Έχετε βρεθεί συχνά στο δίλημμα: «να πω όλη την αλήθεια στο παιδί μου;», «πόσο μπορεί να το αντέξει;», «το προστατεύω μεταμφιέζοντας την πραγματικότητα και λέγοντας ψέματα;». Η συγκάλυψη της πραγματικότητας ωφελεί ή βλάπτει την ψυχική υγεία του παιδιού;

• Δισεπίλυτα προβλήματα με τον/την σύζυγο ή το σύντροφό σας
• Καβγάδες που εκτοξεύονται σαν ηφαίστειο, συχνά χωρίς σαφή αιτία
• Συναισθηματική αποστασιοποίηση μέσα στην οικογένεια
• Περίοδος ενός επερχόμενου διαζυγίου
• Πρόσφατη απώλεια αγαπημένου προσώπου
• Επαγγελματικά εμπόδια που εσωτερικεύονται και μεταμορφώνονται σε μελαγχολία, άγχος, πανικό, αίσθηση ανεπάρκειας.
• Οικονομικές δυσχέρειες
• Απογοήτευση με την επίδοση του παιδιού σας στο σχολείο
• Αγωνία για δυσλειτουργικές συμπεριφορές του παιδιού, όπως η επιθετικότητα, ο διαταραγμένος ύπνος, οι φοβίες, το άγχος του αποχωρισμού
• Αρνητικές σκέψεις ως προς το αν πραγματικά είστε ή όχι «καλοί» γονείς;

…είναι μερικές από τις καταστάσεις που πυροδοτούν το μεγάλο δίλημμα. Δεν είναι μόνο το άγχος και η προσωπική αγωνία που κατακλύζουν τον ενήλικο ψυχισμό, αλλά το βαρύ φορτίο που κουβαλάει το διαταρακτικό ερώτημα: «Να το πω στο παιδί ή όχι;».

Οι περισσότεροι γονείς επιλέγουν το δρόμο της αποφυγής, της απόκρυψης της αλήθειας από το παιδί. Ενεργοποιείται έτσι ο αμυντικός μηχανισμός της «άρνησης» απέναντι στο πρόβλημα, ο οποίος όχι μόνο μεταμορφώνεται σε μια ψευδή εικόνα απέναντι στο παιδί ότι «όλα βαίνουν καλώς», αλλά λειτουργεί επιβαρυντικά και στο γονιό, διαστρεβλώνοντας τελικά η δική του αντίληψη της πραγματικότητας. Η προσδοκία ότι η απόκρυψη της αλήθειας από το παιδί έχει μαγικές ιδιότητες είναι απατηλή. Δρα ανακουφιστικά στο εδώ και τώρα με τη συλλογιστική ότι «η σιωπή είναι σοφότερη από τις λέξεις», αλλά μακροπρόθεσμα επιβαρύνει τον ψυχισμό του παιδιού αφού αυτό ναι μεν βιώνει την πραγματικότητα, ωστόσο γίνεται δέκτης διπλών και συχνά αντιφατικών μηνυμάτων που το αποδιοργανώνουν.
Η πραγματικότητα μας διαψεύδει: το παιδί βλέπει, κατανοεί, αξιολογεί, φαντασιώνει, πλάθει μύθους και πραγματικότητες, ενεργεί και δεν αντιδρά απλά στην πραγματικότητα που το πλαισιώνει. Οι γονείς είναι καλό να ενισχύσουν την παιδική αυτή δύναμη και όχι να την ευνουχίζουν, ακολουθώντας κάποιες από τις παρακάτω συμβουλές:

• Ο σεβασμός στην προσωπικότητα του παιδιού αποτελεί τη θεμελιώδη αρχή
• Οι γονείς να επεξεργαστούν οι ίδιοι τους φόβους και την αγωνία τους, ώστε αυτοί να μην προβάλλονται πάνω στο παιδί.
• Να είναι συνεπείς στη στάση τους χωρίς να δίνουν διπλά μηνύματα: πχ ενώ ο μπαμπάς απουσιάζει από το σπίτι, εμείς επιμένουμε ότι μένει εκεί και τίποτα δεν έχει αλλάξει.
• Η ισορροπία ανάμεσα στην εξάλειψη κάθε έγνοιας από τη μία και τη δραματοποίηση ή υπερβολική ανησυχία από την άλλη αποτελεί μια κατάλληλη στάση.
• Να παροτρύνουν τη συζήτηση, το μοίρασμα των δικών τους σκέψεων αλλά και της αγωνίας του παιδιού απέναντι στο πρόβλημα.
• Να ενθαρρύνουν και άλλους εναλλακτικούς, πέρα από το διάλογο τρόπους για να μιλήσουν με τα παιδιά: μέσα από τη ζωγραφική, το παίξιμο ρόλου, τα παιχνίδια.

Προβλήματα από μόνα τους δεν αποτελούν ο χωρισμός, το διαζύγιο, οι οικονομικές δυσκολίες, η απώλεια, όσο ο καταστροφολογικός τρόπος με τον οποίο το παιδί θα επεξεργαστεί και θα αξιολογήσει ένα ψυχοπιεστικό γεγονός. Σύμμαχος σε αυτήν τη διαδικασία: το σπάσιμο της άμυνας και η σταδιακή προσαρμογή στην πραγματικότητα μέσα από το δρόμο της αλήθειας.
Οι γονείς να καλλιεργούν ένα αίσθημα ασφάλειας, να διατηρούν συνέπεια και σταθερότητα στην καθημερινότητα η οποία θα αντισταθμίσει την ευμεταβλητότητα όχι μόνο μιας παρούσας δυσκολίας αλλά ενός ολόκληρου κόσμου που μοιάζει να αποσταθεροποιείται.

*Μυρσίνη Κωστοπούλου, Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

*Τα θέματα για το παιδί είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της εφημερίδας «Παιδικός Σταθμός για Γονείς» και των ανθρώπων του νηπιακού κέντρου «Μανταρίνι».