισίου.

«Δεν αφορά μόνο αυτή τη γενιά, αλλά και τις επόμενες, και μιλάμε για υποσχέσεις αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ, τα περισσότερα από τα οποία δεν έχουν βγει ακόμα. Κι αν μια μικρή αύξηση στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης μπορεί να προκαλέσει κοινωνική αναταραχή στη Γαλλία, τότε θα μπορούσαν να συμβούν ακόμη χειρότερα.»

«Ζητάμε μια διαδικασία που θα ξεκινά με διαύγεια, θα οδηγεί σε κατανόηση και από κει στη συμφιλίωση παρά στην προσφυγή στο δικαστήριο» συνοψίζει ο εκπρόσωπος των Ευρωπαίων αναλογιστών.

Για να επιτευχθεί διαύγεια στις αξιολογήσεις, η AAE προτείνει να τεθούν παράμετροι σε εθνική ή ευρωπαϊκή βάση για μελέτες διαχείρισης ενεργητικού-παθητικού (ΔΕΠ, ALM) από ανεξάρτητη επιτροπή, «ώστε να αποφευχθεί η εφαρμογή αυστηρών ή υπερβολικά οπτιμιστικών παραμέτρων». «Μια μελέτη ΔΕΠ σου επιτρέπει να κάνεις πρoβλέψεις για τη μελλοντική εξέλιξη των μελών και του ενεργητικού ενός ταμείου. Η προσέγγιση του ολιστικού ισολογισμού δείχνει μόνο την κατάσταση σε μια συγκεκριμένη στιγμή, χάνοντας την ευρύτερη άποψη του πώς μπορεί να εξελιχθεί ένα ταμείο στο μέλλον» εξηγεί ο Valkenburg.

Σε παλαιότερη δήλωσή του σχετικά με τα νέα στρες τεστ της EIOPA για τα ΙΕΣΠ και την ποσοτική αξιολόγηση, ο αναλογιστής είχε πει ότι, ενώ ο ολιστικός ισολογισμός ήταν ενδιαφέρων, δεν ήταν έτοιμος να χρησιμοποιηθεί. «Όταν εξετάσουμε πιο μακροπρόθεσμα τα συνταξιοδοτικά σχήματα –για παράδειγμα με μια ΔΕΠ που βασίζεται σε λογικές παραμέτρους– θα δούμε ότι τα περισσότερα δεν χρηματοδοτούνται επαρκώς» λέει ο Valkenburg, επισημαίνοντας ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη «δεν αγαπούν ιδιαίτερα την πλήρη δημοσιοποίηση», αλλά και ότι «ο πόνος δεν θα περάσει μόνο με υπομονή».

Κι ενώ πιστεύει ότι τα προβλήματα είναι «σχετικά εύκολο να λυθούν για νέες υποχρεώσεις», εφόσον εδραιωθεί η διαύγεια, «παραμένουμε αντιμέτωποι με τις υποσχέσεις που δόθηκαν ήδη». Η διαύγεια ως προς το παθητικό, υποστηρίζει ο ίδιος, σημαίνει επίσης απουσία παραμορφωτικών παραμέτρων –όπως η εφαρμογή αντικυκλικού ασφαλίστρου ή η προσαρμογή λόγω αντιστοίχισης (matching premium), που χρησιμοποιούνται υπό τη Solvency II– από τις αξιολογήσεις συνταξιοδοτικών ταμείων.

«Ας μην κρύβουμε την πραγματικότητα χρησιμοποιώντας αυτά τα ασφάλιστρα, αλλά ας έχουμε καλύτερα τη “σωστή” αξία, μια αντικειμενική αξία – και αν υπάρχει μεγάλη υποχρηματοδότηση, τότε οι κοινωνικοί εταίροι θα μπορούσαν να αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν κάτι σαν αντικυκλικό ασφάλιστρο, ώστε να προσδιορίσουν παραμέτρους για το πότε θα αναλάβουν δράση» καταλήγει ο Valkenburg.