*Του ανταποκριτή μας στην Κύπρο Γιάννη Σεϊτανίδη

Συστάσεις του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου

Η σύνταξη του πρώτου πυλώνα, αν και αποτελεί μία εξαιρετική βάση, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει στην ολότητά του το σοβαρό θέμα της εξασφάλισης επαρκούς συνταξιοδοτικού εισοδήματος.

Το μείζον ζήτημα της επάρκειας των συνταξιοδοτικών παροχών θέτει το Συμβούλιο Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου (ΣΟΑΚ), το οποίο διαπιστώνει ότι ο πρώτος πυλώνας, δηλαδή η παροχή της σύνταξης από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ), δεν αρκεί και προβαίνει σε εισηγήσεις για την ενίσχυση του δεύτερου και τρίτου πυλώνα (επαγγελματικά ταμεία συντάξεων και ιδιωτικά σχήματα συνταξιοδότησης, αντίστοιχα) με αιχμή την επέκταση του δεύτερου πυλώνα.

Οι προβληματισμοί και οι συστάσεις που θέτει το ΣΟΑΚ θα μπορούσαν να αφορούν και την Ελλάδα.

Δεν αρκεί η σύνταξη

Το ΣΟΑΚ, μελετώντας τον πρώτο πυλώνα, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αν και αποτελεί μία εξαιρετική βάση από μόνος του, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει στην ολότητά του το σοβαρό θέμα της εξασφάλισης επαρκούς συνταξιοδοτικού εισοδήματος για τους πολίτες, για τους πιο κάτω λόγους:

(α) Οι νέοι σήμερα εισέρχονται στην αγορά εργασίας σε σχετικά μεγαλύτερες ηλικίες απ’ ό,τι παλαιότερα και αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι συνεισφορές τους στο ΤΚΑ να είναι μικρότερες. Επακόλουθο της κατάστασης αυτής είναι η λήψη χαμηλότερων συντάξεων.

(β) Η συχνή αλλαγή θέσης εργασίας που παρατηρείται στο σημερινό εργασιακό περιβάλλον, πολλές φορές σημαίνει και διακοπή στις εισφορές στο ΤΚΑ, γεγονός που μειώνει την τελική σύνταξη.

(γ) Οι νέοι σήμερα ξεκινούν να δημιουργούν τις οικογένειές τους σε σχετικά μεγαλύτερη ηλικία και αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις κοντά στη συντάξιμη ηλικία, οι οποίες δεν μπορούν να καλυφθούν αποκλειστικά από την κρατική σύνταξη.

(δ) Οι συντάξεις που λαμβάνουν οι χαμηλά αμειβόμενοι είναι μειωμένες, αφού οι εισφορές τους στο ΤΚΑ είναι χαμηλές.

Σημειώνεται ότι η μηνιαία συνταξιοδοτική παροχή στην Κύπρο αντιστοιχεί περίπου στο 50% των εισοδημάτων στο σύνολο του εργασιακού βίου.

Το ΣΟΑΚ παρατηρεί ότι η ομάδα των χαμηλά αμειβόμενων εργαζομένων «πιθανόν να αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα, το οποίο θα συνεχίσει να υφίσταται εάν το συντάξιμο ποσό στηρίζεται αποκλειστικά στον πρώτο πυλώνα».

Επιπλέον, το ΣΟΑΚ εκφράζει ανησυχία για τη μακροπρόθεσμη διατήρηση της βιωσιμότητας του ΤΚΑ, κυρίως λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και του φαινομένου της υπογεννητικότητας που παρατηρείται έντονα τα τελευταία χρόνια.

«Η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης των πολιτών και η προστασία των συνταξιούχων από τη φτώχεια αποτελούν θέματα προτεραιότητας για κάθε σύγχρονο κράτος. Για το λόγο αυτόν, το θέμα της συνταξιοδότησης αποτελεί σημαντικό μέρος της μακροπρόθεσμης κοινωνικοοικονομικής πολιτικής όλων των κρατών, αφού σχετίζεται με την αξιοπρεπή διαβίωση των πολιτών της κοινωνίας στο σύνολό τους», αναφέρει το Συμβούλιο αιτιολογώντας την παρέμβασή του και συστήνει στην κυβέρνηση να λάβει τα απαραίτητα μέτρα και ενέργειες για την ενδυνάμωση του δεύτερου και τρίτου πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος, οι οποίοι συνδυαστικά με τον πρώτο πυλώνα θα μπορέσουν να προσφέρουν υψηλότερες συντάξεις και κατ’ επέκταση μια αξιοπρεπή διαβίωση κατά τη συντάξιμη περίοδο σε όλους τους πολίτες.

Τα Επαγγελματικά Ταμεία Σύνταξης

Σε ό,τι αφορά τον δεύτερο πυλώνα, το ΣΟΑΚ ζητεί την καθιέρωση και εδραίωση του θεσμού των Επαγγελματικών Ταμείων Σύνταξης. Ειδικότερα εισηγείται:

1. Αυτόματη εγγραφή όλων των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα σε πολυ-επιχειρησιακό Επαγγελματικό Ταμείο Σύνταξης ή σε Επαγγελματικό Ταμείο Σύνταξης που προσφέρει ο εργοδότης.

Το 95% των επιχειρήσεων στην Κύπρο αποτελείται από πολύ μικρές εταιρείες που εργοδοτούν λιγότερα από 10 άτομα και που, οι περισσότερες από αυτές, δεν προσφέρουν ΕΤΣ. Προτεραιότητα για την ενίσχυση του συνταξιοδοτικού εισοδήματος θα πρέπει να αποτελέσει η οριζόντια προσέγγιση του θεσμού των ΕΤΣ, μέσω της επέκτασής τους και της αυτόματης εγγραφής (auto-enrollment) των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα σε πολυ-επιχειρησιακό ΕΤΣ ή σε ΕΤΣ που προσφέρει ο εργοδότης.

2. Μικρή εισφορά από τον εργοδότη στο Επαγγελματικό Ταμείο Σύνταξης.

Για να αντιμετωπιστούν ανησυχίες για επιβάρυνση των επιχειρήσεων με μια ακόμη εισφορά, προτείνεται ο καθορισμός μίας ελάχιστης μικρής εισφοράς εργοδότη στα ΕΤΣ, ενδεικτικά αναφέρεται ποσοστό 0,25%. Στόχος δεν είναι η οικονομική επιβάρυνση των επιχειρήσεων, αλλά η ενίσχυση της αποταμίευσης των εργαζομένων, τονίζεται.

3. Συνεισφορά του κράτους στις περιπτώσεις που εισόδημα του εργαζομένου δεν φορολογείται (χαμηλά αμειβόμενοι).

Οι υφιστάμενες φορολογικές εκπτώσεις που παρέχονται για εισφορές προς τα επαγγελματικά ταμεία συντάξεων/ασφάλειες ζωής έχουν αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο στα φορολογικά έσοδα του κράτους. Ωστόσο οι χαμηλά αμειβόμενοι δεν έχουν το αντίστοιχο όφελος, αλλά ούτε και επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά. Η Κύπρος έχει ένα από τα υψηλότερό αφορολόγητα όρια στην Ε.Ε. (19.500 ευρώ).

Προτείνεται σε εργαζομένους που δεν φορολογείται το εισόδημά τους το κράτος να συνεισφέρει στο Επαγγελματικό Ταμείο Σύνταξης.

4. Δικαίωμα μεταφοράς των συνταξιοδοτικών ωφελημάτων των εργαζομένων από ένα Επαγγελματικό Ταμείο Σύνταξης σε άλλο (transferability).

Η περαιτέρω προώθηση του δικαιώματος μεταφοράς συνταξιοδοτικών ωφελημάτων από ένα Επαγγελματικό Ταμείο Σύνταξης σε άλλο θεωρείται από το Συμβούλιο καίριας σημασίας. Μέσω του δικαιώματος μεταφοράς ενισχύεται η συνέχεια στην αποταμίευση και η μακροχρόνια διατήρησή της μέχρι την αφυπηρέτηση, καθώς και η πιο ορθολογιστική επένδυση των χρημάτων.

5. Ανάληψη χρημάτων με τη συμπλήρωση του ορίου αφυπηρέτησης και μείωση του ποσοστού δανεισμού από τα Επαγγελματικά Ταμεία Σύνταξης.

Το ΣΟΑΚ συστήνει να μελετηθεί το ενδεχόμενο απαγόρευσης της ανάληψης του συνολικού χρηματικού ποσού που δικαιούται ένας εργαζόμενος από τα ΕΤΣ πριν τη συμπλήρωση του ορίου συνταξιοδότησης. Αυτό θα βοηθήσει σημαντικά στην αύξηση της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης και στη διασφάλιση επαρκούς εισοδήματος.

Σχετικά με το δανεισμό που επιτρέπεται στα μέλη από τα Επαγγελματικά Ταμεία Σύνταξης, το ΣΟΑΚ εισηγείται τη μείωση του ποσού του δανείου στο 20%-25% του συνολικού ποσού που είναι πιστωμένο το μέλος.

Ιδιωτικά Σχήματα Συνταξιοδότησης

Το ΣΟΑΚ συστήνει την ενθάρρυνση της συμμετοχής των πολιτών σε ιδιωτικά σχήματα συνταξιοδότησης (ατομικά σχέδια). Ζητείται να εξεταστεί το ενδεχόμενο της παροχής οικονομικών κινήτρων/φορολογητέων εκπτώσεων, ανάλογων με εκείνα που προσφέρονται και στην περίπτωση συμμετοχής σε επαγγελματικά ταμεία σύνταξης/ασφάλειες ζωής.

Υποστηρικτικά αναμένεται να λειτουργήσει το Πανευρωπαϊκό Ατομικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (Pan-European Personal Pension Product – «PEPP») το οποίο θα δίνει σε εθελοντική βάση τη δυνατότητα στους πολίτες να αποταμιεύουν για τη συνταξιοδότησή τους μέσω ενός ευρέος φάσματος χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σε ολόκληρη την Ε.Ε.

Το Συμβούλιο

Το Συμβούλιο Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου αποτελεί ένα επίσημο συμβουλευτικό όργανο της κυπριακής κυβέρνησης, με αρμοδιότητα τη συστηματική παρακολούθηση και ανάλυση των εξελίξεων και των πολιτικών στον τομέα της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας. Έχει εκπονήσει τη Μακροπρόθεσμη Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας με τίτλο «Όραμα 2035», η οποία έχει υιοθετηθεί και υλοποιείται.