Όπως η κοινωνία αλλάζει, μαζί της αλλάζει και το δομικό της κύτταρο που είναι η οικογένεια. Η σημερινή οικογένεια δε θυμίζει σχεδόν σε τίποτα την οικογένεια όπως ήταν πριν από μερικές δεκαετίες. Η μητέρα εργάζεται, ο πατέρας δε γυρίζει το μεσημέρι στο σπίτι, οι γιαγιάδες κι οι παππούδες συχνά εργάζονται και αυτοί ή μένουν μακριά. Συχνά ξένοι άνθρωποι εργάζονται στην οικογένεια για τη φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών. Νέοι ρόλοι, νέες σχέσεις. Αυτό που δεν αλλάζει και δεν μπορεί ποτέ να αλλάξει είναι ότι τα παιδιά, για την ψυχοσυναισθηματική τους υγεία, έχουν ανάγκη τους γονείς τους. Ανάγκη από αγάπη και στοργή, από στήριξη, από καθοδήγηση.

Στο πλαίσιο αυτών των αλλαγών έχει αλλάξει και ο ρόλος του πατέρα. Ο πατέρας δεν είναι πια απόμακρος, δεν είναι κριτής, δεν είναι φόβητρο, δεν έχει αυθεντία, δεν είναι τιμωρός. Δεν είναι αρχηγός, αλλά συγκυβερνήτης της οικογένειας μαζί με τη μητέρα. Ο σημερινός πατέρας τα κάνει όλα χωρίς κανένα ταμπού. Και μαγειρεύει, και ταΐζει, και αλλάζει, και πάει βόλτα, και διαβάζει τα μαθήματα. Έτσι και αλλιώς, συνήθως δεν υπάρχουν άλλα πρόσωπα να τα κάνουν όλα αυτά εκτός αν υπάρχουν οικιακοί βοηθοί.

Στο νέο ρόλο του πατέρα θα έβλεπε κανείς μόνο θετικά, αν (δυστυχώς) ανάμεσα στα πολλά «δεν» σε σχέση με τον παλαιό ρόλο δεν υπήρχε και ένα καθοριστικό: οι σημερινοί μπαμπάδες ΔΕΝ είναι εκεί! Δεν είναι σπίτι. Δε μεγαλώνουν τα παιδιά τους, η ανατροφή των οποίων γίνεται ερήμην τους. Κι όλα αυτά που γράφουμε παραπάνω ότι κάνουν; Ε! Θεωρητικά δεν έχουν πρόβλημα να τα κάνουν, στην πράξη όμως στο κυνήγι της καριέρας, στο κυνήγι της οικονομικής ανέλιξης ή επιβίωσης-τώρα με την κρίση-πολλοί μπαμπάδες βλέπουν τα παιδιά το βράδυ που κοιμούνται και το Σαββατοκύριακο. Πολλοί επίσης αναγκάζονται να μεταναστεύσουν και να βλέπουν τα παιδιά μόνο στις διακοπές.
Χωρίς να υποτιμώ την αξία μιας καλής και επιτυχημένης καριέρας, θεωρώ πως τίποτα δε συγκρίνεται με την παρουσία του πατέρα και την ανάγκη που τον έχει το παιδί για να σχηματίσει μια συγκροτημένη και πολύπλευρη προσωπικότητα. Την απουσία του καλύπτει συνήθως η μητέρα, η οποία επωμίζεται πολλούς ρόλους και συνήθως λυγίζει από το βάρος τους. Έτσι η ατμόσφαιρα στην οικογένεια επιβαρύνεται με μια μητέρα-ορχήστρα, ψυχικά και σωματικά κουρασμένη κι έναν πατέρα που όταν γυρίζει στο σπίτι κατάκοπος από τις ατέλειωτες ώρες δουλειάς βρίσκει «εμπόλεμη» κατάσταση και πρέπει να παρέμβει, να ασχοληθεί, να βοηθήσει στη μελέτη, ενώ το μόνο που έχει κουράγιο να κάνει είναι να βουλιάξει στον καναπέ μπροστά στην τηλεόραση.

Μια πιο ορθολογική κατανομή αρμοδιοτήτων, μια πιο σωστή κατανομή αρμοδιοτήτων, μια πιο σωστή κατανομή χρόνου και παιδιών και γονέων μπορεί να βοηθήσει. Ο πατέρας μπορεί να μην έχει ΠΟΣΟΤΗΤΑ χρόνου, ας έχει όμως ΠΟΙΟΤΗΤΑ σ’ αυτόν το λίγο χρόνο που διαθέτει. Η ουσιαστική επαφή μετράει στο παιδί. Το να παρακολουθεί το παιδί μαζί με τον πατέρα την ίδια εκπομπή ή τον ίδιο αγώνα στην τηλεόραση, το να είναι μαζί στην ίδια ταβέρνα, να τρώνε και να μη μιλούν δε λέει τίποτα.

Το να συζητούν, να παίζουν, να δημιουργούν, να διαβάζουν έχει τεράστια σημασία. Ίσως είναι σημαντικότερο να έχουν προγραμματίσει τα παιδιά με τον πατέρα μια κοινή δραστηριότητα, ακόμη κι αν πρέπει να ακυρώσουν ένα εξωσχολικό μάθημα.

Ας μην παραβλέπουμε και τις κοινές δράσεις και των δυο γονέων με τα παιδιά. Τα παιδιά πρέπει να βλέπουν τη μητέρα και τον πατέρα να ασχολούνται με αυτά ΜΑΖΙ. Επίσης, πρέπει από πολύ μικρά να κατανοούν ότι οι γονείς χρειάζονται και χρόνο δικό τους, για να είναι οι δυο τους. Πολλοί, μόλις γίνουν γονείς, ξεχνούν ότι είναι σύντροφοι. Αυτό δίνει στα παιδιά μια λανθασμένη εικόνα της οικογένειας. Νομίζουν ότι εκείνα είναι οι μικροί δικτάτορες, ενώ η οικογένεια πρέπει να λειτουργεί δημοκρατικά και όλοι να έχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις. Τα παιδιά μας είναι το μέτρο για να κρίνουμε τι αξίζει και τι όχι στη ζωή μας. Ακόμη και μια τρυφερή αγκαλιά μπορεί να μας ξεκουράσει από τους κόπους της ημέρας και να υπενθυμίσει στα παιδιά ότι είμαστε εκεί ακόμα και αν λείπουμε ώρες πολλές. Γιατί παιδιά και μπαμπάδες, έχουμε όλοι την ανάγκη και να το προγραμματίσουμε. Εξαιρετικό παράδειγμα νηπιαγωγού στην Κεφαλονιά που ζήτησε από τους μπαμπάδες να καθιερώσουν στο σπίτι ώρα που θα διαβάζουν  παραμύθι. Πολλοί αντέδρασαν ειδικά για όταν ήταν ημέρα που είχε ευρωπαϊκούς αγώνες.

Την ώρα αυτή ο μπαμπάς θα έκλεινε κινητό και σταθερό τηλέφωνο, τηλεόραση και υπολογιστή και σε ένα δωμάτιο με ησυχία, απαλό φωτισμό και ήρεμη ατμόσφαιρα, θα έπαιρνε αγκαλιά το παιδί και του διάβαζε παραμύθια. Μισή ώρα ήταν αρκετή. Στο τέλος της χρονιάς οι περισσότεροι (ανάμεσά τους πολλοί που στην αρχή είχαν αντιδράσει) μπαμπάδες ευχαρίστησαν τη νηπιαγωγό για την ιδέα της. Είχαν κερδίσει ώρα με τα παιδιά τους-είχαν χτίσει μαζί τους μια ουσιαστική σχέση! Αυτό δεν είναι πάντα το ζητούμενο;

*Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Συγγραφέας, εκπαιδευτικός, πρόεδρος του Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου.

**Τα θέματα για το παιδί είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της εφημερίδας «Παιδικός Σταθμός για Γονείς» και των ανθρώπων του νηπιακού κέντρου «Μανταρίνι».